Tiếp tục chương trình kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, ngày 4/8, Quốc hội thảo luận tại tổ dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi). Cho ý kiến, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, đây là đạo luật hết sức quan trọng.

Điều quan trọng, theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, là làm sao để công tác phổ biến, giáo dục pháp luật không còn mang tính hình thức, lối mòn mà thật sự trở thành động lực xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật.

Gian lận thi cử là vi phạm pháp luật

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; tránh số hóa cơ học, hướng tới tương tác đa chiều.

Thực tế hiện nay, việc số hóa trong tuyên truyền pháp luật chủ yếu mới dừng ở việc đăng tải văn bản dưới dạng PDF trên các cổng thông tin điện tử, rất khó thu hút người dân.

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ hành vi gian lận thi cử là hành vi vi phạm pháp luật. Ảnh: daibieunhandan.vn

Từ đó, Chủ tịch Quốc hội góp ý, luật hóa nghĩa vụ của các cơ quan ban hành trong việc cung cấp dữ liệu mở để tích hợp vào các công cụ AI, chatbot tự động giải đáp pháp luật cho người dân 24/7, tức là tạo điều kiện để người dân tìm hiểu pháp luật một cách thuận tiện.

Nhấn mạnh không nên truyền thông một chiều từ cơ quan Nhà nước xuống, theo Chủ tịch Quốc hội, dự thảo luật cần bổ sung quy định về cơ chế tiếp nhận phản hồi, đánh giá mức độ hiểu biết và đo lường mức tiếp cận pháp luật của người dân trên môi trường số để kịp thời điều chỉnh nội dung tuyên truyền.

Ông cũng lưu ý, cần phân định rõ đối tượng đặc thù và cá thể hóa nội dung phổ biến.

Theo đó, cần bổ sung các tiêu chí định lượng để xác định đối tượng đặc thù theo vùng miền, độ tuổi và lĩnh vực sinh kế.

Nhắc lại việc vừa qua xảy ra một số vi phạm trong thi cử, có ý kiến cho rằng đó là vấn đề đạo đức, nhưng theo Chủ tịch Quốc hội, không phải như vậy.

“Đó là chưa thượng tôn pháp luật, chứ không đơn thuần là vấn đề đạo đức. Pháp luật đã có quy định, nhưng vẫn vi phạm thì đó là vi phạm pháp luật. Chúng ta cần nói mạnh mẽ như vậy. Ngay trong trường học, hành vi gian lận thi cử là hành vi vi phạm pháp luật”, Chủ tịch Quốc hội khẳng định.

Chủ tịch Quốc hội cũng nêu rõ, điểm nghẽn hiện nay là kinh phí dành cho công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật còn rất hạn chế, nhất là ở cấp cơ sở; trong khi đội ngũ làm công tác này chủ yếu là kiêm nhiệm.

Điều này gây rất nhiều khó khăn. Vì vậy, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh cần quy định định mức, chỉ tiêu và nguồn lực tương xứng cho đội ngũ này.

Ứng dụng AI phải minh bạch nguồn dữ liệu

Về giáo dục pháp luật cho học sinh, theo Chủ tịch Quốc hội, là trách nhiệm của gia đình, nhà trường và xã hội. Trong đó, gia đình là quan trọng trước hết, sau đó đến xã hội rồi mới đến nhà trường.

Ông góp ý luật sửa đổi theo hướng quy định đổi mới phương thức giáo dục pháp luật bằng các hình thức trực quan, trải nghiệm hành vi, như phiên tòa giả định, các tình huống tranh biện trong nhà trường hoặc phân tích các hành vi ứng xử trên mạng xã hội.

“Giáo dục thông qua trải nghiệm hành vi có hiệu quả hơn nhiều so với chỉ học lý thuyết, bởi học sinh sẽ tiếp thu sâu hơn”, Chủ tịch Quốc hội nêu quan điểm.

Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, chuyển trọng tâm giáo dục từ việc nhấn mạnh hình phạt, chế tài xử lý vi phạm sang giáo dục đạo đức và văn hóa thượng tôn pháp luật ngay từ bậc mầm non, tiểu học, để hình thành phản xạ tự giác tuân thủ pháp luật.

“Nếu chúng ta xây dựng tốt luật này và tổ chức thực hiện tốt thì những đạo luật, nghị quyết mà Quốc hội ban hành sẽ thực sự được truyền tải đến người dân, doanh nghiệp và các đối tượng thụ hưởng”, theo nhận định của Chủ tịch Quốc hội.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Vũ Trung (TPHCM). Ảnh: daibieunhandan.vn

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Vũ Trung (TPHCM) cũng đồng tình cần chuyển tư duy từ phổ biến pháp luật sang quản trị tuân thủ pháp luật.

Nhận định công tác tuyên truyền vẫn cần thiết, nhưng theo đại biểu Trung, quan trọng hơn là người được tuyên truyền phải nhận thức được trách nhiệm của mình trong việc biết và sử dụng pháp luật, có khả năng tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình cũng như phòng ngừa rủi ro pháp lý.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị quy định về việc hình thành năng lực tiếp cận, sử dụng pháp luật và xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật.

Đồng thời, đại biểu kiến nghị bổ sung quy định về quyền của công dân được giải đáp pháp luật, được tiếp cận miễn phí dữ liệu pháp luật, được sử dụng các nền tảng số phục vụ học tập pháp luật và được tiếp cận thông tin pháp luật bằng ngôn ngữ dễ hiểu.

Với quy định về ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho rằng đây là quy định rất mới và rất tích cực.

Tuy nhiên, ông Trung cho rằng, cần bổ sung yêu cầu việc ứng dụng AI phải minh bạch nguồn dữ liệu; cập nhật kịp thời văn bản pháp luật mới; có cảnh báo khi kết quả chưa bảo đảm độ tin cậy; không thay thế ý kiến pháp lý chính thức; đồng thời có cơ chế kiểm chứng đối với các thông tin do AI cung cấp.