(Thanh tra) - Theo Chủ tịch Quốc hội, cơ chế Nhà nước thu hồi phần diện tích còn lại khi nhà đầu tư đã thỏa thuận được từ 75% diện tích hoặc số hộ trở lên cần phải có điều kiện chặt chẽ; đồng thời phải hoàn thiện cơ chế điều tiết địa tô chênh lệch và kiểm soát đầu cơ đất đai.
Ngày 22/10, Quốc hội thảo luận tại tổ đồng thời 3 dự án luật: Luật Đất đai (sửa đổi), Luật Nhà ở (sửa đổi), Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi).
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết Luật Đất đai năm 2024 đã thể chế hóa nhiều nội dung của Nghị quyết số 18 của Trung ương, trong đó có việc bỏ khung giá đất, xây dựng bảng giá đất theo hướng thị trường, gắn thu hồi đất với bồi thường, hỗ trợ, tái định cư...
Tuy nhiên, sau hơn một năm thực hiện, đặc biệt từ khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào hoạt động ngày 1/7/2025, Luật Đất đai đã bộc lộ một số điểm nghẽn lớn, tập trung ở quy hoạch, định giá đất, thu hồi đất, giao đất và cho thuê đất.
Đề cập hệ thống quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh nguyên tắc quy hoạch phải “động”, bám sát diễn biến thị trường và thực tiễn.
“Cần có cơ chế điều chỉnh linh hoạt khi thay đổi đơn vị hành chính hoặc chiến lược phát triển, tránh ách tắc tiếp cận đất đai - gốc rễ của nhiều vướng mắc hiện nay”, Chủ tịch Quốc hội nói.
Chủ tịch Quốc hội chỉ ra thực tế khi bảng giá đất tăng đột biến làm chi phí bồi thường, tiền sử dụng đất tăng cao, khiến nhiều dự án đình trệ.
Vì vậy, theo Chủ tịch Quốc hội, cần nghiên cứu chu kỳ ổn định khoảng 5 năm hoặc cơ chế linh hoạt hơn; công bố sớm cơ chế điều chỉnh trong kỳ khi có biến động lớn.
“Việc xác định giá đất phải được kiểm tra độc lập, công khai phương pháp và dữ liệu đầu vào”, Chủ tịch Quốc hội lưu ý.
Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị làm rõ việc áp dụng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh trong tính toán tiền bồi thường, tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tránh tình trạng giá đất bị đẩy lên theo nhau, gây biến động bất hợp lý.
Cùng với đó, cần xây dựng cơ sở dữ liệu giá đất quốc gia, liên thông và cập nhật thường xuyên, bảo đảm chất lượng dữ liệu.
“Mục tiêu lâu dài là giảm khiếu kiện, hạn chế thất thu ngân sách, giảm gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp và người dân, đồng thời tạo khả năng dự báo cho thị trường”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh và cho hay bất kỳ nhà đầu tư nào đến Việt Nam cũng quan tâm đến việc tìm kiếm quỹ đất sạch để triển khai dự án.
Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị bổ sung, làm rõ các trường hợp thu hồi đất vì lợi ích quốc gia, công cộng, trong đó có những trường hợp đặc thù liên quan đến khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế, dự án khẩn cấp…
Đối với cơ chế Nhà nước thu hồi phần diện tích đất còn lại khi nhà đầu tư đã thỏa thuận được từ 75% diện tích đất hoặc số hộ sử dụng đất trở lên, Chủ tịch Quốc hội đề nghị thiết kế các điều kiện chặt chẽ.
“Phải bảo đảm mức giá thỏa thuận hợp lý và bảo vệ quyền lợi của những người chưa đồng thuận, đặc biệt là những trường hợp sử dụng đất ở ổn định lâu đời nhưng chưa có giấy chứng nhận, không phải do lấn chiếm hoặc sử dụng đất trái pháp luật”, Chủ tịch Quốc hội góp ý.
Ông nêu thực tế, có những người dân đã sinh sống trên đất từ lâu, được chính quyền và cộng đồng địa phương biết rõ, nhưng vì những điều kiện nhất định mà chưa được cấp giấy chứng nhận.
Cùng với việc rút ngắn thủ tục thông báo, vận động, Chủ tịch Quốc hôị yêu cầu phải bảo đảm phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được hoàn thành trước khi giao đất.
“Những trường hợp ngoại lệ phải được giới hạn chặt chẽ và có cơ chế giám sát”, theo lời Chủ tịch Quốc hội.
Một vấn đề rất quan trọng khác được Chủ tịch Quốc hội lưu ý là phải lượng hóa tiêu chí bảo đảm đời sống của người dân sau thu hồi đất ngang bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.
Chẳng hạn, nơi ở cũ của người dân có thể chỉ có nhà và đất nhưng thiếu trường học, trạm y tế, khu thương mại, nhà trẻ và các công trình thiết yếu. Nếu nơi ở mới được bố trí đồng bộ các hạ tầng này thì chất lượng sống của người dân được cải thiện, dù diện tích đất hoặc khoảng cách địa lý có thể khác trước.
Đề cập việc điều tiết địa tô chênh lệch và kiểm soát đầu cơ đất đai, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ đây là vấn đề phải được giải quyết mạnh mẽ. Theo đó, cần thể chế hóa rõ hơn cơ chế thu hồi phần giá trị tăng thêm từ quy hoạch và đầu tư hạ tầng của Nhà nước.
Chủ tịch Quốc hội lưu ý nội dung này cần được nghiên cứu trên cơ sở tinh thần Nghị quyết số 21 đã được Hội nghị Trung ương 3 thông qua, nhằm ngăn chặn đầu cơ, làm méo mó thị trường đất đai.
Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương, quy định rõ chế tài và phạm vi trách nhiệm trong định giá, thu hồi đất và các khâu thực thi pháp luật.
“Luật Đất đai cần hướng tới tính ổn định ít nhất 10 - 15 năm. Khi sửa đổi, phải tập trung vào những nguyên tắc cốt lõi về sở hữu, quyền sử dụng đất, thị trường đất đai, điều tiết địa tô, bảo vệ quyền lợi của người dân và hiệu quả sử dụng đất”, Chủ tịch Quốc hội định hướng.
Ông nhấn mạnh Nhà nước phải thực hiện tốt vai trò quản lý đất đai thì mới có thể điều hành hiệu quả sự phát triển của đất nước và từng địa phương.
