Phát biểu khai mạc, Giám đốc RED Trần Nhật Minh cho biết, RED nhận thấy một số vấn đề liên quan đến vai trò của báo chí, truyền thông trong việc giám sát việc phân chia nguồn lực, trong đó có tài nguyên khoáng sản quốc gia mà điển hình là đất đai.

Trong các cuộc phân chia được phản ánh trên báo chí gần đây có vụ thu hồi đất và cưỡng chế do UBND huyện Tiên Lãng, Hải Phòng tiến hành với hộ gia đình nông dân Đoàn Văn Vươn vào ngày 5/1/2012. Điều rất đáng lưu ý là, ngay sau cuộc cưỡng chế, báo chí vào cuộc rất tích cực, dẫn tới sự can thiệp của Trung ương mà đỉnh điểm là cuộc họp liên ngành tại Chính phủ ngày 10/2/2012 do Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng chủ trì. Tuy nhiên, cũng chính từ hoạt động tác nghiệp của báo chí trong vụ việc tại Tiên Lãng cho thấy, nhiều vấn đề đáng nghiên cứu, đề xuất để báo chí, truyền thông phát huy cao nhất vai trò trong giám sát việc phân chia tài nguyên đất đai nhằm bảo đảm sự công bằng, phục vụ các mục tiêu phát triển.

Tại hội thảo, RED đã cung cấp một số đặc điểm về tình trạng cản trở nhà báo tác nghiệp trong lĩnh vực bảo vệ tài nguyên môi trường và chống tham nhũng. Trong hai lĩnh vực này, nguy cơ nhà báo bị cản trở là cực kỳ cao so với những mảng lĩnh vực khác ít nhạy cảm hơn. Bên cạnh đó, bảo vệ tài nguyên môi trường và chống tham nhũng là những lĩnh vực khó khăn đối với nhà báo, đòi hỏi ở nhà báo sự hiểu biết, khả năng nắm vững các vấn đề chuyên môn, luật pháp liên quan. Cả hai đều buộc nhà báo phải đảm bảo độ chính xác cao nhất có thể đạt tới, vừa để phục vụ người đọc, vừa để bảo vệ chính mình.

RED cũng đưa ra thực trạng việc thực thi các quy định của pháp luật về minh bạch thông tin như: Chỉ cung cấp thông tin khi nào có lợi; công khai nhưng không minh bạch; từ chối cung cấp thông tin.

Kết quả một khảo sát của RED ở 384 nhà báo, phóng viên cho thấy, tỷ lệ nhà báo bị cản trở liên quan đến việc chống tiêu cực về tài chính chiếm trên trên 45%, tiếp sau là quản lý đất đai chiếm 40%...

Tham gia tham luận, ông Lưu Đình Phúc, Trưởng phòng Quản lý báo chí Trung ương, Cục Báo chí, Bộ Thông tin và Truyền thông đưa ra một số giải pháp phát huy vai trò giám sát và phản biện xã hội, nâng cao trách nhiệm của nhà báo như: Cần đeo bám phản ánh vụ việc đến cùng; kiên quyết đấu tranh không khoan nhượng trước hành vi tham nhũng, tiêu cực; sớm hoàn thiện, ban hành Luật Quyền tiếp cận thông tin của người dân, trong đó quy định về quyền tiếp cận thông tin của phóng viên; phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan báo chí và Ban Chỉ đạo Phòng, chống tham nhũng…

Khẳng định báo chí có hiệu quả cao trong việc định hướng giải quyết vụ việc trên cơ sở có thông tin chính xác, ngăn chặn khả năng "chìm xuồng" của vụ việc, GS.TS Đặng HùngVõ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường cũng chỉ rõ: Đôi khi nhược điểm của báo chí là bị áp lực của thị trường làm mất đi tính nghiêm túc, trong nhiều trường hợp cố đẩy tính giật gân lên cao; có trường hợp thiếu tính chủ động khi chỉ đạo không chính thống...

Thái Hải