Đồng chí Lê Hồng Anh và đồng chí Vương Gia Thụy.

Dân…“đứng ngoài cuộc”

Lần đầu tiên, Luật Đất đai 2013 có qui định về quyền giám sát trực tiếp của người dân trong quản lý và sử dụng đất, cùng với qui định về trách nhiệm giải trình của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền khi nhận được ý kiến của công dân, tổ chức đại diện cho người dân.

Song, kết quả khảo sát tại 11 huyện của 4 tỉnh (Hòa Bình, Yên Bái, Quảng Bình, Long An) do Trung tâm Nghiên cứu Kiến thức bản địa và Phát triển (Liên hiệp các Hội Khoa học kỹ thuật Việt Nam) thực hiện cho thấy, vấn đề thực thi chính sách đất đai có rất nhiều bất cập. Đặc biệt, qui hoạch sử dụng đất hiện còn mạnh mún, không đồng bộ, không được triển khai, thiếu chi tiết và thiếu cơ chế bảo vệ chặt chẽ. Nguyên nhân của tình trạng này là do người dân “mù mờ” thông tin và “đứng ngoài cuộc” trong quá trình thực thi chính sách đất đai.

Theo ông Ngô Văn Hồng, Giám đốc Trung tâm, đến nay nhiều chính quyền cấp cơ sở chưa nắm vững được qui trình tham gia giám sát, phản biện. Trong khi đó, qui định tham gia và hình thức tham gia của người dân trong thực thi chính sách, pháp luật đất đai lại chưa rõ ràng. Cán bộ thì thiếu trách nhiệm giải trình khi nhận được ý kiến giám sát dẫn đến đời sống của người dân luôn gặp khó khăn, thậm chí tranh chấp, khiếu kiện.

Đồng quan điểm, GS.TS Đặng Hùng Võ - nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường - nhấn mạnh: Thực hiện tốt các qui định về quyền giám sát của người dân và trách nhiệm giải trình của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền trong quản lý, sử dụng đất đai sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, bảo vệ được quyền, lợi ích của nhóm yếu thế và phòng, chống tham nhũng, ổn định xã hội. Thực tế, các địa phương chỉ dừng ở mức “lấy ý kiến và hứa sẽ tổng hợp báo cáo” và ít khi kết quả này có thể thay đổi hoặc đảo ngược được tình thế dù đó là nguyện vọng của số đông người dân.

Cũng nêu những bất cập trong công tác giám sát, theo bà Phạm Thu Hương, Phó Ban Dân chủ Pháp luật, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, việc giám sát của cộng đồng đối với những công trình được đầu tư theo hình thức “Nhà nước và nhân dân cùng làm” rất tốt, hiệu ứng cao nhưng các công trình đầu tư đơn thuần của Nhà nước thì việc giám sát của cộng đồng còn lúng túng, khó tiếp cận.

Không biến quyền giám sát thành “công cụ” cho lợi ích riêng

Từ kết quả thực hiện mô hình giám sát cộng đồng thông qua đồng thuận tại thôn Kim Tiến và Kim Lũ 1 (xã Kim Hóa, huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình), ông Lê Xuân Hoài, P