Theo dõi Báo Thanh tra trên
Trọng Tài
Thứ sáu, 20/11/2026 - 18:05
(Thanh tra) - Sắp xếp lại đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy là một chủ trương lớn nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị. Tuy nhiên, đằng sau những bước tiến cải cách, một thực tế hiện diện là hàng nghìn cơ sở nhà, đất công trở nên dôi dư. Nếu tiếp tục bị bỏ hoang, khối tài sản khổng lồ này không chỉ gây lãng phí nguồn lực, mà còn trở thành rào cản kìm hãm trực tiếp động lực phát triển.
Giữa sự phát triển sôi động của các đô thị như TP Hải Phòng, việc khơi thông nguồn lực từ các cơ sở nhà, đất công dôi dư là “chìa khóa” quan trọng để tạo đà bứt phá. Ảnh: Trọng Tài
Qua các cuộc thanh tra chuyên đề gần đây của Thanh tra Chính phủ tại một loạt các địa phương, công tác thanh tra đang khẳng định rõ vai trò kiến tạo, trở thành “chìa khóa” tháo gỡ rào cản, khơi thông những nguồn mạch kinh tế đang bị “ngủ quên”, từ đó đóng góp thiết thực vào sự phát triển kinh tế - xã hội.
Khi các đơn vị hành chính được sáp nhập, bộ máy được tinh gọn, một lượng lớn các trụ sở làm việc, trường học, trạm y tế hay nhà văn hóa dôi dư được để lại. Dưới góc độ kinh tế, khối tài sản công này chính là “kho báu” nguồn lực. Nếu được quy hoạch và chuyển đổi hợp lý, chúng không chỉ tạo ra giá trị thặng dư khổng lồ mà còn phục vụ đắc lực cho lợi ích cộng đồng.
Tuy nhiên, kết quả từ các cuộc thanh tra chuyên đề đã chỉ ra một thực tế rằng, nguồn lực này hiện vẫn đang trong trạng thái “đóng băng” ở quy mô rất lớn.
Điển hình tại tỉnh Thanh Hóa, tổng số cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp lên tới 1.021 cơ sở, chiếm giữ quỹ đất khổng lồ với tổng diện tích 2.715.938m2 và 509.189m2 diện tích sàn sử dụng. Trong số này, có tới 111 cơ sở không còn nhu cầu sử dụng đang trong tình trạng bỏ trống với diện tích đất lên tới 222.321m2.
Tương tự, tại Lâm Đồng ghi nhận 421 cơ sở nhà, đất dôi dư sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, bao gồm tổng diện tích đất 991.232,24m2 và tổng diện tích nhà 286.788,24m2. Điều đáng lưu tâm là có tới 280 cơ sở với tổng diện tích đất 641.837,95m2 đang bị bỏ trống, không sử dụng, trong đó 115 cơ sở đã bỏ trống ròng rã trên 12 tháng.
Thực trạng lãng phí này tiếp tục hiện diện tại vùng đồng bằng. Tại Bắc Ninh, toàn tỉnh có 570 cơ sở nhà, đất dôi dư với tổng diện tích đất 86,8ha và 345.617m2 sàn xây dựng. Có tới 535 cơ sở dôi dư hiện đang bỏ trống, không sử dụng, trong đó 322 cơ sở bỏ trống trên 12 tháng.

Cơ sở nhà, đất để hoang gây lãng phí tại Thanh Hóa. Ảnh: Thanh Phương
Ngay cả tại trung tâm kinh tế lớn như Hải Phòng, số lượng nhà đất dôi dư được chuyển giao về Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố cũng chạm mức 363 cơ sở, với tổng diện tích đất là 515.235m2 và 239.623m2 sàn xây dựng.
Cùng chung bối cảnh đó, tỉnh Khánh Hòa cũng đang quản lý 343 cơ sở nhà, đất dôi dư với tổng diện tích nhà 146.288,31m2 và tổng diện tích đất 646.521,58m2.
Hàng nghìn cơ sở dôi dư không chỉ là minh chứng cho sự lãng phí hiện hữu, mà còn là bài toán về chi phí cơ hội khổng lồ của các địa phương. Mỗi mét vuông đất công hoang hóa là một nguồn lực bị trói buộc: chưa thể sinh lời, chưa tạo ra nguồn thu ngân sách và chưa đóng góp vào sinh kế của người dân.
Để khơi thông nguồn lực, trước hết phải tìm ra nguyên nhân gây ách tắc. Sự sắc bén của công tác thanh tra không chỉ dừng lại ở việc thống kê số lượng tài sản bỏ trống, mà còn đi sâu bóc tách các rào cản đa tầng về pháp lý, thủ tục và cơ chế quản lý. Những hạn chế này mang cả yếu tố lịch sử, sự phức tạp khi chuyển giao và đôi khi là sự lúng túng của cấp cơ sở trước các quy định mới.
Điểm nghẽn lớn nhất được thanh tra chỉ ra là sự thiếu hụt nghiêm trọng về hồ sơ pháp lý đất đai. Tài sản công muốn đưa vào thị trường khai thác hoặc chuyển đổi công năng thì trước hết phải rõ ràng về pháp lý.

Trường mầm non Kiền Bái cũ (nay là phường Thiên Hương, TP Hải Phòng) nằm trong danh mục thực hiện đấu giá năm 2026 đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư. đấu giá. Ảnh: Mai Dung
Thế nhưng, tại Thanh Hóa, có tới 413 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; Bắc Ninh ghi nhận 193 cơ sở; Hải Phòng có 176 cơ sở và Khánh Hòa cũng có 86 cơ sở chung cảnh ngộ (chưa kể 17 cơ sở tại đây bị thất lạc hồ sơ). Riêng Lâm Đồng, có 142 cơ sở thậm chí không có hồ sơ về tài sản công đối với cơ quan được giao quản lý.
Không chỉ lúng túng trên giấy tờ, việc quản lý ranh giới, hiện trạng trên thực địa cũng bộc lộ sự lỏng lẻo. Điển hình tại Thanh Hóa, có tới 132 cơ sở biến động tăng 77.446m2 và 158 cơ sở biến động giảm 68.273m2 so với diện tích giao ban đầu, cùng 6 cơ sở bị lấn chiếm, chồng lấn.
Bên cạnh sự thiếu hụt về pháp lý đất đai, rào cản về hạch toán, kế toán và định giá tài sản cũng làm chậm tiến trình xử lý. Nhiều cơ sở nhà, đất chưa được xác định giá trị quyền sử dụng đất để tính vào giá trị tài sản, dẫn đến khó khăn trong việc thiết lập các phương án đấu giá hay cho thuê.
Tại Lâm Đồng có 219 cơ sở và Thanh Hóa có 362 cơ sở chưa được xác định giá trị quyền sử dụng đất. Thậm chí, Thanh Hóa ghi nhận tới 2.689 cơ sở chưa hạch toán đầy đủ nguyên giá, trong khi Hải Phòng cũng có 10 cơ sở chỉ theo dõi trên sổ kế toán nhưng không xác định rõ nguyên giá và giá trị còn lại.

Bức tranh toàn cảnh về quy mô của hàng nghìn cơ sở nhà, đất công dôi dư đang bị “đóng băng” tại nhiều địa phương được chỉ ra qua công tác thanh tra. Ảnh: Trọng Tài
Quá trình thanh tra đã chỉ ra những lỗ hổng mang tính hệ thống, giúp các địa phương có cái nhìn đa chiều, minh bạch hóa hiện trạng, từ đó xác lập lại trật tự quản lý hồ sơ một cách khoa học và chặt chẽ hơn.
Từ việc nhận diện “kho báu” đến “bắt mạch” chính xác điểm nghẽn, các kết luận thanh tra chuyên đề đã thực sự trở thành “chìa khóa” mở đường, định hướng cho các địa phương khẩn trương chuyển hóa tài sản dôi dư thành động lực phát triển. Quan điểm xuyên suốt của cơ quan thanh tra không chỉ là chỉ ra thiếu sót để xem xét trách nhiệm, mà quan trọng hơn là đồng hành, hướng dẫn các địa phương tháo gỡ vướng mắc trên cơ sở thượng tôn pháp luật để sớm khơi thông nguồn lực.
Đối với những cơ sở có vị trí đắc địa, pháp lý rõ ràng, thanh tra đã thúc đẩy việc đưa ngay vào khai thác nhằm hiện thực hóa nguồn lực. Đơn cử, tại Hải Phòng, phương án khai thác đã được định hình rất cụ thể: 192 cơ sở nhà, đất sẽ được đưa ra đấu giá đất ở, 51 cơ sở đấu giá đất thương mại dịch vụ và 120 cơ sở thực hiện cho thuê ngắn hạn.
Cùng nhịp độ khẩn trương đó, Lâm Đồng cũng xác định được 158 cơ sở dôi dư với tổng diện tích đất 357.719m2 có khả năng đưa vào khai thác, sử dụng ngay, hứa hẹn mang lại nguồn lực tài chính lớn cho địa phương.
Ở Bắc Ninh, có 136 cơ sở đã được phê duyệt phương án cho thuê và 4 cơ sở được chuyển mục đích sử dụng đất có thể sớm đưa vào khai thác; đồng thời định hướng tiếp tục xử lý cho thuê 186 cơ sở, đấu giá 24 cơ sở và bán tài sản, chuyển nhượng 18 cơ sở.

Trạm Y tế xã Quảng Trực (Lâm Đồng) hiện nay được tận dụng từ trụ sở cũ của cơ quan Nhà nước. Ảnh: Nguyễn Lương
Tại Khánh Hòa, khả năng khơi thông ngay cũng rất hiện hữu với 128 cơ sở thuộc diện cho thuê và 63 cơ sở tiến hành thanh lý tài sản để bán đấu giá quyền sử dụng đất. Trong khi đó, Thanh Hóa cũng đã khoanh vùng được 53 cơ sở dôi dư có vị trí thuận lợi, có thể đưa vào quản lý, khai thác ngay lập tức.
Không chỉ dừng lại ở các phương án xử lý cụ thể, qua công tác thanh tra, những đề xuất cải cách thể chế mang tầm vĩ mô cũng được gợi mở, thể hiện tư duy kiến tạo mạnh mẽ.
Cụ thể, qua thực tiễn vướng mắc tại Hải Phòng, Thanh tra Chính phủ đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo xây dựng cơ chế cho phép các địa phương khi phê duyệt phương án khai thác sử dụng cơ sở nhà, đất theo quy định thì đương nhiên được cập nhật, điều chỉnh quy hoạch xây dựng, đô thị tương ứng. Đây là kiến nghị mang tính đột phá, chạm đúng vào “nút thắt” lớn nhất của các địa phương khi phải mất rất nhiều thời gian chờ đợi sự đồng bộ giữa quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng, giúp rút ngắn tối đa thời gian đưa tài sản vào thị trường.
Thực tiễn từ chuyên đề nhà, đất dôi dư đã minh chứng rõ nét: Công tác thanh tra đang tạo ra những chuyển biến sâu sắc trong tư duy quản trị tài sản công. Bằng góc nhìn khách quan, lập luận chặt chẽ và tinh thần xây dựng, các kết luận thanh tra không chỉ chấn chỉnh công tác quản lý tài sản Nhà nước về đúng quỹ đạo minh bạch, kỷ cương, mà còn khơi dậy mạnh mẽ động lực phát triển mới.
Những khối tài sản vốn bị “đóng băng” nay đang dần từng bước được giải phóng, sẵn sàng hòa vào dòng chảy kinh tế để kiến tạo giá trị thặng dư, đóng góp vào ngân sách. Và hơn hết, quá trình này còn góp phần củng cố vững chắc niềm tin của Nhân dân vào một bộ máy chính quyền tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, mang đậm dấu ấn kiến thiết trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Ý kiến bình luận:
Hiện chưa có bình luận nào, hãy trở thành người đầu tiên bình luận cho bài biết này!
(Thanh tra) - Sau sắp xếp, An Giang đã rà soát 10/10 vụ việc khiếu nại, tố cáo kéo dài. Tuy nhiên, 9 vụ có nguy cơ tiếp tục khiếu nại lên Trung ương, đặt ra yêu cầu tăng cường phối hợp, xử lý vụ việc từ cơ sở.
Bảo San
(Thanh tra) - Sắp xếp lại đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy là một chủ trương lớn nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị. Tuy nhiên, đằng sau những bước tiến cải cách, một thực tế hiện diện là hàng nghìn cơ sở nhà, đất công trở nên dôi dư. Nếu tiếp tục bị bỏ hoang, khối tài sản khổng lồ này không chỉ gây lãng phí nguồn lực, mà còn trở thành rào cản kìm hãm trực tiếp động lực phát triển.
Trọng Tài
Hải Lương
TS. Trần Thị Thuý - Trưởng phòng Nghiên cứu và Hợp tác phát triển, Trường Cán bộ Thanh tra
TS. Phạm Tuấn Anh - Phó trưởng khoa Nghiệp vụ 2, Trường Cán bộ thanh tra
Trung Hà
BSR
Thanh Lương
Minh Nghĩa
Hòa Bình
Đông Hà
Thanh Lương - Thanh Hoa
Nguyên Khôi
Phú Đức
Minh Nghĩa
BTT
Thanh Lương