Công nhân chất lượng cao, nguồn lực cho các khu công nghiệp, ảnh: TV

Hiện Việt Nam đã hình thành hàng trăm khu công nghiệp và hơn một nghìn cụm công nghiệp trên cả nước. Nhưng có không ít khu, cụm công nghiệp chưa phát huy hiệu quả, tỷ lệ lấp đầy chưa được như mong đợi. Thậm chí vẫn nhiều địa phương còn tình trạng bỏ hoang đất công nghiệp, gây lãng phí nguồn lực đất đai rất lớn.

Cụ thể: Khu công nghiệp hỗ trợ Nam Hà Nội (xã Đại Xuyên, TP Hà Nội) giai đoạn 1 có chủ trương đầu tư từ năm 2010 với diện tích gần 450ha. Thế nhưng, sau 15 năm, nhiều diện tích vẫn chưa được khai thác hiệu quả. Giai đoạn 2 của dự án cũng chẳng khá hơn. Phần lớn diện tích bỏ hoang cho cỏ mọc um tùm.

Đại diện một số doanh nghiệp FDI nhận định có nghịch lý đang tồn tại đó là trong khi nhiều doanh nghiệp trong nước và nước ngoài đang "khát" mặt bằng sản xuất, thì đất công nghiệp ở một số khu công nghiệp vùng ven lại bỏ hoang, gây lãng phí.

Một số nhà đầu tư nước ngoài chỉ ra nguyên nhân hầu hết là do thiếu đồng bộ hạ tầng, việc kết nối giao thông và mạng lưới logistics chưa thuận tiện.

Bên cạnh đó, năng lực của một số chủ đầu tư chưa đáp ứng yêu cầu. Trong khi nhu cầu về đất công nghiệp tại các địa phương trọng điểm rất lớn, nhiều doanh nghiệp công nghệ cao và đối tác của chúng tôi gặp khó khăn trong tìm kiếm mặt bằng phù hợp. Phần lớn các khu công nghiệp hiện nay chưa đáp ứng yêu cầu về chất lượng, đồng thời còn thiếu hệ sinh thái dịch vụ và công nghiệp hỗ trợ.

Đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng thẳng thắn thừa nhận, quy hoạch đất đai ở nhiều lĩnh vực, nhất là đất công nghiệp trong nhiều năm qua công tác lập và dự báo quy hoạch còn yếu, dẫn đến nơi thiếu vẫn thiếu, nơi thừa vẫn thừa. Các vùng kinh tế trọng điểm có tỷ lệ lấp đầy trên 80%. Trong khi đó, các tỉnh vùng sâu, vùng xa hoặc thiếu kết nối giao thông có tỷ lệ lấp đầy rất thấp, chỉ đạt từ 10 - 20%.

Mới đây Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 10 được xem là thay đổi bước ngoặt mang tính chiến lược trong tư duy phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Nghị quyết đánh dấu sự chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy "thu hút càng nhiều càng tốt" sang "chủ động lựa chọn, điều phối quốc gia và kiến tạo phát triển" nhằm xây dựng năng lực nội sinh và tự chủ cho nền kinh tế.

Thế nhưng, với hiện trạng mạng lưới khu cụm công nghiệp trên cả nước hiện nay phần lớn những khu cụm công nghiệp chất lượng quản trị, đặc biệt là hạ tầng kết nối logistics khó có thể đáp ứng được nhu cầu khắt khe của các đối tác nước ngoài với nguồn FDI công nghệ cao. Vì thế, điều quan trọng nhất ở thời điểm này đó là phải chuẩn hoá chất lượng các khu - cụm công nghiệp trên cả nước để đón dòng vốn chất lượng cao này.

Ông Nguyễn Chí Thanh, Phó Chủ tịch Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam, cho rằng: "Cần rà soát, sàng lọc toàn bộ các khu công nghiệp chậm triển khai. Nếu vướng mắc về cơ chế, chính sách thì phải kịp thời tháo gỡ. Trường hợp quy hoạch được xây dựng theo tư duy cũ, không còn phù hợp hoặc sử dụng đất kém hiệu quả thì cần điều chỉnh. Bên cạnh đó, cần đánh giá năng lực của chủ đầu tư. Với những nhà đầu tư không đủ năng lực triển khai dự án, cần kiên quyết thay thế để tạo cơ hội cho các nhà đầu tư có năng lực hơn tham gia phát triển dự án".