Vườn thảo quả dưới các tán rừng Lao Chải. Ảnh D.Th.Tùng

Lao Chải là nơi quần cư của người Dao, người Mông, người Tày và người Kinh. Giở bản đồ hành chính của tỉnh miền núi vùng cực Bắc Hà Giang, sẽ thấy huyện Vị Xuyên không khác gì củ khoai lang, nằm bên quốc lộ số 2. Đầu dưới củ khoai là xã Việt Lâm, còn đầu kia, là Lao Chải. Đất đai Lao Chải lại khắc nghiệt vô cùng. Gọi là đất chứ thực ra toàn đá. Sản xuất khó khăn, canh tác lạc hậu nên dân ở đây, đời nọ nối đời kia phải sống trong cảnh đói nghèo.

 Các triệu phú đang chăm sóc từng cây thảo quả. Ảnh D.Th.Tùng

Giấc mơ giàu ở Lao Chải tưởng quá xa xôi nhưng mới đây, khi biết tôi có ý định lên Lao Chải, lãnh đạo tỉnh Hà Giang, mặt “tươi như tết” bảo, “lên đó mà xem triệu phú mặc quần lá tọa (quần một ống) làm giàu!

Đường đến Lao Chải giờ rộng thênh thang. Trên con đường thênh thang là những chiếc xe tải lặc lè chở thảo quả, hàng hóa xuôi ngược, trái hẳn với sự vẳng vẻ đìu hiu mà tôi chứng kiến cách đây chưa lâu. Đang mùa thu hoạch nông lâm sản và thảo quả nên những chiếc lều tạm ven đường luôn đỏ lửa phục vụ thương lái nườm nượp từ dưới xuôi lên và từ Trung Quốc sang. Vui mắt nhất là hình ảnh người dân bản địa, xúng xính chiếc quần lá tọa, cầm từng xấp tiền đủ mệnh giá, đếm soàn soạt, thành thạo không thua gì cán bộ ngân hàng. Không chi có nông sản và thảo quả, dân Lao Chải còn khấm khá nhờ khai thác hợp lý nguồn lợi từ rừng.  

Lau vội tay vào ống quần lá tọa, ông Giàng Văn Chang ở thôn Bản Phố khoe với khách: “Nhà giàu dưới xuôi có cái gì, nhà tao có cái ấy. Đồ đạc, xe máy trong nhà tao đều mua từ tiền bán thảo quả”. Từ năm 2010 đến nay, năm nào nhà ông Chang cũng đều đặn thu từ 150 đến trên 200 triệu đồng từ thảo quả. “Năm nay, nhà tao còn có nhiều tiền hơn các năm trước vì đường ô tô mở đến tận nhà rồi”. Triệu phú mặc quần lá tọa Giàng Văn Chang vừa cười phơi lợi bảo chúng tôi như thế, vừa ỳ ạch đỡ mấy bao tải thảo quả từ gác bếp xuống, kéo ra sân bán cho thương lái.

Thảo quả chỉ cần sơ chế là có thể bán cho thương lái với giá 200.000 đồng/kg.Ảnh D.Th.Tùng  

Những câu đếm i, o, pê, pờ lâu…. (một, hai, ba, bốn) của người đàn ông mặc quần một ống nghe vui tai và đều chằn chặn như xấp tiền mới cứng mà ông đón nhận từ tay thương lái. Thảo quả bán tại nhà có giá 200.000 đồng/kg. Mỗi bao tải chứa 50 kg thảo quả và chỉ trong buổi sáng, chúng tôi chứng kiến ông Chang bán 10 bao thảo quả, thu về đúng 100 triệu đồng.  

Ông Vi Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND xã Lao Chải nói rằng: Xã ông có 500ha thảo quả nằm dưới các tán rừng và hiện nay đang có không dưới 200ha thảo quả cho thu hoạch. Nhờ mô hình lồng ghép cây thảo quả dưới các tán rừng nên tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống chỉ còn 29%. Cả xã có 300 hộ dân thì chỉ còn 92 hộ nghèo. Cây thảo quả đem đến nguồn thu 7 tỷ đồng/năm cho ngân sách xã và cũng làm cho rất nhiều hộ gia đình từ chỗ phải nhận gạo, tiền cứu đói trở nên giàu có đúng với tên gọi triệu phú.