Đắk Lắk hiện có khoảng 42.000ha sầu riêng, đứng nhất nhì cả nước về diện tích, sản lượng năm 2026 ước đạt gần 500.000 tấn. Cùng với sự phát triển của vùng nguyên liệu, nhu cầu thu mua, tập kết, sơ chế và bảo quản sầu riêng ngày càng lớn. Dọc các tuyến đường kết nối vùng sản xuất với khu vực trung chuyển, nhiều kho, xưởng quy mô lớn lần lượt xuất hiện.

Theo thống kê của ngành chức năng tỉnh Đắk Lắk, tính đến ngày 18/8/2026, có 477 kho sầu riêng được các địa phương báo cáo thống kê. Trong đó, chỉ 27 kho được xây dựng theo đúng quy định; 251 kho chưa đảm bảo quy định, gồm 70 kho xây dựng 100% trên đất ở, 127 kho xây dựng trên đất ở và một phần đất nông nghiệp, 16 kho xây dựng 100% trên đất nông nghiệp và 38 kho xây dựng trên các loại đất khác.

Đáng chú ý, trong số 477 kho được thống kê, còn có tới 199 kho chưa được địa phương kiểm tra, rà soát.

Kho sầu riêng mọc như nấm, quản lý chạy theo

Những con số về cấp phép xây dựng tiếp tục cho thấy những khoảng trống đáng chú ý trong công tác quản lý. Trong tổng số 477 kho, chỉ có 114 kho được cấp giấy phép xây dựng. Đáng nói, trong số này, chỉ 14 kho xây dựng đúng giấy phép, 18 kho xây dựng vượt diện tích được cấp phép, còn 82 kho chưa được chính quyền địa phương kiểm tra, rà soát diện tích xây dựng.

Đối với 363 kho còn lại, số liệu thống kê bao gồm các trường hợp thuộc diện miễn giấy phép xây dựng, chưa được cấp phép hoặc chưa được địa phương rà soát, phân loại. Điều này đặt ra yêu cầu làm rõ tình trạng pháp lý của từng công trình, cũng như trách nhiệm kiểm tra, giám sát của chính quyền địa phương.

Kho sầu riêng mọc dày đặc hai bên Quốc lộ 26, đoạn qua xã Ea Knuếc, tỉnh Đắk Lắk. Ảnh: N. Giàu

Xã Krông Pắc là địa phương có nhiều kho, xưởng sầu riêng nhất tỉnh với 220 công trình. Đây là địa bàn có vị trí thuận lợi về giao thông, nằm trên tuyến Quốc lộ 26 kết nối với Khánh Hòa.

Trong 220 kho, xưởng của xã Krông Pắc, có 196 công trình được xây dựng trước ngày 1/7/2025; 24 công trình được xây dựng hoặc cơi nới sau thời điểm này. Đối với các công trình hình thành trước ngày 1/7/2025, UBND huyện Krông Pắc (cũ) đã phối hợp với các địa phương kiểm tra, lập biên bản xử lý.

Riêng 24 công trình xây dựng hoặc mở rộng sau thời điểm trên, qua kiểm tra xác định 15 công trình vi phạm, chủ yếu do xây dựng không đúng nội dung giấy phép; 9 công trình còn lại bảo đảm quy định về trật tự xây dựng.

Theo báo cáo của UBND xã Krông Pắc, nhu cầu thu mua, sơ chế, bảo quản và trung chuyển nông sản trên địa bàn tăng nhanh. Trước những khó khăn, vướng mắc về quy hoạch và thủ tục xây dựng, một số tổ chức, cá nhân đã xây dựng kho bãi, nhà xưởng trên đất ở, đất nông nghiệp, sử dụng đất không đúng mục đích khi chưa hoàn thiện các thủ tục về đất đai, xây dựng theo quy định.

Theo UBND xã Krông Pắc tình trạng này đặt ra nhiều khó khăn cho công tác quản lý nhà nước về đất đai và trật tự xây dựng trên địa bàn. UBND xã Krông Pắc đã chỉ đạo kiểm tra, quản lý và xử lý các trường hợp vi phạm theo quy định.

Đất nông nghiệp “mọc” kho sầu riêng: Ai cho phép?

Không riêng Krông Pắc, tại xã Ea Knuếc, hoạt động thu mua, tập kết và sơ chế sầu riêng cũng kéo theo sự hình thành của hệ thống kho khá lớn.

Theo UBND xã Ea Knuếc, địa phương hiện có 50 kho thu mua, tập kết và sơ chế sầu riêng, chủ yếu tập trung dọc Quốc lộ 26, các tuyến đường liên xã, liên thôn.

Các kho có diện tích từ 300m² đến 9.683m². Trong đó, 44 kho được xây dựng kiên cố; 6 kho lắp ghép, đơn giản, tạm bợ, chủ yếu phục vụ hoạt động thu mua, tập kết sầu riêng trong mùa vụ.

Trong đó có nhiều kho vẫn còn xây dựng trên đất nông nghiệp như: Kho Đại An Foods do bà Đoàn Võ Quỳnh Nhi làm chủ đầu tư, xây dựng tháng 7/2026, tổng diện tích 2.376m², toàn bộ 2.376m² trên đất nông nghiệp. Đây là công trình lắp ghép, kiên cố, bị UBND xã Ea Knuếc xử phạt 15 triệu đồng do sử dụng đất sai mục đích.

Kho Đại An Foods xây dựng 100% trên đất nông nghiệp. Ảnh: N.Giàu

Tiếp đến là nhà kho của bà Nguyễn Thị Hà, xây dựng tháng 7/2026 tại đường đi hồ Ea Nhái, thôn Quyết Thắng, có tổng diện tích 2.780m², toàn bộ 2.780m² trên đất nông nghiệp. Công trình được ghi nhận lắp ghép, kiên cố; chủ đầu tư bị xử phạt 15 triệu đồng do sử dụng đất sai mục đích.

Công trình của bà Nguyễn Thị Diễm Trinh, xây dựng tại đường đi hồ Ea Nhái, thôn Quyết Thắng, có tổng diện tích 3.889m², toàn bộ 3.889m² trên đất nông nghiệp. Công trình lắp ghép, kiên cố; trường hợp này bị xử phạt 18 triệu đồng do sử dụng đất sai mục đích.

Chưa hết, tại xã Ea Knuếc còn nhiều kho sầu riêng được xây dựng từ năm 2024 trên cả đất nông nghiệp và đất ở. Cụ thể, kho KIMNANA (Km15 Quốc lộ 26) có tổng diện tích xây dựng thực tế 1.500m², trong đó 1.200m² đất ở, còn lại là đất nông nghiệp.

Kho Mười Điển (Km15 Quốc lộ 26, thôn Liên Cơ), có tổng diện tích 1.300m², gồm 500m² trên đất nông nghiệp và 800m² trên đất ở. Một kho Mười Điển khác (Km16+5 Quốc lộ 26, thôn Liên Cơ) có tổng diện tích 1.200m²; trong đó 791m² trên đất nông nghiệp và 409m² trên đất ở.

Ông Trương Văn Hiệu, Phó Chủ tịch UBND xã Ea Knuếc, cho biết nhu cầu xuất khẩu, tiêu thụ sầu riêng tăng nhanh, trong khi hoạt động thu mua, sơ chế mang tính thời vụ khiến các cơ sở có xu hướng xây dựng kho, xưởng gần vùng nguyên liệu.

Trong khi đó, hạ tầng phục vụ thu mua, sơ chế, bảo quản còn hạn chế, quỹ đất phù hợp chưa đáp ứng nhu cầu; khu vực gần vùng nguyên liệu chủ yếu là đất nông nghiệp nên việc hoàn thiện các thủ tục về đất đai, xây dựng gặp khó khăn.

Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, địa bàn quản lý rộng, khối lượng công việc tăng trong khi cán bộ chuyên môn còn hạn chế. Một số quy trình về quy hoạch, đất đai, xây dựng cần thời gian hoàn thiện nên công tác hướng dẫn, kiểm tra có thời điểm chưa theo kịp tốc độ phát triển của các cơ sở.

Theo ông Hiệu, về phía chủ cơ sở, một số trường hợp chưa nắm đầy đủ quy định, chưa hoàn thiện thủ tục về đất đai, xây dựng trước khi đầu tư, cải tạo kho, bãi mà đưa vào hoạt động trước rồi mới bổ sung hồ sơ.

Công tác quản lý, kiểm tra có thời điểm chưa thường xuyên; việc phối hợp, trao đổi thông tin giữa các bộ phận chuyên môn chưa thật sự đồng bộ, dẫn đến việc phát hiện, hướng dẫn khắc phục một số trường hợp chưa kịp thời.

20/21 kho vi phạm: Lỗ hổng nằm ở đâu?

Tại xã Cuôr Đăng, những bất cập trong quản lý kho sầu riêng được thể hiện rõ qua phần kiểm tra của cơ quan chức năng. Trong 21 kho thu mua, sơ chế sầu riêng được kiểm tra, có 20 kho xây dựng không phù hợp quy định pháp luật về đất đai.

Nhiều công trình được xây dựng trên đất nông nghiệp với diện tích từ vài trăm đến hàng nghìn mét vuông.

Riêng Kho Trần Thanh Tâm được xác định xây dựng trên 2.560m² đất nông nghiệp, công trình chưa hoàn thành. Cơ quan chức năng kiến nghị kiên quyết tháo dỡ công trình vi phạm trong thời gian sớm nhất.

Các trường hợp khác được xác định xây dựng trên đất nông nghiệp gồm: Kho Hoàng Sa (Châu Thị Ái Diễm), diện tích 2.000m², trong đó 1.400m² đất nông nghiệp; Kho Việt Thắng (Nguyễn Hoàng Sa), 2.000m², trong đó 1.400m² đất nông nghiệp; Kho Sơn Phương (Phan Thị Hồng, Nguyễn An Hào), 2.100m², trong đó 1.800m² đất nông nghiệp.

Kho Hoàng Sa tại xã Cuôr Đăng xây dựng trên diện tích 2.000m², trong đó 1.400m² đất nông nghiệp. Ảnh: N.Giàu

Kho Việt Thắng tại xã Cuôr Đăng (tỉnh Đắk Lắk) rộng 2.000m², trong đó 1.400m² đất nông nghiệp. Ảnh: N.Giàu

Kho TCT281 (Hồ Ngọc Ánh), 656,88m², trong đó 536,88m² đất nông nghiệp; Kho Huy 008 (Mai Thanh Bình), 747,6m², trong đó 541,9m² đất nông nghiệp; Kho Châu Đào 2 (Trần Xuân Định), 1.086,9m², trong đó 886,9m² đất nông nghiệp; Kho Hòa Kim Thắng (Nguyễn Thị Lệ Thủy), 1.280m², trong đó 1.080m² đất nông nghiệp.

Kho Hảo Lợi (Trần Thị Kim Ngọc), 2.149m², trong đó 1.749m² đất nông nghiệp; Kho Việt Thuận Ý (Bùi Văn Tuyên), 1.596m², trong đó 996m² đất nông nghiệp; Kho Nông sản Tây Nguyên 2 (Bùi Đình Tâm), 1.530,4m², trong đó 1.330,4m² đất nông nghiệp; và Kho Vũ Ngọc Thành (Vũ Ngọc Thành), 870m², trong đó 690m² đất nông nghiệp.

Từ Krông Pắc, Ea Knuếc đến Cuôr Đăng và những địa phương có sản lượng sầu riêng lớn, hàng loạt kho sầu riêng quy mô lớn đang mọc lên, song hành với tốc độ mở rộng nhanh chóng của vùng nguyên liệu.

Nhu cầu thu mua, sơ chế và bảo quản sầu riêng là có thật. Nhưng nhu cầu thị trường không thể thay thế các yêu cầu về quy hoạch, đất đai và trật tự xây dựng.

Đáng chú ý, nhiều công trình bị xác định vi phạm, các cơ quan chức năng đã xử lý, xử phạt theo quy định. Tuy nhiên, sau khi bị xử phạt, các công trình vi phạm vẫn chưa được tháo dỡ, đất chưa được khôi phục theo yêu cầu. Như vậy, từ chuyện xây được kho trên đất không phù hợp, xây vượt giấy phép đến chuyện xử lý công trình vi phạm sau khi đã bị lập biên bản, xử phạt, đang xuất hiện một câu hỏi khác: Pháp luật đã được áp dụng đến đâu và vì sao có những công trình dù đã bị xử phạt vẫn tiếp tục tồn tại?