Sầu riêng mang về nguồn thu lớn, trở thành một trong những ngành hàng chủ lực của Đắk Lắk. Ảnh: N.Giàu

Ngành hàng tăng trưởng nhanh

Ngày 16/8, trong khuôn khổ Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk năm 2026, UBND tỉnh Đắk Lắk tổ chức Hội nghị Diễn đàn “Kết nối sản xuất, tiêu thụ sầu riêng – Hệ sinh thái sầu riêng bền vững”.

Diễn đàn thu hút đông đảo nhà khoa học, tổ chức quốc tế, hiệp hội, cùng hơn 100 hợp tác xã, doanh nghiệp sản xuất, chế biến và xuất khẩu sầu riêng trên cả nước.

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: N.Giàu

Theo báo cáo tại hội nghị, Đắk Lắk hiện là một trong những vùng sản xuất sầu riêng trọng điểm của cả nước. Năm 2025, toàn tỉnh có khoảng 41.000ha sầu riêng, trong đó diện tích cho sản phẩm hơn 26.000ha, sản lượng đạt 446.214 tấn. Năm 2026, sản lượng sầu riêng của tỉnh dự kiến khoảng 500.000 tấn.

Đến nay, Đắk Lắk có 280 mã số vùng trồng được phê duyệt với diện tích khoảng 7.500ha; 253 mã số vùng trồng với diện tích khoảng 6.532ha đang chờ phê duyệt. Tỉnh có 41 cơ sở đóng gói quả tươi xuất khẩu được phê duyệt và 16 cơ sở đóng gói sầu riêng đông lạnh.

Sản xuất phát triển nhanh đang mở ra dư địa lớn cho ngành hàng, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều thách thức. Liên kết giữa các khâu từ vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng, thu mua, chế biến đến xuất khẩu chưa thực sự chặt chẽ.

Trong khi đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng nâng cao yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Điều này đòi hỏi ngành sầu riêng phải tổ chức lại sản xuất, kiểm soát tốt từng mắt xích và nâng cao trách nhiệm của các chủ thể tham gia chuỗi.

Sầu riêng Đắk Lắk còn nhiều dư địa để phát triển chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ. Ảnh: N.Giàu

Liên kết phải đi vào thực chất

Tiến sĩ Trần Ngọc Thanh, Viện trưởng Viện Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Tây Nguyên, Trường Đại học Đông Á cho rằng, muốn ngành hàng sầu riêng phát triển bền vững, trước hết phải làm cho các mối liên kết đi vào thực chất.

Theo ông Thanh, thời gian qua đã hình thành sự liên kết giữa nhà khoa học, Nhà nước và nông dân, song mức độ gắn kết vẫn chưa cao. Nhà nước đã có nhiều chính sách và nỗ lực kết nối các chủ thể, nhưng việc triển khai trong thực tế vẫn còn khoảng cách.

“Chúng ta thấy chất lượng sản phẩm hiện tại vẫn còn vấn đề và cần tiếp tục làm cho chuỗi này gắn kết thực tế hơn nữa, chứ không chỉ dừng lại ở các hướng dẫn hay chính sách trên lý thuyết mà phải đi vào thực tiễn”, ông Thanh nói.

Từ thực tế này, các đại biểu cho rằng việc phát triển sầu riêng không thể chỉ tập trung vào mở rộng diện tích, tăng sản lượng mà cần chuyển sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng.

Người trồng phải tuân thủ quy trình sản xuất, hợp tác xã đóng vai trò tổ chức vùng nguyên liệu, doanh nghiệp đảm bảo đầu ra, trong khi cơ quan quản lý, nhà khoa học và các đơn vị liên quan cùng tham gia kiểm soát chất lượng, thị trường và công nghệ.

Chế biến sâu để giảm áp lực tiêu thụ quả tươi

Bên cạnh tổ chức lại sản xuất, chế biến sâu và đa dạng hóa thị trường được xác định là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao giá trị ngành hàng sầu riêng.

Bà Ngô Tường Vy, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Chánh Thu cho rằng, Đắk Lắk có nhiều lợi thế về vùng nguyên liệu, quỹ đất và hạ tầng để thu hút các dự án chế biến.

Bà Ngô Tường Vy, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Chánh Thu phát biểu. Ảnh: N.Giàu

Theo bà Vy, tỉnh cần tạo điều kiện thu hút đầu tư vào nhà máy chế biến, kho lạnh, đồng thời mở rộng thị trường trong nước để giảm sự phụ thuộc vào việc tiêu thụ quả tươi trong một khoảng thời gian ngắn.

“Tôi mong muốn rằng mỗi một doanh nghiệp khi đến Đắk Lắk đầu tư sẽ gắn liền trách nhiệm đối với việc hỗ trợ địa phương trong tiêu thụ đầu ra. Điều này cần được thực hiện bằng những cam kết cụ thể, sự đồng hành thiết thực giữa chính quyền và người nông dân”, bà Vy chia sẻ.

Việc phát triển hệ thống kho lạnh, logistics và chế biến sâu không chỉ giúp kéo dài thời gian bảo quản mà còn tạo thêm nhiều dòng sản phẩm từ sầu riêng, qua đó giảm áp lực tiêu thụ trong chính vụ và nâng cao giá trị của nông sản. Đây cũng được xem là giải pháp quan trọng để ngành hàng chủ động hơn trước những biến động của thị trường xuất khẩu.

Đắk Lắk hướng đến xuất khẩu sầu riêng bền vững. Ảnh: N.Giàu

Siết chất lượng, số hóa toàn bộ chuỗi sản xuất

Để hệ sinh thái ngành hàng vận hành hiệu quả, các đại biểu đề nghị Đắk Lắk tiếp tục chuẩn hóa vùng nguyên liệu, kiểm soát chặt mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc, kho lạnh và logistics.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh số hóa dữ liệu, ứng dụng công nghệ trong giám sát vùng sản xuất, nhật ký điện tử và truy xuất nguồn gốc bằng mã QR.

Các đại biểu cũng lưu ý yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm tình trạng mượn mã số vùng trồng, mượn mã số cơ sở đóng gói, gian lận thương mại và các hành vi làm ảnh hưởng đến uy tín sầu riêng Việt Nam.

Một trong những vấn đề được đặt ra tại hội nghị là hạ tầng phục vụ ngành hàng chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng. Đắk Lắk vẫn thiếu các phòng thử nghiệm, kiểm định đạt chuẩn; hệ thống kho lạnh và công nghệ chế biến sâu chưa tương xứng với sản lượng ngày càng tăng.

Do đó, việc xây dựng bản đồ số vùng nguyên liệu, thiết bị giám sát sản xuất, nhật ký điện tử và hệ thống truy xuất nguồn gốc được xác định là những nhiệm vụ cần đẩy mạnh trong thời gian tới.

Từ sản lượng sang chất lượng và thương hiệu

Phát biểu tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng nhấn mạnh ngành sầu riêng cần chuyển mạnh từ tư duy mùa vụ sang tư duy ngành hàng, từ chạy theo sản lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị và xây dựng thương hiệu.

Theo Thứ trưởng, một nhiệm vụ quan trọng là triển khai hiệu quả Nghị quyết số 36 của Chính phủ về đơn giản hóa thủ tục liên quan đến mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói theo hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, phân cấp gắn với trách nhiệm.

“Giảm tiền kiểm và tăng hậu kiểm không có nghĩa là giảm trách nhiệm quản lý, mà phải tăng cường công tác quản lý và có truy xuất nguồn gốc để đưa lại hiệu quả, chất lượng, đưa ra thị trường đáp ứng được các yêu cầu trong thời gian tới”, Thứ trưởng Võ Văn Hưng nhấn mạnh.

Thứ trưởng cũng đề nghị ngành sầu riêng siết chặt quản lý chất lượng ngay từ vùng sản xuất; đẩy mạnh chế biến sâu và logistics để kéo dài thời gian bảo quản, đa dạng hóa sản phẩm, giảm áp lực tiêu thụ quả tươi trong thời gian ngắn.

Đồng thời, cần giữ vững các thị trường chiến lược bằng chất lượng và nguồn cung ổn định, chủ động khai thác các thị trường mới, trong đó có Ấn Độ, tiếp tục mở rộng những thị trường tiềm năng và phát triển mạnh thị trường trong nước.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: N.Giàu

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá cao việc Đắk Lắk chủ động triển khai chiến dịch cao điểm 300 ngày đêm số hóa, chuẩn hóa dữ liệu mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và kết nối hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Lấy người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp làm trung tâm

Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Đỗ Hữu Huy nhấn mạnh, để ngành hàng sầu riêng phát triển bền vững và vươn xa, Đắk Lắk phải chuyển đổi mạnh mẽ tư duy từ sản xuất nông nghiệp đơn thuần sang kinh tế nông nghiệp.

Trong đó, chất lượng, hiệu quả, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là những động lực cốt lõi; người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp là trung tâm, chủ thể và mục tiêu phục vụ.

Chính quyền tỉnh Đắk Lắk xác định sẽ tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân phát triển sản xuất, kinh doanh; chuyển mạnh từ quản lý sang phục vụ, kiến tạo và tăng cường quản trị bằng dữ liệu.

Tỉnh cũng định hướng thu hút đầu tư vào các cụm công nghiệp, khu công nghiệp và chợ đầu mối đã quy hoạch; phát triển trung tâm logistics, kho lạnh, nhà máy chế biến sâu và trung tâm kiểm định chiếu xạ nhằm gia tăng giá trị sản phẩm.

Song song đó là chuẩn hóa quy trình canh tác, ứng dụng công nghệ sinh học trong bảo quản, xây dựng phòng thử nghiệm đạt chuẩn quốc tế, đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc số và khuyến khích ứng dụng công nghệ hiện đại, trí tuệ nhân tạo trong sản xuất, quản lý ngành hàng.

Các sở, ngành, địa phương được yêu cầu tập trung tháo gỡ điểm nghẽn, cắt giảm thủ tục hành chính, không để rào cản pháp lý làm chậm cơ hội của doanh nghiệp.

Đặc biệt, tỉnh hướng tới xây dựng hệ thống dữ liệu mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói “đúng, đủ, sạch, sống”, phục vụ điều hành minh bạch, cảnh báo sớm và tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu.

Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Đỗ Hữu Huy phát biểu.Ảnh: N.Giàu

Tại hội nghị, các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và đại diện các chủ thể trong chuỗi ngành hàng tiếp tục trao đổi về yêu cầu đối với vùng trồng, cơ sở đóng gói, thị trường nhập khẩu, quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Các nội dung trọng tâm được đặt ra gồm tháo gỡ tình trạng thiếu phòng thử nghiệm đạt chuẩn, đầu tư hạ tầng kho lạnh và chế biến sâu, triển khai bản đồ số, thiết bị giám sát vùng nguyên liệu, nhật ký sản xuất điện tử, mã QR truy xuất nguồn gốc; đồng thời tăng cường thanh tra, xử lý nghiêm vi phạm mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và gian lận thương mại.

Với sản lượng dự kiến khoảng 500.000 tấn trong năm 2026, việc chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang tổ chức ngành hàng theo hướng chất lượng, minh bạch và có trách nhiệm được xem là yêu cầu cấp thiết đối với Đắk Lắk.

Đây cũng là nền tảng để địa phương nâng cao giá trị sầu riêng, củng cố thương hiệu và hướng tới một hệ sinh thái ngành hàng phát triển ổn định, bền vững hơn trong những năm tới.