(Thanh tra) - Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng yêu cầu tháo gỡ các điểm nghẽn trong ứng dụng khoa học công nghệ vào nông nghiệp, khắc phục tình trạng nghiên cứu không gắn với thị trường và giải quyết dứt điểm kiến nghị sau hội nghị.
Sáng 2/11, tại TP Cần Thơ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Bộ Công an tổ chức Hội nghị Phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng nông nghiệp khu vực các tỉnh phía Nam.
Tham dự có Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng, Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng Bộ Công an cùng đại diện các địa phương, doanh nghiệp, viện, trường.
Phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết tăng trưởng khu vực nông nghiệp 9 tháng đầu năm 2026 đạt 4,02%, kim ngạch xuất khẩu 10 tháng đạt trên 63 tỷ USD. Tuy nhiên, chi phí sản xuất còn cao, tổn thất sau thu hoạch lớn; chế biến sâu, liên kết chuỗi giá trị và ứng dụng công nghệ chưa đáp ứng yêu cầu phát triển.
Phát biểu chỉ đạo, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đánh giá khu vực phía Nam giữ vai trò chiến lược đối với nông nghiệp cả nước. Đồng bằng sông Cửu Long đóng góp 95% lúa gạo xuất khẩu, 60% thủy sản và 65% trái cây xuất khẩu.
Theo Phó Thủ tướng, nông nghiệp vẫn tăng trưởng chủ yếu theo chiều rộng, trong khi quỹ đất không thể mở rộng mãi. Sản xuất còn manh mún, liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến và logistics yếu.
Đáng chú ý, tổn thất sau thu hoạch còn từ 20 - 30%. Chi phí logistics bình quân của Việt Nam khoảng 16%, so với mức bình quân thế giới khoảng 10%; riêng một số khu vực nông nghiệp lên tới 30%. Mỗi năm, ngành chăn nuôi phải nhập khẩu hơn 8 tỷ USD vật tư đầu vào, trong khi nhiều phụ phẩm trong nước chưa được khai thác hiệu quả.
Phó Thủ tướng cũng chỉ ra dữ liệu về giống, đất đai, vùng trồng, dư lượng và thị trường còn phân tán, thiếu liên thông.
Ông yêu cầu các đơn vị phải “nói thật, làm thật và có sản phẩm thật”, xác định đúng nhiệm vụ ưu tiên, lấy yêu cầu sản xuất, kinh doanh làm điểm xuất phát; lấy doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất làm trung tâm ứng dụng. Mục tiêu phải hướng đến nâng năng suất, chất lượng, giảm chi phí, kiểm soát phát thải và tăng thu nhập cho người dân.
Đặc biệt, Phó Thủ tướng lưu ý tình trạng đề tài nghiên cứu hoàn thành nhưng không được ứng dụng. Theo số liệu ông nêu, chỉ 12% đề tài nghiên cứu có liên kết với doanh nghiệp, trong khi 88 - 90% chưa ra được thị trường. Ông yêu cầu khắc phục tình trạng nghiên cứu xong rồi “cất tủ”.
Cùng quan điểm, Thượng tướng Nguyễn Văn Long cho biết, 34/34 địa phương đã kê khai 916 nhiệm vụ gắn với 908 sản phẩm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong 451 sản phẩm thuộc lĩnh vực nông nghiệp, mới có 11 sản phẩm được thương mại hóa, chiếm khoảng 2,4%.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công an và các địa phương xác định những bài toán lớn, cấp thiết, tác động trực tiếp đến tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của ngành.
Các lĩnh vực ưu tiên gồm giống, canh tác thông minh, chế biến sâu cây trồng chủ lực; chăn nuôi an toàn sinh học; nuôi trồng thủy sản công nghệ cao; phát triển lâm nghiệp và hoàn thiện dữ liệu nông nghiệp, thủy lợi, khí hậu, cảnh báo thiên tai.
Phó Thủ tướng chỉ đạo phối hợp xây dựng hệ thống kết nối, chia sẻ dữ liệu dùng chung về đất đai, vùng trồng, cơ sở sản xuất, vật tư và truy xuất nguồn gốc; nghiên cứu đề xuất Sàn giao dịch nông sản quốc gia.
Đối với Bộ Khoa học và Công nghệ, Phó Thủ tướng yêu cầu khẩn trương báo cáo Chính phủ trong tháng 11 về việc thành lập Sàn giao dịch khoa học và công nghệ quốc gia; phối hợp thành lập Trung tâm Nghiên cứu xuất sắc tại Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long.
Đối với các tỉnh, thành phố phía Nam, Phó Thủ tướng yêu cầu rà soát thực chất hiện trạng ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số; chọn từ 3 - 5 bài toán lớn, cấp thiết để triển khai mô hình liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ, xây dựng thương hiệu và báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Các viện, trường, doanh nghiệp chủ động đề xuất giải pháp công nghệ trước ngày 15/12.
Tại hội nghị, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ Trần Chí Hùng cho biết các mô hình ứng dụng công nghệ đã giúp giảm 30% lượng giống gieo sạ, giảm 2 - 3 lần phun thuốc bảo vệ thực vật, tăng lợi nhuận tối thiểu 20% so với canh tác truyền thống. Thành phố có 551 mã số vùng trồng với diện tích 11.200ha, song dữ liệu ngành còn phân tán, khả năng tiếp cận công nghệ của một bộ phận nông dân và hợp tác xã còn hạn chế.
Cần Thơ kiến nghị Trung ương hỗ trợ kết nối, chia sẻ dữ liệu ngành dùng chung, thống nhất tiêu chuẩn dữ liệu và tạo điều kiện tiếp cận công nghệ phù hợp. Trong khi đó, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Phạm Tấn Hoà chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng công nghệ vào ba ngành hàng sắn, mía và chuối; kiến nghị chính sách hỗ trợ chế biến sâu, kinh tế tuần hoàn và hạ tầng kết nối vùng.
Kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu mọi kiến nghị phải được trả lời, giải quyết cụ thể, thực chất, dứt điểm, không để tình trạng họp xong rồi mọi việc vẫn như cũ. Các bộ, ngành, địa phương phải xác định rõ nhiệm vụ, tiến độ, nguồn lực, tạo chuyển biến thực chất trong ứng dụng khoa học công nghệ vào nông nghiệp.
