(Thanh tra) - Hướng tuyến Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam đoạn qua tỉnh Ninh Bình hiện đi qua nhiều công trình tôn giáo, di tích lịch sử, khu dân cư đông đúc cùng các cơ sở sản xuất, khai thác vật liệu, gây khó khăn cho công tác giải phóng mặt bằng theo kế hoạch triển khai.
Ảnh hưởng hàng nghìn hộ dân
UBND tỉnh Ninh Bình cho biết, Dự án Đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam đoạn qua địa bàn tỉnh có chiều dài khoảng 86km, đi qua 23 xã, phường.
Trên tuyến bố trí 3 nhà ga gồm Ga Phủ Lý (phường Liêm Tuyền), Ga Nam Định (phường Mỹ Lộc) và Ga Ninh Bình (phường Yên Thắng). Ngoài ra, có 3 trạm bảo dưỡng tại các khu vực Bình Sơn, Liên Minh và Yên Thắng.
Thực hiện Nghị quyết số 98/NQ-CP ngày 6/4/2026 của Chính phủ, dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di dời hạ tầng kỹ thuật đoạn qua tỉnh Ninh Bình được tách thành dự án độc lập, với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 5.768 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành vào quý IV/2028.
Ngay từ tháng 9/2025, tỉnh đã tổ chức rà soát, xác định diện tích đất bị ảnh hưởng theo ranh giới do Ban Quản lý Dự án Đường sắt (Bộ Xây dựng) cung cấp và tiếp tục chuẩn hóa số liệu.
Theo đó, trong phạm vi hành lang an toàn đường sắt, dự án ảnh hưởng đến khoảng 5.600 hộ dân với tổng diện tích khoảng 631,7ha, bao gồm đất ở, đất nông nghiệp, đất rừng và các loại đất khác.
Trong phạm vi bảo vệ công trình, có khoảng 3.989 hộ dân bị ảnh hưởng với diện tích khoảng 406,8ha.
Bên cạnh đó, theo UBND tỉnh Ninh Bình, dự kiến có 1.683 hộ dân thuộc diện phải tái định cư.
Để đáp ứng nhu cầu này, tỉnh dự kiến bố trí 31 vị trí tái định cư. Trong đó, có 3 vị trí tận dụng các khu dân cư, khu tái định cư đang triển khai; 28 vị trí còn lại sẽ xây dựng mới.
Hiện nay, 1 khu tái định cư đang được triển khai thi công, còn 27 khu đang trong quá trình lập, thẩm định và phê duyệt dự án.
Đối với hạ tầng kỹ thuật, tỉnh đã xác định 198 hạng mục công trình điện dưới 110kV cần di dời, hoàn trả, với tổng kinh phí dự kiến khoảng 383,437 tỷ đồng.
Tổng nhu cầu vốn có thể lên tới hơn 13.000 tỷ đồng
Theo tính toán của địa phương, tổng nhu cầu vốn thực hiện công tác giải phóng mặt bằng có sự khác nhau tùy theo phạm vi.
Cụ thể, nếu tính theo phạm vi bảo vệ công trình, tổng nhu cầu vốn khoảng 9.496,044 tỷ đồng.
Trong khi đó, nếu tính theo phạm vi hành lang an toàn đường sắt, con số này tăng lên khoảng 13.198,803 tỷ đồng.
Về nguồn vốn, Ban Quản lý Dự án Đường sắt đã phân bổ 318,417 tỷ đồng cho các địa phương triển khai xây dựng hạ tầng các khu tái định cư.
UBND tỉnh Ninh Bình đang chỉ đạo các xã, phường tập trung đẩy nhanh tiến độ thực hiện, bảo đảm giải ngân hết nguồn vốn đã được bố trí.
Đối với kế hoạch năm 2026, tỉnh đã đăng ký nhu cầu vốn ngân sách Trung ương khoảng 4.412,9 tỷ đồng để thực hiện dự án, với điều kiện được bàn giao cọc, mốc giải phóng mặt bằng tại thực địa trong quý II/2026.
Song song với công tác giải phóng mặt bằng, tỉnh Ninh Bình đang triển khai quy hoạch khai thác quỹ đất khu vực xung quanh các nhà ga theo mô hình TOD.
Theo đó, dự kiến quy hoạch 3 khu vực đô thị gồm: Khu vực quanh Ga Phủ Lý khoảng 1.150ha; khu vực quanh Ga Nam Định khoảng 920ha; khu vực quanh Ga Ninh Bình khoảng 3.200ha.
Hiện các cơ quan chuyên môn đang tiếp tục rà soát, nghiên cứu phương án để bảo đảm phù hợp với thực tiễn và yêu cầu khai thác hiệu quả quỹ đất.
Nhiều công trình, khu dân cư nằm trong hướng tuyến
Theo UBND tỉnh Ninh Bình, quá trình triển khai dự án đang gặp một số khó khăn do hướng tuyến đi qua nhiều công trình tôn giáo, di tích lịch sử, khu dân cư đông đúc, cơ sở sản xuất và khu vực khai thác vật liệu.
Trong đó có các công trình như nhà thờ giáo xứ Trình Xuyên, đình – chùa Trình Xuyên Thượng, đền Tả Xủng Hy, chùa Yên Khoái Hạ, đình làng Văn Lâm, cùng một số doanh nghiệp và mỏ đá.
Những yếu tố này được xác định sẽ gây khó khăn cho công tác giải phóng mặt bằng trong quá trình triển khai.
Để bảo đảm tiến độ, UBND tỉnh Ninh Bình đề nghị Bộ Xây dựng chỉ đạo các đơn vị liên quan sau khi lựa chọn xong đơn vị tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi cần phối hợp với địa phương rà soát, thống nhất hướng tuyến, vị trí ga, depot và giải pháp thiết kế công trình.
Đồng thời, đề nghị sớm bàn giao cọc, mốc giải phóng mặt bằng ngoài thực địa để địa phương triển khai công tác theo quy định, đáp ứng tiến độ theo yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ.
