Sau hành trình vượt qua quá khứ, ông Thào Su Thông trở lại với tiếng khèn Mông, vừa làm nghề, vừa góp phần gìn giữ nét văn hóa truyền thống của dân tộc. Ảnh: Bình Yên

Từ những năm tháng lầm lỡ

Ở thôn Làng Sang, xã Púng Luông, tỉnh Lào Cai, tiếng khèn Mông từng là âm thanh quen thuộc trong đời sống của người dân. Tiếng khèn theo những cuộc vui, những sinh hoạt cộng đồng và gắn với nhiều phong tục của đồng bào Mông. Nhưng đã có một thời, cuộc sống của không ít gia đình nơi đây bị xáo trộn bởi ma túy. Những câu chuyện về thuốc phiện, về những người bỏ bê gia đình, cạn kiệt tài sản vì nghiện ngập từng là nỗi lo của bản làng.

Ông Thào Su Thông là một người đã đi qua những năm tháng ấy.

Hơn 30 năm nghiện thuốc phiện, bao nhiêu tiền của làm ra được ông lần lượt mang đi theo những cơn nghiện. Kinh tế gia đình kiệt quệ, cuộc sống rơi vào bế tắc. Đến khi quyết định cai nghiện, ông hiểu rằng phía trước không chỉ là việc từ bỏ thuốc phiện, mà còn là tìm cách làm lại cuộc sống đã bị bỏ quên quá lâu.

Ông sinh ra và lớn lên ở vùng đất này, nơi trước đây có tên Pú Cang, nằm ở khu vực giáp xã Ngọc Chiến, tỉnh Sơn La. Hoạt động giao thương từng khá phức tạp, kéo theo những nguy cơ về tệ nạn xã hội.

Nhắc lại quãng thời gian ấy, ông Thông không giấu được sự day dứt: “Tôi nghiện thuốc phiện hơn 30 năm, bao nhiêu tiền của đều đi theo ‘nàng tiên nâu’, cuộc sống gia đình lâm vào cảnh kiệt quệ, bế tắc”.

Bước ngoặt đến khi địa phương triển khai chủ trương xây dựng “dòng họ, thôn, xã không ma túy”. Cấp ủy, chính quyền, các đoàn thể và lực lượng công an xã tăng cường tuyên truyền, vận động người dân từ bỏ ma túy. Những lời vận động ấy đến với ông Thông nhiều lần. Sau nhiều trăn trở, ông quyết định cai nghiện.

Ông không đến cơ sở tập trung mà lựa chọn cai ngay tại gia đình. Những ngày đầu không dễ dàng. Cơn thèm thuốc khiến cả thể xác và tinh thần đều mệt mỏi. Ông chọn cách giảm dần, rồi cắt hẳn.

“Muốn cai thành công phải thật sự kiên trì, giảm dần rồi cắt hẳn mới có thể từ bỏ được”, ông Thông nói.

Một người đã nghiện hơn 30 năm phải mất nhiều thời gian để bước ra khỏi những ngày tháng ấy. Nhưng rồi ông cũng làm được. Cai được thuốc, ông lại đứng trước một khoảng trống khác: Làm gì để sống và làm gì để không quay lại con đường cũ?

Câu trả lời nằm trong nghề làm khèn của cha ông.

Lãnh đạo xã trao đổi với ông Thào Su Thông về nghề chế tác và hướng gìn giữ, phát huy nghề làm khèn Mông truyền thống. Ảnh: Bình Yên

Trở lại với nghề của cha

Với người Mông, khèn không chỉ là một nhạc cụ mà còn gắn với đời sống tinh thần, sinh hoạt cộng đồng và nhiều phong tục truyền thống. Ông Thông vốn biết nghề làm khèn từ trước. Sau khi cai nghiện, ông dành thời gian và công sức quay lại với công việc này.

Để làm một chiếc khèn, trước hết phải chọn được nguyên liệu phù hợp. Gỗ pơ mu được dùng làm bầu khèn, thân trúc làm ống, những thanh lam đồng được mài và chỉnh cẩn thận. Từng công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ. Một chiếc khèn làm xong còn phải thử tiếng, chỉnh lại cho đến khi đạt yêu cầu.

Kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm giúp những chiếc khèn của ông có âm thanh đặc trưng, được khách hàng trong và ngoài địa phương tìm mua. Mỗi năm, ông làm và bán vài chục chiếc, giá từ 4 đến 10 triệu đồng mỗi chiếc tùy kích cỡ. Nguồn thu từ nghề làm khèn mang lại cho gia đình ông hơn 100 triệu đồng mỗi năm. Từ một gia đình từng kiệt quệ vì ma túy, cuộc sống của gia đình ông Thông dần ổn định.

Nhưng nghề làm khèn với ông không chỉ là chuyện kiếm sống. Sau những năm tháng gần như để thuốc phiện chi phối cuộc đời, giờ đây đôi tay ông lại bận rộn với công việc. Những khúc gỗ, thân trúc, thanh lam đồng được ghép lại thành một chiếc khèn. Công việc ấy nối ông với nghề của cha, với đời sống của bản làng và giúp ông có thêm động lực để giữ cuộc sống hiện tại.

Bí thư Đảng ủy xã Giàng A Vừ (bên phải) cùng lãnh đạo địa phương thăm hỏi, trao quà động viên ông Thào Su Thông. Ảnh: Bình Yên

Ông Sùng A Say, Trưởng thôn Làng Sang cho biết, ông Thông hiện là người hiền lành, hòa đồng, gần gũi với bà con. Việc cai nghiện thành công và trở lại với nghề chế tác khèn Mông của ông được nhiều người trong thôn biết đến.

“Ông Thông là người hiền lành, hòa đồng, luôn gần gũi với bà con trong thôn. Việc cai nghiện thành công và vươn lên bằng nghề chế tác khèn Mông đã trở thành tấm gương sáng để nhiều người học tập”, ông Say chia sẻ.

Theo ông Say, thời gian tới, thôn sẽ tiếp tục tuyên truyền, nhân rộng những trường hợp như ông Thông, góp phần xây dựng thôn bản không ma túy.

Còn với ông Thông, cuộc sống phía trước có lẽ không cần những điều quá lớn lao. Sau những năm tháng đã mất, ông tiếp tục làm khèn, chăm lo cho gia đình và giữ nghề cha truyền lại. Những gì từng mất đi vì thuốc phiện không thể lấy lại, nhưng ông vẫn còn đôi tay để làm việc, còn nghề để theo đuổi và còn gia đình để vun vén.

Một góc Púng Luông với những cung đường uốn lượn bên sườn núi, nơi ông Thào Su Thông trở về với nghề làm khèn của cha. Ảnh: Bình Yên

Ở Làng Sang, những chiếc khèn do ông làm ra tiếp tục theo chân khách hàng đến nhiều nơi. Mỗi chiếc khèn là một sản phẩm của nghề truyền thống, nhưng với riêng ông Thông, đó còn là kết quả của một hành trình dài để trở lại cuộc sống bình thường.

Sau hơn 30 năm chìm trong thuốc phiện, ông đã tìm lại được công việc, gia đình và nghề của cha. Tiếng khèn vì thế lại vang lên trong đời sống của ông, như một dấu hiệu bình dị rằng một người từng lạc đường đã tìm được cách trở về.