(Thanh tra) - Sau sáp nhập, Thái Nguyên đối diện nhiều thách thức khi tỷ lệ hộ nghèo vẫn tập trung ở các xã vùng cao, hạ tầng còn thiếu thốn, sinh kế chưa ổn định. Với quyết tâm không để ai bị bỏ lại phía sau, tỉnh đang đẩy mạnh các mô hình kinh tế hợp tác, chuyển đổi sinh kế và đầu tư hạ tầng để tạo bước chuyển bền vững trong công tác giảm nghèo giai đoạn 2026-2030.
Sử dụng nguồn lực hiệu quả, tránh dàn trải
Sau khi sáp nhập với Bắc Kạn, quy mô hành chính và dân cư của Thái Nguyên mở rộng đáng kể, song cũng kéo theo không ít thách thức trong công tác quản lý và phát triển kinh tế - xã hội.
Tính đến đầu năm 2025, toàn tỉnh ghi nhận 23.061 hộ nghèo (chiếm 5,46%) và 15.482 hộ cận nghèo (3,67%). Trong đó, có tới 19.354 hộ nghèo là đồng bào dân tộc thiểu số, tương đương 83,93% tổng số hộ nghèo.
Những con số trên cho thấy, dù đạt được nhiều kết quả tích cực trong công tác giảm nghèo, song tình trạng nghèo đói vẫn còn tập trung tại những địa bàn vùng sâu, vùng xa, nơi cơ sở hạ tầng còn hạn chế, giao thông đi lại khó khăn và sinh kế bấp bênh. Toàn tỉnh hiện có gần 7.900 hộ thiếu việc làm, trong đó 5.801 hộ thuộc diện nghèo.
Bên cạnh đó, hơn 8.900 hộ có tỷ lệ người phụ thuộc trên 50%, chủ yếu là trẻ em, người cao tuổi và người khuyết tật.
Không chỉ thiếu việc làm, nhiều hộ nghèo còn thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản: hơn 5.000 hộ có trẻ em suy dinh dưỡng, 3.764 hộ chưa được bao phủ bảo hiểm y tế. Đây là những yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến chỉ số nghèo đa chiều và là thách thức lớn trong tiến trình giảm nghèo bền vững.
Nhận thức rõ điều đó, Thái Nguyên đã xác định giảm nghèo là nhiệm vụ trọng tâm, gắn liền với phát triển kinh tế - xã hội toàn diện. Trong giai đoạn 2021–2025, tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 20/2022/NQ-HĐND về cơ chế lồng ghép nguồn vốn giữa các chương trình mục tiêu quốc gia, ưu tiên tập trung cho vùng đặc biệt khó khăn. Cách làm này giúp sử dụng nguồn lực hiệu quả, tránh dàn trải và mang lại chuyển biến rõ nét.
Kết quả cho thấy, tại địa bàn Thái Nguyên (cũ), tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh từ 6,14% xuống còn 1,54%, trong khi khu vực Bắc Kạn (cũ) giảm từ 27,37% xuống còn 17,46%. Đây là bước tiến quan trọng, thể hiện sự chỉ đạo quyết liệt của các cấp chính quyền và sự nỗ lực vươn lên của người dân.
Chú trọng đổi mới sinh kế và phát triển kinh tế hợp tác
Song song với các chính sách hỗ trợ, tỉnh còn chú trọng đến đổi mới sinh kế và phát triển kinh tế hợp tác. Hàng loạt mô hình giảm nghèo gắn với phát triển sản xuất đã được triển khai: từ đào tạo nghề cho lao động nông thôn, hỗ trợ chuyển đổi cây trồng vật nuôi, đến khuyến khích người dân tham gia vào các hợp tác xã (HTX), tổ hợp tác và chương trình “mỗi xã một sản phẩm” (OCOP).
Sự thay đổi rõ nét nhất được ghi nhận ở lĩnh vực kinh tế tập thể. Nhiều HTX tại Thái Nguyên mạnh dạn vay vốn, đầu tư công nghệ, áp dụng quy trình sản xuất an toàn, xây dựng thương hiệu và đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử. Nhờ đó, không chỉ nâng cao thu nhập cho thành viên mà còn góp phần tạo việc làm ổn định, thúc đẩy giảm nghèo bền vững.
Tại xã Côn Min, HTX Tài Hoan là ví dụ tiêu biểu. Từ nghề làm miến dong truyền thống, đơn vị đã phát triển sản phẩm miến dong Tài Hoan đạt chuẩn OCOP 5 sao, đầu tư mở rộng nhà xưởng lên 4.000 m², hướng tới công suất 2,5 tấn/ngày.
Giám đốc Nguyễn Thị Hoan chia sẻ: “Sau khi sáp nhập tỉnh, cơ hội kết nối giữa các HTX và doanh nghiệp ngày càng lớn. Chúng tôi đặt mục tiêu đưa sản phẩm sang thị trường Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Đông”.
Sự thành công của các HTX như Tài Hoan minh chứng cho hướng đi đúng đắn của Thái Nguyên: giảm nghèo không chỉ dựa vào chính sách hỗ trợ mà cần khơi dậy nội lực, giúp người dân tự vươn lên. Nhiều HTX, tổ hợp tác đã trở thành “hạt nhân” lan tỏa tư duy sản xuất mới, giúp hàng nghìn hộ dân có việc làm, nâng cao thu nhập và từng bước thoát nghèo bền vững.
Bước sang giai đoạn 2026–2030, Thái Nguyên đặt mục tiêu mỗi năm giảm ít nhất 1% hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều. Tỉnh sẽ tập trung vào 3 nhóm giải pháp chính:
Tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy, chính quyền; huy động sức mạnh của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể trong công tác giảm nghèo.
Đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức để người dân chủ động vươn lên, giảm tư tưởng trông chờ, ỷ lại.
Phát triển hạ tầng, mở rộng sinh kế, nhân rộng các mô hình giảm nghèo hiệu quả, nhất là mô hình liên kết sản xuất – tiêu thụ sản phẩm giữa hộ nghèo và doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, Thái Nguyên sẽ tiếp tục vận động, quản lý và sử dụng hiệu quả Quỹ “Vì người nghèo”, chăm lo, hỗ trợ hộ nghèo vượt qua khó khăn, từng bước xây dựng cuộc sống ổn định, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển bao trùm và bền vững.
