Nhà thơ, nhà báo, chuyên gia truyền thông Phạm Nguyễn Toan, Tổng Biên tập Tạp chí Điện tử Bất động sản Việt Nam (Reatimes.vn)

Báo chí thời 4.0: Chúng ta vẫn còn rất “non và xanh”

+ Giờ, đâu đâu người ta cũng nói về 4.0, gọi là trào lưu cũng đúng, bảo là xu thế tất yếu cũng không sai. Báo chí đang ở trong guồng máy đó…

- Đúng như anh nói, cách mạng 4.0 đã và đang làm thay đổi mọi thứ, trong đó có báo chí. Cách thức làm báo đã thay đổi nhanh chóng. Nhà báo có thể làm việc mọi nơi, mọi lúc chỉ với 1 chiếc máy tính xách tay và 1 chiếc điện thoại di động… Còn độc giả thì cũng chỉ cần một chiếc smartphone là đã có thể đọc báo mọi lúc, mọi nơi. Có thể nói, cách mạng 4.0 đang điều chỉnh không gian sống của đông đảo công chúng và người làm báo phải làm chủ công nghệ để truyền tải thông tin thật nhanh chóng và chính xác.

Bắt kịp xu thế của cách mạng 4.0 cũng như xu thế phát triển của báo chí thế giới là một đòi hỏi với những người làm báo Việt Nam. Tuy nhiên, cũng cần phải thừa nhận, chúng ta vẫn còn rất “non và xanh” trong vấn đề này. Khi mà chúng ta vẫn đang say mê bàn bạc về “tòa soạn hội tụ” thì thế giới đã “quên” chuyện này lâu lắm rồi.

Dù vậy, theo quan điểm của tôi, vấn đề cốt lõi nhất của báo chí vẫn là nội dung, là con người chứ không phải là công nghệ. Báo chí thời nay muốn phát triển thì phải tranh thủ được công nghệ chứ không phải lệ thuộc vào công nghệ. Dường như 4.0 cũng làm nhòa đi các thương hiệu tờ báo nhưng vẫn còn lại bài báo và nhà báo. Công nghệ sẽ giúp chọn lọc lan tỏa những nội dung hay, hấp dẫn đến đông đảo độc giả chứ không làm thay được tất cả.

+ Reatimes chắc chắn không thể đứng ngoài, thưa ông?

- Dù không muốn khiêm tốn thì chúng tôi cũng phải thừa nhận mình mới chỉ đang ở mức... 0.4 thôi! Nhận thức rõ về những yếu kém của mình, chúng tôi đang rất nỗ lực để nâng cao về cả mặt nội dung và công nghệ. Hướng tới việc hình thành đội ngũ “phóng viên đa năng”, một phóng viên có thể chủ động sản xuất được một sản phẩm báo chí hoàn chỉnh, cả viết bài, chụp ảnh, quay phim và thiết kế.

Với khẩu hiệu là “Chuyên biệt - Chuyên nghiệp - Chuyên tâm”, chúng tôi đang nỗ lực để xây dựng một mô hình tạp chí điện tử chuyên ngành thực thụ và phấn đấu đến cuối năm nay, 50% số lượng bài xuất bản sẽ là các loại hình báo chí hiện đại như emagazine, long form, infographic... Bên cạnh đó, lựa chọn đi sâu vào thị trường ngách, chúng tôi cũng sẽ triển khai “ngách” hơn nữa với việc xuất bản thêm 3 chuyên trang điện tử là: Đô thị mới, Địa ốc Phương Nam và Bất động sản du lịch trong vài tháng tới.

+ Chỉ riêng trong lĩnh vực phát triển kinh tế báo chí truyền thông, theo đánh giá của các chuyên gia, một trong những lợi thế của 4.0 là khả năng sử dụng trí tuệ nhân tạo trong phần lớn công việc của báo chí, kể cả viết tin, bài, đặc biệt là việc phân tích dữ liệu người dùng, tự động tạo và đăng tải các pop-up quảng cáo… Qua đó, giúp cho hoạt động PR, quảng cáo, xây dựng chiến lược truyền thông tiếp thị tích hợp trở nên gần gũi, thân thiện nhưng cũng hiệu quả hơn. Trước khi làm Tổng Biên tập Tạp chí Điện tử Bất động sản Việt Nam, ông từng nhiều năm tham gia lãnh đạo công tác truyền thông cho 1 tập đoàn lớn. Từ kinh nghiệm của mình, ông có cho rằng, với sự giúp sức của 4.0, doanh nghiệp sẽ kinh doanh hiệu quả hơn, có được sự hỗ trợ tốt hơn hoặc ít ra tạo được hình ảnh sạch hơn?

- Ngành Truyền thông vẫn tiếp tục thay đổi và chuyển dịch từng ngày, từ báo in tới kỹ thuật số, từ kỹ thuật số tới di động, từ di động tới các nền tảng trò chuyện và đằng sau tất cả những sự chuyển dịch đó là công nghệ.

Đúng như anh nói, sự phát triển này đã và đang giúp ích đặc biệt hiệu quả cho hoạt động quảng cáo, truyền thông, phát triển thương hiệu doanh nghiệp. Các doanh nghiệp, đặc biệt là các thương hiệu lớn của thế giới và Việt Nam hiện đang triệt để tận dụng những cơ hội này và thực sự đang có một cuộc chạy đua lớn về ứng dụng công nghệ trong truyền thông tiếp thị.

Nhưng mặt khác, công nghệ cũng đang “làm khó” rất nhiều cho người làm truyền thông trong quản trị khủng hoảng. Giờ đây, một sự cố xảy ra, nhiều khi, chỉ một giây sau đã có hàng triệu người biết.

+ Báo chí thì sao? Liệu chúng ta sẽ “kiếm” được nhiều lợi ích hơn?

- Về phía báo chí chúng ta, lợi ích thì cũng có, nếu biết tận dụng, nhưng thực tế thì nó đang khiến chúng ta lao đao bởi sự lấn lướt của các loại hình công nghệ truyền thông khác.

Ngành Bất động sản chúng tôi hay dùng thuật ngữ là “lệch pha cung - cầu”. Hiện nay, báo chí chúng ta đang rất “lệch” so với nhu cầu truyền thông của doanh nghiệp. Chất lượng và hiệu quả truyền thông trên báo chí hiện nay cơ bản không cao, do đó, doanh nghiệp buộc phải tìm và đầu tư nhiều sang các kênh truyền thông, tiếp thị khác. Theo đó, dòng tiền cũng “chảy” về các kênh này thay vì “chảy” về các báo.

Một cuộc thanh lọc là điều cần thiết!

+ Có ý kiến cho rằng, trong thời đại bùng nổ thông tin, báo chí chính thống đang “chạy theo đuôi” mạng xã hội. Ông nghĩ gì về điều này?

- Đầu tiên phải khẳng định rằng, mạng xã hội không thể thay thế được báo chí; nhưng việc mạng xã hội đang lấn át báo chí là một thực tế phũ phàng mà chúng ta phải thừa nhận.

Tại sao không là bạn mà lại phải là đối thủ? Khi doanh nghiệp coi báo chí là bạn và có tâm thế ứng xử như với những người bạn thì tôi tin báo chí cũng ứng xử như vậy.

Tuy nhiên, theo tôi, chúng ta cũng phải “sống chung với lũ” thôi! Điều quan trọng là báo chí cần nỗ lực để cải thiện, khắc phục những điểm yếu và phát huy các thế mạnh đặc thù mà mạng xã hội không có. Chúng ta cần phải làm báo nhanh hơn, tin cậy hơn và chính xác hơn. Chúng ta cần phát huy mạnh mẽ vai trò là kênh truyền thông chính thống, lấy lại “quyền” định hướng xã hội mà lâu nay mạng xã hội đã “làm thay”. Thông tin báo chí là “đầu vào” đặc biệt quan trọng của mạng xã hội và chúng ta nên sống chung với mạng xã hội, dùng mạng xã hội làm kênh lan tỏa thông tin cho mình.

+ Thực tế, có chuyện không “đè” được doanh nghiệp trên mặt báo, thì có những nhà báo lại dùng mạng xã hội tạo áp lực để doanh nghiệp “chung chi”?

- Như tôi đã nói, công nghệ và mạng xã hội đã khiến cho chúng ta dường như không còn tờ báo mà chỉ còn bài báo và nhà báo. Một tờ báo nhỏ có một tin nóng vẫn dễ dàng lan tỏa thông tin đến hàng triệu người. Một bài báo phản ánh tiêu cực của doanh nghiệp trên báo có thể không khiến doanh nghiệp “sợ” nhưng sự lan tỏa trên mạng xã hội mới khiến họ lo ngại. Còn việc nhà báo dùng mạng xã hội để “đè” doanh nghiệp theo hướng tiêu cực như anh nói thì rất đáng lên án. Nó thuộc về phạm trù đạo đức nghề nghiệp! 

+ Hỏi thật, thời còn phụ trách mảng truyền thông, ông có “ngán” báo chí lắm không? Cả ở nghĩa đen và nghĩa bóng?

- Tôi hay đùa anh em truyền thông là “chung quy là do ăn ở”. Vẫn là quy luật gieo và gặt. Tại sao lại là “ngán” mà không là “quý”? Tại sao không là bạn mà lại phải là đối thủ? Khi doanh nghiệp coi báo chí là bạn và có tâm thế ứng xử như với những người bạn thì tôi tin báo chí cũng ứng xử như vậy. Đã là bạn thì sẽ giúp đỡ nhau, góp ý phê bình cũng là cách giúp đỡ.

Ngược lại, chúng ta đều biết, giờ đây, hầu hết nguồn thu cho báo chí đều đến từ hợp tác truyền thông, quảng cáo với doanh nghiệp. Anh em mình hay đùa là chiến thuật “tiền binh hậu lễ” hay “tiền lễ hậu binh” thì cuối cùng cũng đều mong đạt đến mong muốn tích cực là hợp tác, chia sẻ với nhau mà thôi. Vậy tại sao không ứng xử với nhau theo “lễ”? Báo chí cũng là doanh nghiệp, chỉ thêm chữ “đặc biệt” vì còn phải gánh thêm những sứ mệnh khác thôi mà!

Tất nhiên, ở đây phải loại trừ câu chuyện doanh nghiệp cố tình làm láo, làm ẩu, hợp tác với báo chí chỉ để bưng bít thông tin; đồng thời cũng phải loại trừ câu chuyện anh em mình “vác dao đi làm báo”.

+ Nhưng hình như, đó đây trong làng báo chúng ta, “cái tâm” đã không được coi trọng bằng “cái tấm”, kể cả với lãnh đạo cơ quan báo chí. Chẳng thế mà, thỉnh thoảng lại có một vài đồng nghiệp (hoặc tự nhận là đồng nghiệp) của chúng ta bị tố cáo, bị bắt, thậm chí bị xử tù vì tống tiền?

- Tôi nghĩ, ngành nào, nghề nào cũng phát sinh vấn đề này thôi! Tất nhiên, hiện nay cái sự “đó đây” như anh nói đang xảy ra hơi nhiều. Nhưng, tôi nghĩ sớm thôi, vấn đề này sẽ được xử lý. Một cuộc thanh lọc là điều cần thiết.

Sếp nào phong trào ấy

+ Là người đứng đầu một cơ quan báo chí, chắc hẳn ông càng thấm thía câu “thượng bất chính, hạ tắc loạn” của người xưa?

Chúng tôi đang nỗ lực để xây dựng một mô hình tạp chí điện tử chuyên ngành thực thụ và phấn đấu đến cuối năm nay, 50% số lượng bài xuất bản sẽ là các loại hình báo chí hiện đại như emagazine, long form, infographic... - Nhà báo Phạm Nguyễn Toan.

- Vâng! Tôi nghĩ làm lãnh đạo cơ quan báo chí bây giờ cực khó. Gần như tờ báo nào bây giờ cũng phải “tự lập”, tự thu, tự chi. Có thực mới vực được đạo và cơm áo thì không đùa với khách thơ. Việc cân bằng giữa “đạo” và “đời”; giữa nghề và nghiệp chưa bao giờ là dễ. Tưởng là làm một tờ báo hay sẽ song hành với việc anh em làm báo có một cuộc sống ổn định nhưng nhiều khi cũng không phải thế.

Còn câu anh hỏi, tôi có thấm thía câu “thượng bất chính, hạ tắc loạn” hay không thì xin trả lời rằng, người làm quản lý nào... không “thấm” thì cũng phải cố mà “thấm”!

+ Ông có cho rằng, sự “bỏ rơi” của nhiều cơ quan chủ quản, nhất là các hội, cũng là nguyên nhân dẫn đến báo chí, nhất là các tờ tạp chí điện tử “loạn” như hiện nay?

- Tôi nghĩ không hẳn là vậy! Đó chỉ là cái cớ để đổ lỗi thôi. Tôi thích lý giải sự loạn này bằng câu “sếp nào phong trào ấy” hơn.

+ Là cơ quan của Hiệp hội Bất động sản, Reatimes có sẵn sàng “đánh” vào những mảng tối, những nhóm lợi ích liên quan đến các dự án “đất vàng”, “đất kim cương” mà gần đây đang nổi lên không?

- Lãnh đạo Hiệp hội Bất động sản không cấm chúng tôi làm điều ấy và trên Reatimes vẫn thường xuyên có những tuyến bài phản biện mạnh mẽ về vấn đề này. Tuy nhiên, quan điểm của chúng tôi là nói đúng và góp ý trên tinh thần xây dựng.

+ “Đánh” vào hội viên của cơ quan chủ quản có đồng nghĩa với việc “đi ngược” lại với tôn chỉ, mục đích của Tạp chí?

- Không anh ạ! Bên cạnh việc tuyên truyền, cổ vũ, bảo vệ quyền lợi chính đáng của hội viên thì việc “đánh” đúng, phê phán đúng những vấn đề tiêu cực cũng là cách để góp phần xây dựng thị trường phát triển bền vững và minh bạch. Đây không chỉ là đi đúng tôn chỉ mục đích của Tạp chí mà còn là đi đúng tôn chỉ mục đích của Hiệp hội.

+ Xin cám ơn ông!

Thành Nam Định