Con đường ven sông Đồng Nai dự kiến khánh thành trước Tết Nguyên đán 2026. Ảnh: HAC

Không phải ngẫu nhiên mà nhiều người dân sống lâu năm ven sông thường nói: “Xuân đến từ dòng chảy”. Bởi với họ, sông không chỉ là địa lý. Sông là ký ức, là sinh kế, là nơi chứng kiến bao thăng trầm của cộng đồng cư dân hai bờ.

Dòng sông của những lớp văn hóa

Từ bao đời, sông Đồng Nai đã là trục giao thông tự nhiên, nối miền thượng nguồn với vùng hạ lưu, mở ra không gian sinh sống cho nhiều cộng đồng cư dân. Người Việt đến khai phá, người Hoa lập nghiệp, các tộc người bản địa như Chơ Ro, Stiêng cùng chung sống, tạo nên một không gian văn hóa đa tầng, đa sắc.

Ven sông, những ngôi đình làng vẫn còn giữ vai trò trung tâm tinh thần của cộng đồng. Những lễ cúng đầu năm, lễ Kỳ Yên (còn gọi Lễ cúng Thần Thành hoàng), những buổi họp mặt dân làng dịp Tết… vẫn diễn ra, dù hình thức có thay đổi theo thời gian. Chợ ven sông, nơi từng là điểm trao đổi hàng hóa bằng ghe thuyền, nay đã bớt nhộn nhịp hơn, nhưng mỗi dịp giáp Tết vẫn rộn ràng người mua bán, như một cách níu giữ hơi thở xưa.

Ở đó, văn hóa không nằm trong bảo tàng, mà hiện diện trong đời sống thường nhật: Trong bữa cơm tất niên nhìn ra mặt nước, trong câu chuyện người già kể cho con cháu về những mùa nước lên, trong thói quen ra sông lấy nước, thắp nhang (hương) đầu năm.

Cầu Hoá An bắc nối Biên Hoà - Bình Dương (cũ), một minh chứng thời gian bên dòng sông Đồng Nai. Ảnh: Minh Nghĩa

Xuân của cộng đồng - sự trở về

Xuân ven sông hôm nay không chỉ là câu chuyện của những người ở lại. Đó còn là mùa của sự trở về. Nhiều người trẻ sinh ra bên sông, lớn lên rồi rời quê đi học, đi làm ở các đô thị lớn. Nhưng Tết đến, họ lại quay về, tìm lại cảm giác thân thuộc của dòng nước, của mùi bùn non, của buổi chiều lộng gió.

Sự trở về ấy mang theo những nhịp sống mới. Trong những câu chuyện đầu năm, không chỉ có chuyện mùa màng, con nước, mà còn có chuyện công việc, công nghệ, khởi nghiệp. Cộng đồng ven sông vì thế không bị “đóng băng” trong ký ức, mà đang tự làm mới mình bằng sự giao thoa giữa các thế hệ.

Người lớn tuổi giữ vai trò “neo ký ức”, nhắc nhớ về những giá trị cốt lõi. Người trẻ mang đến năng lượng, ý tưởng, cách nhìn mới. Xuân, trong bối cảnh đó, trở thành thời điểm cộng đồng tự kết nối lại, tự điều chỉnh để cùng đi tiếp.

Hai bờ sông và sức sống mới

Những ngày xuân về, diện mạo hai bờ sông Đồng Nai thay đổi rõ rệt, có thể cảm nhận rõ một sức sống mới đang hình thành trong tiến trình chỉnh trang và phát triển đô thị của tỉnh. Dòng sông từng lặng lẽ chảy sau lưng phố thị nay đang dần trở thành không gian trung tâm – nơi kết nối giao thông, sinh hoạt cộng đồng và cảnh quan. Các tuyến đường ven sông, công viên, lối đi bộ được hình thành, mở ra cách tiếp cận dòng sông gần gũi, văn minh hơn cho người dân.

Nổi bật là Dự án Đường ven sông Đồng Nai dài hơn 5,2km, tổng vốn gần 2.000 tỷ đồng, khởi công cuối năm 2021, dự kiến đưa vào sử dụng trước Tết Nguyên đán 2026. Tuyến đường 6 làn xe, rộng 34m, kết hợp vỉa hè, chiếu sáng và không gian công cộng ven sông, vừa giảm áp lực giao thông, vừa tạo trục sinh hoạt mới cho đô thị Biên Hòa – Trấn Biên. Đáng chú ý, dự án được điều chỉnh để bảo tồn biệt thự cổ Võ Hà Thanh hơn 100 năm tuổi, một lựa chọn cho thấy nỗ lực dung hòa giữa phát triển và gìn giữ ký ức đô thị.

Biệt thự cổ Võ Hà Thanh hơn 100 năm tuổi được bảo tồn - dung hoà giữa phát triển và ký ức. Ảnh: HAC

Song song đó, dự án đường ven sông Cái (gần 4.000 tỷ đồng, dài khoảng 4,6km), cùng các khu đô thị ven sông như Aqua City, Kim Quy Island, Hiệp Hòa đang từng bước hình thành, mở thêm không gian sống, sinh kế và dịch vụ. Khi hạ tầng hoàn thiện, sông Đồng Nai không chỉ được “chỉnh trang”, mà thực sự trở thành trục phát triển mới, mang lại sức sống bền vững cho đô thị và cộng đồng hai bờ.

Giữ hồn sông trong nhịp phát triển

Nói về tương lai, một chuyên gia xã hội học ở Đồng Nai cho rằng phát triển bền vững ven sông không nằm ở những công trình hoành tráng, mà ở cách tổ chức không gian hài hòa giữa con người và tự nhiên. Sông Đồng Nai cần được nhìn nhận không chỉ là tài nguyên nước, mà là tài sản văn hóa – xã hội.

Điều này đòi hỏi một tư duy phát triển dài hạn: Bảo vệ hành lang sông, gìn giữ những không gian sinh hoạt cộng đồng truyền thống, đồng thời mở ra những không gian mới cho thế hệ trẻ. Xuân, trong nghĩa đó, không chỉ là một mùa trong năm, mà là biểu tượng của sự khởi đầu, của tinh thần làm mới nhưng không đoạn tuyệt với quá khứ.

Cầu Phước An, biểu tượng của phát triển xanh Đồng Nai. Ảnh: Minh Nghĩa

Chiều cuối năm, mặt sông lặng gió. Một chiếc ghe máy chầm chậm rời bến, để lại vệt sóng nhỏ loang ra rồi tan dần. Trên bờ, một gia đình quây quần chuẩn bị bữa cơm Tết. Cảnh ấy tưởng như quen thuộc, nhưng lại chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa: Sự tiếp nối, sự bền bỉ và niềm tin vào ngày mai.

Xuân của vùng đất hai bờ sông Đồng Nai là xuân của văn hóa tiếp nối, của cộng đồng còn gắn kết và của một sức sống mới đang hình thành. Dòng sông vẫn chảy, mang theo ký ức của quá khứ và kỳ vọng của tương lai. Và trong dòng chảy ấy, Đồng Nai đang bước vào mùa Xuân của chính mình, một mùa Xuân phát triển, hài hòa và bền vững.