Nông nghiệp sinh thái được xác định là hướng đi góp phần tạo sinh kế bền vững, tăng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, mở rộng cơ hội thị trường.

Nông nghiệp sinh thái được xác định là hướng đi góp phần tạo sinh kế bền vững, tăng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, mở rộng cơ hội thị trường. Ảnh minh họa: Thu Hà

Tạo sinh kế bền vững, mở rộng cơ hội thị trường

Trong Kế hoạch hành động quốc gia về chuyển đổi hệ thống lương thực, thực phẩm, Việt Nam đặt mục tiêu phát triển nền nông nghiệp sinh thái, phát thải thấp và giàu khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Bước đi này tương đồng với các khuôn khổ toàn cầu, đặc biệt là khung 10 yếu tố nông nghiệp sinh thái của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) và lộ trình thực hiện mục tiêu phát triển bền vững số 2 về xóa đói (SDG 2) gắn với nâng cao năng lực chống chịu biến đổi khí hậu.

Khẳng định mối gắn kết mật thiết giữa nông nghiệp và đời sống cộng đồng, ông Tạ Việt Anh, Chủ tịch Hội đồng Quản lý Quỹ Hỗ trợ chương trình, dự án an sinh xã hội Việt Nam (AFV) chia sẻ, nông nghiệp liên quan trực tiếp đến sinh kế và khả năng ứng phó thiên tai của hàng triệu người dân nông thôn.

Đến nay, các sáng kiến sinh kế tuần hoàn, giảm phát thải đã hỗ trợ nông dân có nguồn thu nhập ổn định từ nông sản sạch, nâng cao năng lực chống chịu trước các rủi ro thiên tai ngày một khốc liệt.

Số liệu cho thấy giai đoạn 2023 - 2025, tại Đồng bằng sông Cửu Long, Tổ chức ActionAid Quốc tế tại Việt Nam đã đồng hành cùng cộng đồng và đối tác xây dựng, duy trì một số mô hình chăn nuôi và thủy sản giảm phát thải hơn 11%; chi phí năng lượng hằng tháng giảm từ 480.000 - 1.200.000 đồng/hộ. Có 837 hộ dân, trong đó phần lớn là phụ nữ làm chủ, tham gia và hưởng lợi từ các mô hình này.

Nhấn mạnh năm 2026 là Năm Quốc tế nữ nông dân, và chỉ còn bốn năm để hoàn thành các Mục tiêu Phát triển bền vững đến năm 2030, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam khẳng định, nông nghiệp sinh thái đặt con người và hệ sinh thái ở vị trí trung tâm, đồng thời có khả năng góp phần thực hiện nhiều Mục tiêu Phát triển bền vững.

Để tạo tác động trên quy mô lớn và lâu dài, cần tập trung vào 3 ưu tiên gồm: Xây dựng sinh kế bền vững và thị trường xanh; phát huy vai trò của phụ nữ và thanh niên như những động lực của sự thay đổi; đồng bộ chính sách, quan hệ đối tác và nguồn tài chính.

Chuyển đổi xanh - Điều kiện để nông sản tiếp cận các thị trường giá trị cao

Bà Pauline Tamesis cho rằng, chuyển đổi xanh ngày càng trở thành điều kiện để nông sản Việt Nam tiếp cận các thị trường có giá trị cao. Vì vậy, cần bảo đảm cơ hội không chỉ dành cho các doanh nghiệp nông nghiệp quy mô lớn mà còn đến với nông hộ nhỏ và hợp tác xã, thông qua củng cố hợp tác xã, mở rộng Hệ thống bảo đảm có sự tham gia (PGS) và xây dựng thị trường tiêu thụ ổn định.

Hiệu quả của tư duy tuần hoàn đang lan tỏa mạnh mẽ trên khắp các vùng miền. Đơn cử, tại Vĩnh Long, với diện tích dừa lên đến 120.000ha, ngành dừa đang đứng trước bước ngoặt tái cơ cấu. Để vượt qua biến động thị trường, trái dừa cần một “Hộ chiếu xanh” - chứng minh quy trình phát thải thấp và minh bạch nguồn gốc, việc đào tạo 50 chuyên viên xác minh dấu chân carbon là bước đi chiến lược để nông sản Việt đáp ứng các tiêu chuẩn xanh khắt khe từ năm 2026.

Hay như xã Vĩnh Thủy (tỉnh Quảng Trị) đã ban hành Nghị quyết riêng về phát triển nông nghiệp tuần hoàn, hỗ trợ kinh phí và đào tạo nông dân xây dựng những “Làng nông nghiệp hữu cơ”, tiến tới nền nông nghiệp đa giá trị.

Chuyển đổi sang nông nghiệp sinh thái không đơn giản là đổi mới cách gieo trồng hay thu hoạch, mà là một hành trình nâng tầm sinh kế, mở rộng cơ hội thương mại và củng cố sức chống chịu trước thiên tai. Hành trình ấy chỉ có thể về đích bền vững khi những khó khăn về vốn, chi phí và rủi ro được san sẻ, chuỗi giá trị được phân bổ công bằng và người nông dân trở thành chủ thể kiến tạo tương lai của chính mình.

Khi nông nghiệp được nâng tầm bởi công nghệ hiện đại, khi mỗi người dân đều có lợi ích thiết thân trong chuỗi giá trị này, nông nghiệp Việt Nam sẽ thực sự cất cánh.