Theo thống kê, hiện cả nước có khoảng 260 khu công nghiệp - khu chế xuất đang hoạt động với tổng số 2,8 triệu người lao động. Thế nhưng, mới chỉ có 112 trường mầm non ở những khu vực này. Mặc dù, Chính phủ đã có chính sách phát triển trường mầm non trong các khu vực có đông lao động, nhưng quỹ đất để đầu tư xây dựng cơ sở giáo dục mầm non là không đủ.

Theo thống kê sơ bộ của Bộ Giáo dục và Đào tạo, tính đến đầu năm 2014, có khoảng 2/3 trong số hơn 16.000 lớp mầm non độc lập tự phát hoạt động được cấp phép. Số còn lại chưa được cấp phép do các cơ sở này không đủ điều kiện về cơ sở vật chất và vướng mắc về thủ tục thuê địa điểm, đội ngũ giáo viên và nhân viên không ổn định, trình độ hạn chế. Các chủ nhóm trẻ thiếu kinh nghiệm quản lý, chuyên môn nghiệp vụ về chăm sóc giáo dục mầm non yếu. Ngoài ra, công tác kiểm tra giám sát của phòng giáo dục gặp khó khăn, không phát hiện kịp thời những sai sót để chấn chỉnh do nhóm trẻ, lớp mầm non độc lập tư thục tự phát nằm rải rác trong địa bàn dân cư...

Trong khi đó, người lao động di cư không có thời gian dành cho bản thân và phải làm việc ca kíp, làm thêm giờ, gây ảnh hưởng đến việc chăm sóc và nuôi dạy con cái. Nghiên cứu cho thấy, ở độ tuổi 15 - 59 nữ di cư chiếm tỷ lệ 17,7% so với tổng dân số nữ và nam chiếm tỷ lệ 16,8% so với tổng dân số nam. Xét trong tổng số người di cư độ tuổi 15 - 59 thì nữ chiếm tỷ trọng 52,4% và nam chiếm tỷ trọng 47,6%. 75% người được hỏi ở địa bàn nghiên cứu có mang theo con nhỏ đến nơi nhập cư.

Có tới 62% người được hỏi cho rằng, con cái của họ không tham gia các hoạt động do địa phương tổ chức và 25% cho rằng ít tham gia do không có thông tin hoặc bố mẹ bận đi làm nên không có thời gian đưa đón con tham gia. 9% nam giới và 18% phụ nữ tham gia nghiên cứu cho rằng, không bao giờ cho con đi chơi ở nơi công cộng. Thực tế cũng cho thấy,  phần lớn con em lao động di cư tự do đều bị chi phối bởi việc kinh doanh phụ giúp gia đình. Một số cha mẹ cho rằng việc học không quan trọng bằng việc kiếm tiền nên thường cho trẻ theo họ buôn bán, kinh doanh kiếm sống. Do vậy, trẻ khó có cơ hội, điều kiện học tập và vui chơi.

Bà Vương Thị Hanh, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Giáo dục và Nâng cao năng lực cho phụ nữ cho biết, việc quản lý dân cư bằng hộ khẩu hiện đang là rào cản đối với trẻ em di cư tiếp cận hệ thống giáo dục công lập.

Bởi, theo quy định hiện hành, điều kiện quan trọng nhất để trẻ nhập học ở các trường công lập là có hộ khẩu thường trú hoặc sổ tạm trú dài hạn. Đây là một rào cản lớn khiến phần lớn trẻ di cư không được học ở các trường công lập. Nếu không có hộ khẩu, trẻ được xem ở diện trái tuyến. Trẻ chỉ được nhận học nếu lớp học còn chỗ, đóng tiền trái tuyến và/hoặc trẻ phải đóng học phí cao hơn. Do vậy, con em lao động di cư rất khó tiếp cận các trường công lập do quy định khắt khe về thủ tục nhập học. Do đó, bố mẹ phải gửi con vào các trường tư thục hoặc những cơ sở trông trẻ tư nhân tự phát hay nhóm trẻ gia đình. 

Từ thực tế trên, Trung tâm Hỗ trợ Giáo dục và Nâng cao năng lực cho phụ nữ và Hiệp hội vì giáo dục cho mọi người Việt Nam đề nghị chính quyền các địa phương có khu công nghiệp - khu chế xuất cần thực hiện rà soát, dự báo, điều chỉnh quy hoạch phát triển các dịch vụ công (bao gồm mầm non công lập gắn với nhà ở của công nhân), nhằm bảo đảm trẻ di cư không bị phân biệt đối xử trong tiếp cận giáo dục. 

Vụ Giáo dục mầm non (Bộ Giáo dục và Đào tạo) thống kê số lượng lao động và trẻ em di cư ở các bậc học này tại các địa phương có nhiều khu công nghiệp - khu chế xuất để đề xuất tăng phân bổ ngân sách cho các địa phương này nhằm thúc đẩy phổ cập giáo dục mầm non theo tinh thần Luật Giáo dục (sửa đổi) 2015. 

Đồng thời đề nghị Bộ Công an đề xuất Chính phủ điều chỉnh, bổ sung Nghị quyết số 112/NQ-CP ngày 30/10/2017 của Chính phủ về việc đơn giản hoá thủ tục hành chính, giấy tờ công dân liên quan đến quản lý dân cư thuộc phạm vi chức năng quả lý của Bộ Công an nhằm loại bỏ hộ khẩu ra khỏi thủ tục đăng ký nhập học để mọi trẻ em bình đẳng tiếp cận hệ thống giáo dục và y tế công lập.

Ngọc Diệp