(Thanh tra) - Theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng vừa được thông qua, doanh nghiệp xuất khẩu lao động chỉ được thu phí đào tạo, bồi dưỡng sau khi người lao động được tuyển chọn theo quy định.
Hướng tới mô hình không thu phí tuyển dụng đi xuất khẩu lao động
Báo cáo phân tích chuyên sâu về chi phí do người lao động Việt Nam chi trả để làm việc ở nước ngoài được Cục Thống kê vừa công bố cho thấy, năm 2025, lao động Việt Nam chi bình quân gần 126 triệu đồng/người để đi làm việc ở nước ngoài, tương đương 4,5 tháng thu nhập.
Chi phí gồm 4 nhóm: Hoàn thiện hồ sơ và đáp ứng điều kiện xuất cảnh; trả cho tổ chức tuyển dụng hoặc cá nhân môi giới; đi lại; các khoản khác. Trong đó, tiền trả cho tổ chức tuyển dụng hoặc môi giới cao nhất, gần 53 triệu đồng.
Nhật Bản, Hàn Quốc là những thị trường thu hút nhiều lao động Việt Nam, nhất, cũng có chi phí cao nhất. Năm 2025, người lao động đi làm việc tại Nhật Bản phải chi bình quân gần 141 triệu đồng, Hàn Quốc hơn 139 triệu đồng, trong khi các thị trường khác gần 86 triệu đồng.
Cùng thời gian, thu nhập bình quân tháng đầu tiên của lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng tăng từ 22,4 triệu đồng lên hơn 28 triệu đồng. Nếu trình độ học vấn càng thấp, chi phí đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng càng cao.
Xét theo kỹ năng nghề, lao động có kỹ năng trung bình phải chi khoảng 143 triệu đồng, kỹ năng thấp 109 triệu đồng, trong khi nhóm kỹ năng cao chỉ gần 68 triệu đồng.
Thu nhập tháng đầu tiên cũng chênh lệch đáng kể theo trình độ. Lao động có trình độ cao đẳng trở lên nhận bình quân 42,6 triệu đồng/tháng, sơ hoặc trung cấp 27,6 triệu, tốt nghiệp trung học phổ thông 26 triệu và trung học cơ sở khoảng 22 triệu đồng.
Dù mức chi phí đã giảm đáng kể so với 165 triệu đồng năm 2021, khoảng 53% người được khảo sát vẫn phải vay tiền để trang trải các khoản, số tiền vay bình quân 122 triệu đồng.
Nhiều ý kiến đánh giá dù chi phí đã giảm so với những năm trước, mức hiện nay vẫn cao khi phần lớn người đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng đến từ nông thôn và hơn một nửa số người được khảo sát phải vay mượn để có tiền đi.
Những số liệu trên cũng cho thấy cần tiếp tục giảm chi phí, minh bạch các khoản thu, kiểm soát chi phí không chính thức, nâng trình độ người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
Về vấn đề này, đại diện Phòng Pháp lý, Cục Quản lý lao động ngoài nước (Bộ Nội vụ) cho biết, chi phí tuyển dụng, môi giới đang chiếm tỷ trọng lớn. Phần phát sinh trên thực tế chủ yếu nằm ở các khâu trung gian, môi giới không chính thức trước khi người lao động xuất cảnh. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng vừa được thông qua tiếp tục siết tổng mức các khoản thu ngoài tiền dịch vụ nhằm hạn chế gánh nặng tài chính cho người lao động.
Cơ quan chức năng cho biết sẽ tiếp tục thông qua đàm phán song phương để thúc đẩy đối tác và chủ sử dụng lao động nước ngoài cùng chia sẻ chi phí tuyển dụng, vé máy bay, đào tạo, từng bước hướng tới mô hình người lao động không phải trả chi phí tuyển dụng khi đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
Chỉ được thu phí đào tạo sau khi lao động được tuyển chọn
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; trong đó có nhiều điểm sửa đổi, bổ sung nổi bật. Đáng chú ý, từ ngày 1/3/2027, doanh nghiệp đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài chỉ được thu phí đào tạo, bồi dưỡng sau khi người lao động được tuyển chọn theo quy định.
Theo đó, doanh nghiệp dịch vụ không được thu phí đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngoại ngữ trong giai đoạn chuẩn bị nguồn lao động trước khi người lao động được phía nước ngoài tuyển chọn và ký kết hợp đồng đưa đi làm việc ở nước ngoài. Quy định này được áp dụng đối với hoạt động chuẩn bị nguồn lao động do doanh nghiệp dịch vụ thực hiện theo Điều 18 Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
Bên cạnh đó, Luật sửa đổi cũng quy định doanh nghiệp dịch vụ phải ký kết bằng văn bản với người lao động về việc tham gia chuẩn bị nguồn lao động. Văn bản này phải có các nội dung về: Mức phí đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngoại ngữ và các khoản thu khác (nếu có); dự kiến thị trường, ngành, nghề, tiêu chuẩn, thời gian tuyển chọn; cam kết việc ưu tiên tuyển chọn người lao động đã tham gia chuẩn bị nguồn lao động; trách nhiệm của các bên trong trường hợp người lao động không được bên nước ngoài tiếp nhận lao động tuyển chọn hoặc chấm dứt việc tham gia chuẩn bị nguồn lao động trước thời hạn.
Doanh nghiệp dịch vụ chỉ được thu phí đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngoại ngữ sau khi người lao động đã được bên nước ngoài tiếp nhận lao động tuyển chọn và ký kết hợp đồng đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng có hiệu lực từ 1/3/2027.
