Gắn kết các tiêu chí văn hóa với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, biến danh hiệu thành động lực thiết thực tại địa phương. Ảnh: Phú Đức

Đời sống văn hóa phải được đo bằng chuyển biến từ cơ sở

UBND TP Cần Thơ vừa ban hành Kế hoạch 460/KH-UBND phát động thi đua trong Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” giai đoạn 2026 - 2030. Thay vì chỉ đặt trọng tâm vào số lượng danh hiệu, yêu cầu xuyên suốt là đưa phong trào đi vào chiều sâu, thực chất, bền vững, gắn kết quả xây dựng đời sống văn hóa với chuyển biến cụ thể tại từng địa bàn dân cư.

Kế hoạch được xây dựng trên nhiều căn cứ, trong đó có Nghị định số 86/2023/NĐ-CP ngày 7/12/2023 của Chính phủ; Quyết định số 42/2025/QĐ-TTg ngày 11/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ; Quyết định số 28/2025/QĐ-UBND ngày 31/10/2025 và Kế hoạch số 325/KH-UBND ngày 14/7/2026 của UBND TP Cần Thơ.

Theo kế hoạch, thành phố yêu cầu việc tuyên dương, khen thưởng cá nhân, tập thể, hộ gia đình phải được bình bầu từ cơ sở, bảo đảm khách quan, dân chủ, công khai, minh bạch và đúng đối tượng. Việc bình xét, công nhận các danh hiệu văn hóa cũng phải công bằng, chính xác, đúng quy định.

Yêu cầu này đặt trách nhiệm trực tiếp lên chính quyền cơ sở. Một danh hiệu chỉ có giá trị khi phản ánh đúng chất lượng cuộc sống, ý thức chấp hành pháp luật, môi trường, tinh thần đoàn kết và khả năng tự quản của cộng đồng; không thể trở thành những con số đẹp trong báo cáo cuối năm.

Vì vậy, kế hoạch yêu cầu từng xã, phường triển khai mô hình “Mỗi xã, phường có một mô hình hay, cách làm hiệu quả phát huy hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở”; đồng thời xây dựng cộng đồng văn hóa giàu bản sắc, cảnh quan sáng - xanh - sạch - đẹp. Mô hình phải phù hợp thực tế địa phương và có hiệu quả cụ thể.

Đây cũng là điểm chuyển đáng chú ý trong xây dựng đời sống văn hóa: người dân phải thực sự được hưởng lợi từ thiết chế văn hóa, môi trường sống và các hoạt động cộng đồng, thay vì phong trào dừng lại ở việc đăng ký, xét và công nhận danh hiệu.

Kế hoạch xác định phong trào được thực hiện từ năm 2026 đến năm 2030, tổ chức sơ kết hằng năm, sơ kết giữa kỳ năm 2028 và tổng kết vào năm 2030. Đối tượng tham gia trải rộng từ sở, ban, ngành, UBND xã, phường đến ấp, khu vực, hộ gia đình và cá nhân.

Siết tiêu chuẩn khen thưởng để danh hiệu không còn hình thức

Điểm đáng chú ý của kế hoạch lần này là tiêu chuẩn thi đua, khen thưởng được đặt ra chặt chẽ, gắn kết quả phong trào với việc chấp hành pháp luật và kỷ luật của tập thể, cá nhân.

Theo đó, tiêu chuẩn chung yêu cầu tập thể, cá nhân phải chấp hành tốt chủ trương, chính sách, pháp luật và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Đặc biệt, tập thể, cá nhân không có sai phạm bị xử lý kỷ luật; không trong thời gian đang thi hành kỷ luật; không có đơn thư khiếu nại, tố cáo, vấn đề tham nhũng, tiêu cực được báo chí nêu đang được xác minh, làm rõ.

Quy định này tạo thêm một “bộ lọc” cần thiết trong công tác khen thưởng. Khi một vụ việc đang được xác minh, làm rõ, việc xét thành tích không thể tách rời trách nhiệm chấp hành pháp luật của chính tập thể, cá nhân được đề nghị.

Buổi sinh hoạt của tổ hòa giải cơ sở xã Nhơn Ái, TP Cần Thơ, góp phần giữ gìn an ninh trật tự và sự đoàn kết trong cộng đồng dân cư. Ảnh: Phú Đức

Các danh hiệu cũng đi kèm điều kiện cụ thể. Đối với bằng khen của Chủ tịch UBND thành phố, hộ gia đình phải đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa” 5 năm liền và có ít nhất một lần được UBND từ cấp xã trở lên tặng giấy khen. “Ấp, khu vực văn hóa” phải được công nhận ít nhất 5 năm liền và có ít nhất một lần được UBND từ cấp xã trở lên tặng giấy khen vì thành tích tiêu biểu, xuất sắc.

Không chỉ siết tiêu chuẩn, số lượng khen thưởng cũng được giới hạn. Theo Quyết định số 43/2026/QĐ-UBND ngày 24/4/2026 của UBND TP Cần Thơ, bằng khen của Chủ tịch UBND thành phố không quá 10% tập thể và 5% cá nhân trực tiếp tham gia phong trào.

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch được giao theo dõi, đôn đốc, hướng dẫn triển khai; tổng hợp đề nghị khen thưởng. Sở Nội vụ phối hợp thẩm định hồ sơ, lập thủ tục trình Chủ tịch UBND thành phố xem xét, quyết định. Các địa phương có trách nhiệm kịp thời phát hiện, biểu dương nhưng đồng thời phải bảo đảm đúng tiêu chuẩn./.