Thống nhất CTMTQG thành một chương trình tổng thể để đẩy nhanh kế hoạch giải ngân. Ảnh minh họa: baochinhphu.vn

Công tác chỉ đạo, điều hành thực hiện các CTMTQG luôn là nhiệm vụ trọng tâm của Chính phủ và được Thủ tướng Chính phủ quan tâm, chỉ đạo sát sao. Tại các nghị quyết thường kỳ, Chính phủ luôn đề ra các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm cho các bộ, cơ quan trung ương và địa phương để đẩy mạnh triển khai.

Đáng chú ý, thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính đã báo cáo và xây dựng phương án thống nhất 4 CTMTQG bao gồm: CTMTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; CTMTQG hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo; CTMTQG phát triển văn hóa; CTMTQG chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển gộp thành 1 CTMTQG tổng thể.

Đề xuất này được xây dựng trên các nguyên tắc cốt lõi: giữ nguyên mục tiêu tổng thể và nhiệm vụ đã được Quốc hội quyết nghị, sắp xếp theo nhóm vấn đề để giải quyết phù hợp với bản chất từng chính sách, không cộng gộp cơ học và có giải pháp chuyển tiếp để không làm gián đoạn các nhiệm vụ. Ngoài ra, phương án cũng cơ cấu lại ngân sách nhà nước theo hướng phấn đấu đạt tỷ trọng 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên. 

Việc thu gọn đầu mối quản lý sẽ gắn liền với trách nhiệm của từng bộ, ngành trung ương, đi đôi với việc đẩy mạnh phân cấp mạnh mẽ cho địa phương theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Bộ Tài chính đã lấy ý kiến 19 thành viên Chính phủ cùng nhiều cơ quan, địa phương và đang hoàn thiện hồ sơ gửi Bộ Tư pháp thẩm định để kịp trình Quốc hội xem xét, thông qua.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, về phân bổ vốn, Thủ tướng Chính phủ đã giao kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 đợt 1, cụ thể CTMTQG tích hợp là 70.000 tỷ đồng và CTMTQG phòng, chống ma túy là 9.827 tỷ đồng. Đối với dự toán năm 2026, tổng số vốn ngân sách trung ương theo nghị quyết Quốc hội là 35.000 tỷ đồng. 

Trong đó, Thủ tướng đã giao 21.656 tỷ đồng (gồm 15.100 tỷ đồng vốn đầu tư và 6.556 tỷ đồng kinh phí thường xuyên). Việc còn lại 13.344 tỷ đồng chưa thể giao là do Bộ Y tế và Bộ Giáo dục và Đào tạo vẫn chưa có phương án đề xuất phân bổ vốn, khiến Bộ Tài chính chưa có cơ sở báo cáo Chính phủ giao kế hoạch.

Lũy kế đến 31/7/2026, vốn đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030 mới giải ngân được 94,08 tỷ đồng, đạt mức 0,5% kế hoạch. Giải ngân kinh phí thường xuyên cũng chỉ đạt 27,09 tỷ đồng, tương đương 2,8% dự toán.

Đối với nguồn vốn ngân sách năm 2025 kéo dài sang năm 2026, giải ngân vốn đầu tư công mới đạt 3.832,8 tỷ đồng (31% kế hoạch), trong khi giải ngân kinh phí thường xuyên kéo dài đạt 2.418,49 tỷ đồng (19,4% dự toán).

Bộ Tài chính đã phân tích rõ các nguyên nhân dẫn đến sự chậm trễ này. Thứ nhất, nhiều địa phương còn lúng túng, chưa chủ động quyết định điều chỉnh các khoản kinh phí không còn nhiệm vụ chi để phân bổ lại. Thứ hai, quá trình triển khai gặp khó khăn khi xác định đối tượng thụ hưởng cho các hoạt động hỗ trợ sinh kế, đào tạo nghề. Thứ ba, biến động giá vật liệu khiến thủ tục điều chỉnh tổng mức đầu tư kéo dài, kèm theo khó khăn trong xác minh nguồn gốc đất và tái định cư. Ngoài ra, điều kiện địa hình miền núi khó khăn và thời tiết mùa mưa cũng ảnh hưởng nặng nề đến tiến độ thi công dự án.

Để khắc phục tình trạng chậm trễ, Bộ Tài chính kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ chủ trì chương trình rà soát kỹ thiết kế CTMTQG tổng thể, loại bỏ các nội dung trùng lặp, chồng chéo nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và tiết kiệm chi thường xuyên. Các địa phương cũng cần rà soát, đề xuất nội dung để xây dựng Nghị quyết chung của Chính phủ, đảm bảo tính khả thi và phát huy quyền tự chủ.

Song song đó, Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo phải khẩn trương hoàn thành việc ban hành văn bản hướng dẫn và phương án phân bổ dự toán năm 2026. Các Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Dân tộc và Tôn giáo cần kịp thời tháo gỡ khó khăn cho các địa phương, tăng cường kiểm tra tiến độ và kiên quyết chấn chỉnh tình trạng đầu tư dàn trải, kém hiệu quả. 

Cuối cùng, các địa phương phải thực hiện đồng bộ mọi giải pháp điều hành, bố trí đầy đủ vốn đối ứng từ ngân sách địa phương, phấn đấu giải ngân 100% nguồn vốn được giao trong năm 2026 theo đúng chỉ đạo quyết liệt của Thủ tướng Chính phủ.