Khai thác, tập kết cát sỏi trong hành lang bảo vệ đê. Ảnh: Mạnh Nghiệp

Thực trạng đáng báo động

Dọc theo tuyến đê sông Hồng từ quận Tây Hồ, Long Biên và các huyện Gia Lâm, Từ Liêm, Thường Tín, Phú Xuyên, Ứng Hòa, thị xã Sơn Tây… tình trạng xâm hại hành lang đê điều diễn ra rất phổ biến với đủ hình thức.

Đoạn sông Hồng chảy qua địa bàn huyện Phú Xuyên có chiều dài 16,5km, tương ứng với nó là 16,5km đê cấp 1. Hiện nay, trên đoạn đê này đang xảy ra tình trạng lấn chiếm, xâm phạm hành lang bảo vệ đê rất nghiêm trọng. Hàng chục chiếc thuyền nổ máy ầm ầm và hệ thống vòi rồng đang thực hiện hút cát từ dưới lòng sông. Phía trên bờ, “đội quân” cần cẩu túc trực vận chuyển cát lên những chiếc xe tải trọng tải lớn đã chờ sẵn. Ngày ngày, có hàng trăm lượt xe tải vận chuyển cát, sỏi “cày ải” trên thân đê.

Phòng Cảnh sát giao thông đường thủy Hà Nội cho biết: Hiện nay, trên sông Hồng có khoảng 30 điểm khai thác cát, trong đó chỉ số ít là có giấy phép khai thác, còn lại là hoạt động không phép với đầy đủ các phương tiện nạo hút cát, ngày đêm rút ruột lòng sông. Đa số các trường hợp vi phạm này đều không được cơ quan chức năng và chính quyền địa phương xử lý kiên quyết, triệt để nên chỉ sau một thời gian ngắn lại tái diễn ngày càng quy mô và nghiêm trọng hơn.

Anh Trịnh Hoàng Nam, một người dân sống gần vùng khai thác cát cho biết: “Chính quyền địa phương đã yêu cầu các đơn vị khai thác dừng việc hút cát dưới lòng sông, sau đó có xử phạt hành chính. Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Phú Xuyên cũng cử người về triệu tập các chủ thuyền nói trên đến xử phạt răn đe. Thế nhưng, chỉ được một thời gian, tình trạng khai thác cát, sạn trái phép lại tiếp diễn, thậm chí còn có quy mô hơn trước rất nhiều”.

Thực tế thời gian gần đây đã xảy ra các vụ sạt lở nghiêm trọng như đoạn đê thuộc phường Phú Thịnh (thị xã Sơn Tây), xã Cổ Đô (huyện Ba Vì) và nhiều vụ sạt lở trên bãi sông Hồng, sông Đuống đe dọa đê điều và ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân.

Ông Đỗ Đức Thịnh, Chi cục Trưởng Chi cục Đê điều và Phòng, chống lụt bão Hà Nội khẳng định: Hiện nay, có 20 tuyến đê chính với tổng chiều dài 470km, trong đó có 37,7km đê hữu Hồng. Từ đầu năm đến nay, trên hệ thống đê xuất hiện 28 sự cố sạt lở ở 41 vị trí khác nhau trên các tuyến đê sông, trong đó tuyến đê sông Hồng nhiều nhất - 14 sự cố.

Cần xử lý triệt để

Phạm vi, mức độ xâm hại đê điều ngày càng nghiêm trọng nhưng công tác xử lý vi phạm gặp rất nhiều khó khăn, số lượng vi phạm xử lý dứt điểm ít, còn nhiều tồn đọng. Nhiều vi phạm phát sinh có tính chất ngày càng nghiêm trọng.

Thống kê của đoàn kiểm tra của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho thấy, từ năm 2008 - tháng 4/2012, trên địa bàn Hà Nội đã xảy ra hơn 1.616 vụ vi phạm, nhưng mới xử lý được 741 vụ. Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, nguyên nhân chính dẫn đến thực trạng đáng buồn trên là do chính quyền địa phương, các cơ quan chức năng buông lỏng quản lý, chưa thực hiện đầy đủ nhiệm vụ của mình. Việc thực thi các quyết định, văn bản chỉ đạo xử lý vi phạm chưa nghiêm, chưa có tính răn đe. Thậm chí, một số địa phương, đơn vị còn cho phép thực hiện các hoạt động trên hành lang bảo vệ đê không đúng thẩm quyền. Công tác kiểm tra, đôn đốc, giám sát còn mang tính hình thức nên việc xử lý vi phạm theo kết luận của thanh tra, các quyết định cưỡng chế chưa được thực hiện nghiêm túc.

Với những diễn biến phức tạp của thời tiết và tình hình xâm hại đê điều ngày càng nghiêm trọng nếu cứ chờ đợi các thủ tục cần thiết và sự thiếu kiên quyết trong xử lý vi phạm thì sự an toàn đê điều và tính mạng của người dân sẽ bị đe dọa nghiêm trọng.

Giải pháp triệt để nhất trước tình trạng lấn chiếm, xâm phạm hành lang bảo vệ đê đó chính là chính quyền các địa phương phải có những biện pháp mạnh tay, quyết liệt, không né tránh hoặc ngại va chạm. Bên cạnh đó, cơ quan quản lý đê điều cũng cần được tăng cường lực lượng, được thầm quyền ra quyết định đình chỉ, cưỡng chế… đối với những trường hợp cố tình vi phạm. Có như vậy, tình trạng lấn chiếm, xâm phạm hành lang bảo vệ đê trên địa bàn Hà Nội mới thuyên giảm.

Mạnh Nghiệp