>>Kỳ III: Gia Lai - Tan hoang rừng vì lò sấy thuốc lá>>Kỳ II: Bắc Kạn - Phía sau hệ lụy phá rừng>>Kỳ I: Nóng chuyện đốt rừng tại Hà Tĩnh Rừng nghiến ngàn năm đang trút hơi thở tànNhắc đến Bắc Kạn là nhắc đến loài gỗ nghiến quý giá - sinh cảnh đặc hữu của rừng trên núi đá vôi. Nhiều năm qua, gỗ nghiến ở Bắc Kạn đã bị triệt hạ không thương tiếc. Giá trị kinh tế cao khiến loài gỗ này đứng trước nguy cơ tuyệt chủng ở những nơi được bảo vệ nghiêm ngặt nhất như Khu bảo tồn (KBT) Thiên nhiên Kim Hỷ, Vườn Quốc gia (VQG) Ba Bể, KBT loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc…Trở lại vùng lõi KBT Nam Xuân Lạc những ngày cuối tháng 7/2012, đập vào mắt chúng tôi vẫn là những gốc nghiến đại thụ đổ rạp trên vách đá cheo leo. Có những gốc còn tươi nhựa và cũng có cả những gốc (đường kính gần bằng chiếc nong phơi lúa), bạc màu mưa nắng, phơi ra dưới nắng chói chang như lời nhắn gửi đau lòng. Ngoài 7.058ha vùng đệm, diện tích vùng bảo vệ nghiêm ngặt KBT Nam Xuân Lạc lên đến 1.646ha. Chính tại nơi bảo vệ nghiêm ngặt nhất, loài nghiến trăm năm, ngàn năm tuổi đã và đang bị chặt hạ không thương tiếc. Trụ sở UBND xã nằm dưới chân núi… Nghiến bị chặt, bị xẻ, người cõng, trâu kéo ra khỏi rừng, tập kết trong địa bàn Xuân Lạc nhưng “cán bộ xã không hề hay biết”.Ngay tại KBT Nam Xuân Lạc có một HTX khai thác chế biến lâm sản, trong khi đó trụ sở Ban Quản lý KBT Nam Xuân Lạc lại ở cách xa vài chục cây số. Tìm đến đây, chúng tôi chỉ gặp ổ khóa hờ hững giữa 2 cánh cổng gỗ, cao gần chạm mái nhà… Một cây nghiến bị lâm tặc hạ gục và “bỏ quên” trong KBT Nam Xuân Lạc. Ảnh Th. Hằng Tử thần mang tên cưa lốc!Chỉ 2 nhát cưa, thân nghiến đại thụ vài người ôm không xuể sẽ gục ngã, kéo theo vạt rừng đổ rạp. Những lãnh đạo có trách nhiệm với rừng ở Bắc Kạn buộc phải thừa nhận sức tàn phá nhanh chóng của cưa lốc. Cưa lốc hoành hành dữ dội nhưng một bộ phận lãnh đạo có trách nhiệm với rừng nghiến lại cho rằng: “Cưa lốc là thành tựu công nghiệp hóa của nhân loại, không nên cấm. Cưa lốc hoành hành  là do quản lý của mình chưa theo kịp”! Giá 1 cưa lốc có thể hạ gục thân nghiến đường kính 1m trong khoảng thời gian trên…1 phút,  dao động từ 10 đến 15 triệu đồng. Cưa lốc Trung Quốc  bán tràn lan nên mọi người, mọi nhà đều “thi đua” sắm cưa lốc. Lãnh đạo Chi cục Kiểm lâm Bắc Kạn cho biết, các hộ gia đình sống quanh KBT Nam Xuân Lạc, VQG Ba Bể, KBT Thiên nhiên Kim Hỷ đều có mỗi nhà 1 cưa lốc.  Lãnh đạo KBT Thiên nhiên Kim Hỷ cũng thống kê được có gần 200 cưa lốc tại các hộ gia đình đang sinh sống trong vùng lõi KBT này. Cưa lốc được lãnh đạo các KBT so sánh với thanh đại đao của gã đao phủ. Chỉ cần “xoẹt một cái” là gốc nghiến từng tồn tại cùng đất trời “thân lìa khỏi gốc”. Tử thần mang tên cưa lốc hoành hành ngang dọc nhưng số lượng cưa lốc bị tịch thu những năm qua rất khiêm tốn: Khoảng 40 chiếc ở KBT Thiên nhiên Kim Hỷ, 30 chiếc ở VQG Ba Bể. Toàn bộ cưa lốc thu được tại các địa phương, VQG, KBT vào khoảng trên dưới 200 chiếc. Số lượng cưa lốc bị tịch thu quá ít so với con  số “bình quân mỗi nhà 1 cưa lốc” nên không gì khó hiểu khi gỗ nghiến ở Bắc kạn chẳng cần “đội nón” vẫn lũ lượt “ra đi”.   Thớt gỗ nghiến vừa người ôm đưa sang bên kia biên giới có giá 800.000 đến 1.000.000 đồng. Mỗi ngày, hộ gia đình có cưa lốc kiếm được từ 3 đến 5 triệu đồng nên số lượng cưa lốc tăng rất nhanh tại các địa phương. Một người dân địa phương cùng với rìu và cưa lốc đang trên đường vào rừng. Ảnh: D.T.Tùng Loài gỗ nghiến đặc trưng ở Bắc Kạn sắp cáo chung cùng với đà “phát triển” của cưa lốc. Một lãnh đạo có trách nhiệm ở Bắc Kạn nói với chúng tôi: Kiểm lâm tỉnh này đang rất “mỏng” và nếu có “dày” hơn thì cũng khó quản lý được rừng (đặc biệt là rừng nghiến) vì giao thông, công nghệ thông tin và công nghệ phá rừng (cưa lốc) phát triển quá nhanh. Bắc Kạn từng có chủ trương xin “cơ chế đặc thù” để giữ rừng. Nếu rừng ở Bắc Kạn nguyên vẹn, xanh tươi thì đó là chuyện quá may mắn cho tỉnh miền núi đang nằm trong danh sách tỉnh nghèo. Còn, nếu Bắc Kạn thật sự bị mất đi diện tích lớn rừng gỗ quý trong nhiều năm qua, đối tượng bị quy trách nhiệm chính là… cái cưa lốc! “Chống cưa lốc” đang là bài toán gian nan ở Bắc Kạn. Về vụ rừng nghiến ở VQG Ba Bể bị tàn phá, tỉnh Bắc Kạn vừa cách chức một Phó Hạt trưởng Kiểm lâm cũng như kỷ luật, kiểm điểm một số cán bộ liên quan. Cục Cảnh sát Môi trường, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự quản lý kinh tế và chức vụ (Bộ Công an) cũng đang vào cuộc, điều tra. Đến nay, đã có 8 cán bộ được tăng cường về Hạt Kiểm lâm Chợ Đồn. 3 trạm kiểm soát được lập thêm tại khu vực trọng yếu, án ngữ đường vận chuyển gỗ trái phép.  Dương Thanh Tùng

>>Kỳ III: Gia Lai - Tan hoang rừng vì lò sấy thuốc lá>>Kỳ II: Bắc Kạn - Phía sau hệ lụy phá rừng>>Kỳ I: Nóng chuyện đốt rừng tại Hà Tĩnh Rừng nghiến ngàn năm đang trút hơi thở tànNhắc đến Bắc Kạn là nhắc đến loài gỗ nghiến quý giá - sinh cảnh đặc hữu của rừng trên núi đá vôi. Nhiều năm qua, gỗ nghiến ở Bắc Kạn đã bị triệt hạ không thương tiếc. Giá trị kinh tế cao khiến loài gỗ này đứng trước nguy cơ tuyệt chủng ở những nơi được bảo vệ nghiêm ngặt nhất như Khu bảo tồn (KBT) Thiên nhiên Kim Hỷ, Vườn Quốc gia (VQG) Ba Bể, KBT loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc…Trở lại vùng lõi KBT Nam Xuân Lạc những ngày cuối tháng 7/2012, đập vào mắt chúng tôi vẫn là những gốc nghiến đại thụ đổ rạp trên vách đá cheo leo. Có những gốc còn tươi nhựa và cũng có cả những gốc (đường kính gần bằng chiếc nong phơi lúa), bạc màu mưa nắng, phơi ra dưới nắng chói chang như lời nhắn gửi đau lòng. Ngoài 7.058ha vùng đệm, diện tích vùng bảo vệ nghiêm ngặt KBT Nam Xuân Lạc lên đến 1.646ha. Chính tại nơi bảo vệ nghiêm ngặt nhất, loài nghiến trăm năm, ngàn năm tuổi đã và đang bị chặt hạ không thương tiếc. Trụ sở UBND xã nằm dưới chân núi… Nghiến bị chặt, bị xẻ, người cõng, trâu kéo ra khỏi rừng, tập kết trong địa bàn Xuân Lạc nhưng “cán bộ xã không hề hay biết”.Ngay tại KBT Nam Xuân Lạc có một HTX khai thác chế biến lâm sản, trong khi đó trụ sở Ban Quản lý KBT Nam Xuân Lạc lại ở cách xa vài chục cây số. Tìm đến đây, chúng tôi chỉ gặp ổ khóa hờ hững giữa 2 cánh cổng gỗ, cao gần chạm mái nhà… Một cây nghiến bị lâm tặc hạ gục và “bỏ quên” trong KBT Nam Xuân Lạc. Ảnh Th. Hằng Tử thần mang tên cưa lốc!Chỉ 2 nhát cưa, thân nghiến đại thụ vài người ôm không xuể sẽ gục ngã, kéo theo vạt rừng đổ rạp. Những lãnh đạo có trách nhiệm với rừng ở Bắc Kạn buộc phải thừa nhận sức tàn phá nhanh chóng của cưa lốc. Cưa lốc hoành hành dữ dội nhưng một bộ phận lãnh đạo có trách nhiệm với rừng nghiến lại cho rằng: “Cưa lốc là thành tựu công nghiệp hóa của nhân loại, không nên cấm. Cưa lốc hoành hành  là do quản lý của mình chưa theo kịp”! Giá 1 cưa lốc có thể hạ gục thân nghiến đường kính 1m trong khoảng thời gian trên…1 phút,  dao động từ 10 đến 15 triệu đồng. Cưa lốc Trung Quốc  bán tràn lan nên mọi người, mọi nhà đều “thi đua” sắm cưa lốc. Lãnh đạo Chi cục Kiểm lâm Bắc Kạn cho biết, các hộ gia đình sống quanh KBT Nam Xuân Lạc, VQG Ba Bể, KBT Thiên nhiên Kim Hỷ đều có mỗi nhà 1 cưa lốc.  Lãnh đạo KBT Thiên nhiên Kim Hỷ cũng thống kê được có gần 200 cưa lốc tại các hộ gia đình đang sinh sống trong vùng lõi KBT này. Cưa lốc được lãnh đạo các KBT so sánh với thanh đại đao của gã đao phủ. Chỉ cần “xoẹt một cái” là gốc nghiến từng tồn tại cùng đất trời “thân lìa khỏi gốc”. Tử thần mang tên cưa lốc hoành hành ngang dọc nhưng số lượng cưa lốc bị tịch thu những năm qua rất khiêm tốn: Khoảng 40 chiếc ở KBT Thiên nhiên Kim Hỷ, 30 chiếc ở VQG Ba Bể. Toàn bộ cưa lốc thu được tại các địa phương, VQG, KBT vào khoảng trên dưới 200 chiếc. Số lượng cưa lốc bị tịch thu quá ít so với con  số “bình quân mỗi nhà 1 cưa lốc” nên không gì khó hiểu khi gỗ nghiến ở Bắc kạn chẳng cần “đội nón” vẫn lũ lượt “ra đi”.   Thớt gỗ nghiến vừa người ôm đưa sang bên kia biên giới có giá 800.000 đến 1.000.000 đồng. Mỗi ngày, hộ gia đình có cưa lốc kiếm được từ 3 đến 5 triệu đồng nên số lượng cưa lốc tăng rất nhanh tại các địa phương. Một người dân địa phương cùng với rìu và cưa lốc đang trên đường vào rừng. Ảnh: D.T.Tùng Loài gỗ nghiến đặc trưng ở Bắc Kạn sắp cáo chung cùng với đà “phát triển” của cưa lốc. Một lãnh đạo có trách nhiệm ở Bắc Kạn nói với chúng tôi: Kiểm lâm tỉnh này đang rất “mỏng” và nếu có “dày” hơn thì cũng khó quản lý được rừng (đặc biệt là rừng nghiến) vì giao thông, công nghệ thông tin và công nghệ phá rừng (cưa lốc) phát triển quá nhanh. Bắc Kạn từng có chủ trương xin “cơ chế đặc thù” để giữ rừng. Nếu rừng ở Bắc Kạn nguyên vẹn, xanh tươi thì đó là chuyện quá may mắn cho tỉnh miền núi đang nằm trong danh sách tỉnh nghèo. Còn, nếu Bắc Kạn thật sự bị mất đi diện tích lớn rừng gỗ quý trong nhiều năm qua, đối tượng bị quy trách nhiệm chính là… cái cưa lốc! “Chống cưa lốc” đang là bài toán gian nan ở Bắc Kạn. Về vụ rừng nghiến ở VQG Ba Bể bị tàn phá, tỉnh Bắc Kạn vừa cách chức một Phó Hạt trưởng Kiểm lâm cũng như kỷ luật, kiểm điểm một số cán bộ liên quan. Cục Cảnh sát Môi trường, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự quản lý kinh tế và chức vụ (Bộ Công an) cũng đang vào cuộc, điều tra. Đến nay, đã có 8 cán bộ được tăng cường về Hạt Kiểm lâm Chợ Đồn. 3 trạm kiểm soát được lập thêm tại khu vực trọng yếu, án ngữ đường vận chuyển gỗ trái phép.  Dương Thanh Tùng