Công ty liên doanh (LD) sản xuất băng từ Sài Gòn (Saindes) được thành lập năm 1993 trên cơ sở hợp tác giữa Công ty Vàng bạc đá quý Sài Gòn - SJC, Công ty Indesen (Hong kong) Co.,Ltd và Công ty Asia Invesment and Trading Co - AIT do ông Thái Hưng - Việt kiều Úc đại diện. Liên doanh có tổng số vốn đầu tư gần 10,5 triệu USD, tỉ lệ góp vốn phía Việt Nam 45%, phía Nước ngoài 55%.

Do các vấn đề nội bộ LD được Bộ Kế hoạch và Đầu tư đồng ý giải thể tháng 12/1997, đến ngày 29/06/1999 các bên mới hoàn tất việc ký biên bản phân chia tài sản và ngày 11/01/2000 biên bản bàn giao tài sản được thực hiện dưới sự chứng kiến của Bộ Kế hoạch và Đầu tư thế nhưng ông Nguyễn Thành Long Tổng Giám đốc SJC cho rằng các biên bản này không có giá trị pháp lý nên không thực hiện. Phía nước ngoài đại diện là ông Thái Hưng chỉ còn biết khởi kiện ra tòa.

Sai phạm nối tiếp sai phạm 

Năm 2001 vụ án được TAND TP. Hồ Chí Minh và Tòa phúc thẩm TAND Tối cao tại TP. Hồ Chí Minh đưa ra xét xử và cả 2 cấp tòa đều bác toàn bộ yêu cầu chia tài sản, bồi thường thiệt hại của phía LD nước ngoài (Indesen và AIT) cũng như yêu cầu thanh toán các chế độ trợ cấp thôi việc, BHXH… của ông Thái Hưng. Mặc dù Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao đã quyết định hủy cả 2 bản án sơ và phúc thẩm để giải quyết lại theo thủ tục chung và chỉ rõ việc tòa án cấp sơ và phúc thẩm bác yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn (Indesen và AIT) là không đúng và không phù hợp với thực tế của vụ án nhưng tòa cấp dưới (TAND TP. Hồ Chí Minh) vẫn phớt lờ, cố tình ngâm án hơn 7 năm sau (28/12/2010) mới đưa vụ án ra xử lại. Việc này đã vi phạm nghiêm trọng tố tụng về thời hạn đưa vụ án ra xét xử. Không những thế, bản án số 2001/2010/KDTM-ST vẫn “bỏ lọt” hàng loạt vấn đề cốt lõi mà Hội đồng thẩm phán đã chỉ ra. Đặc biệt, sau khi bản án số 2001/2010/KDTM-ST được phát hành, Thẩm phán Phạm Gia Quý đã ban hành 2 văn bản số 42/TB-TA và 47/TB-TA thông báo sửa chữa bổ sung bản án số 2001/2010/KDTM-ST. Dù mang danh là đính chính, bổ sung nhưng 2 Công văn này lại tuyên thêm 3 vấn đề mới không có trong bản án. Việc bổ sung những nội dung mới này của TAND TP. Hồ Chí Minh đã vi phạm tố tụng nghiệm trọng; vi phạm Điều 240 Bộ luật Tố tụng Dân sự.  

Không những thế, trong quá trình giải quyết vụ án này, TAND TP. Hồ Chí Minh còn vi phạm nghiêm trọng tố tụng về thời hiệu khởi kiện, phản tố. Vụ kiện đã được Tòa án các cấp thụ lý, giải quyết hơn 10 năm qua (từ năm 2001) vậy mà đến ngày 23/8/2010 TAND TP. Hồ Chí Minh lại nhận đơn phản tố của Công ty Vàng bạc đá quý Sài Gòn - SJC yêu cầu phía nước ngoài bồi thường 275.018,18 USD trong việc điều hành Saindes từ ngày 01/6/1997 đến khi Saindes giải thể và xử chấp nhận yêu cầu này. Việc này đã vi phạm nghiêm trọng tố tụng về thời hiệu khởi kiện. Theo quy định Bộ luật Tố tụng Dân sự thì thời hiệu khởi kiện chỉ có 2 năm. Vậy mà hơn 10 năm Công ty Vàng bạc đá quý Sài Gòn - SJC bị kiện đến nay mới chịu phản tố. Việc TAND TP. Hồ Chí Minh chấp nhận và cho đóng án phí rồi tuyên xử buộc phía nước ngoài bồi thường là việc tạo ra điều luật mới chưa có quy định trong Bộ luật Tố tụng Dân sự. Mặc dù luật cho phép bị đơn có quyền yêu cầu phản tố đối với nguyên đơn nhưng “Thủ tục yêu cầu phản tố phải được thực hiện theo quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự về thủ tục khởi kiện” (Điều 178 Bộ luật Tố tụng Dân sự).

Luật định là chuyện của luật?

Trước những sai phạm tố tụng nghiêm trọng, nguyên đơn đã kháng cáo mong tìm một phán quyết công bằng, đúng luật. Tuy nhiên, phiên tòa phúc thẩm (lần 2) chưa kịp mở thì quyền theo luật định của nguyên đơn đã bị  xâm phạm. Trong thời hạn kháng cáo, kháng nghị, TAND TP. Hồ Chí Minh đã tước đi quyền được thông báo cho nguyên đơn biết nội dung kháng cáo của bị đơn và người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan về việc kháng cáo và có quyền gửi văn bản nêu ý kiến của mình về nội dung kháng cáo cho Tòa cấp phúc thẩm. Điều này đã vi phạm nghiêm trọng Điều 249 Bộ luật Tố tụng Dân sự. Trong khi đó, TAND TP. Hồ Chí Minh lại “nhất bên trọng, nhất bên khinh” khi thông báo việc kháng cáo của nguyên đơn cho phía bị đơn và văn bản nêu ý kiến của bị đơn lại được đưa vào hồ sơ vụ án; vi phạm guyên tắc cơ bản của Bộ luật Tố tụng Dân sự “… Các đương sự đều bình đẳng về quyền và nghĩa vụ trong tố tụng dân sự, Toà án có trách nhiệm tạo điều kiện để họ thực hiện các quyền và nghĩa vụ của mình” được quy định tại Điều 8 Bộ luật Tố tụng Dân sự.

Khi hồ sơ vụ án được chuyển lên tòa cấp phúc thẩm, đại diện nguyên đơn là ông Thái Hưng liên hệ, có văn bản đề nghị Tòa phúc thẩm TAND Tối cao tại TP. Hồ Chí Minh xin sao, chụp một số tài liệu liên quan đến vụ án thì bị Thẩm phán thụ lý vụ án ngăn chặn, không cho ông Hưng sao chụp tài liệu. Điều này đã xâm phạm nghiêm trọng đến quyền của đương sự được quy định tại Điều 58 Bộ luật Tố tụng Dân sự “Được biết và ghi chép, sao chụp tài liệu, chứng cứ do các đương sự khác xuất trình hoặc do Toà án thu thập” (điểm d khoản 2 Điều 58).

Với những vi phạm tố tụng và cách hành xử tùy tiện, bất nhất của các cấp tòa thì liệu vụ kiện sẽ còn kéo dài đến bao giờ?

Gia Bảo