Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Thảo Nguyên

Theo các đại biểu tham dự hội thảo, Thông tư 70 và Quy chế phối hợp ra đời là kết quả của những nỗ lực bảo đảm quyền bào chữa và quyền hành nghề luật sư. 

Tuy nhiên, kết quả khảo sát cho thấy, chỉ có 4,9% luật sư cho rằng, trong một năm qua, người bị tạm giữ (chưa có quyết định khởi tố bị can) được các cơ quan tiến hành tố tụng tạo điều kiện thuận lợi để nhờ người bào chữa. 

50,5% luật sư được hỏi vẫn cho rằng, các cơ quan tiến hành tố tụng không tạo điều kiện cho người bị tạm giữ/bị can trong việc nhờ người bào chữa. Đặc biệt, có tới 12,5% luật sư được hỏi cho rằng các cơ quan tiến hành tố tụng ngăn cản người bị tạm giữ/bị can trong việc nhờ người bào chữa. 

Nhiều luật sư cho rằng, chỉ đến giai đoạn điều tra sau khi có quyết định khởi tố, các cơ quan tiến hành tố tụng mới tạo điều kiện vừa phải trong việc tiếp cận quyền bào chữa.

Tỷ lệ luật sư cho rằng người bị tạm giữ, bị can không được tạo điều kiện tiếp cận quyền bào chữa đã giảm từ 50,5% xuống còn 27,7% so với giai đoạn trước khi có quyết định khởi tố. 

Giai đoạn truy tố bị cáo trước khi xét xử vụ án được các luật sư đánh giá là giai đoạn nhận được sự hỗ trợ từ phía viện kiểm sát. Kết quả khảo sát cho thấy, khoảng 90% luật sư cho rằng viện kiểm sát đã tạo điều kiện thuận lợi hoặc tạo điều kiện vừa phải cho bị cáo.

Các đại biểu đã phân tích, nêu lên một số vấn đề khi áp dụng Thông tư 70 và Quy chế phối hợp liên quan tới tiếp cận quyền bào chữa; những thủ tục hành chính để được cấp giấy chứng nhận người bào chữa; thời gian được cấp giấy chứng nhận người bào chữa; điều kiện được gặp người bị tạm giữ, bị can.

Một số luật sư cho rằng, cần bỏ quy định về thủ tục cấp giấy chứng nhận người bào chữa quy định tại Thông tư 70, vì quy định này dẫn đến việc mời luật sư bào chữa sẽ thu hẹp trong phạm vi giữa người bị tạm giữ, bị can bị tạm giam và cán bộ điều tra, khiến quyền bào chữa của những người này sẽ bị hạn chế. Trong khi Bộ Luật Tố tụng Hình sự quy định cho phép người đại diện hợp pháp của người bị tạm giữ, bị can được phép mời người bào chữa. 

Ông Nguyễn Chiến Thắng, đại diện Cơ quan An ninh điều tra, Bộ Công an, cho biết, trên thực tế đúng là còn có rất nhiều vướng mắc liên quan đến vấn đề xem xét cấp giấy chứng nhận người bào chữa. Tuy nhiên, điều này xuất phát từ thời gian quy định cấp phép là quá ngắn và khó khăn cho người thực thi, bởi để phê duyệt cho người bào chữa thì thủ trưởng là người ra quyết định chứ không phải là điều tra viên.

Bên cạnh đó, các đại biểu tham dự cũng chỉ ra, Thông tư 70 quy định người bào chữa phải nghiêm chỉnh chấp hành các quy định của nhà tạm giữ, trại tạm giam, nhưng lại không có một quy chế mẫu trên toàn quốc, dẫn đến khó khăn cho người bào chữa thực hiện việc gặp người bị tạm giữ, bị can. Việc giám sát của cơ quan quản lý trại giam , điều tra viên đã hạn chế khả năng hành nghề của luật sư và đã không cho phép luật sư được trao đổi riêng tư với khách hàng…

Qua việc đánh giá tác động của 2 văn bản này trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của luật sư, các đại biểu tham dự đưa ra nhiều giải pháp, kiến nghị về việc thực hiện và đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật có liên quan, tạo điều kiện cho luật sư trong hoạt động hành nghề.