Chứng khoán châu Á tiếp tục đi xuống. Ảnh: Bloomberg

Đồng nhân dân tệ phá giá 4% đã ảnh hưởng lớn đến xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc, bởi Trung Quốc là thị trường xuất khẩu nông sản lớn nhất của Việt Nam. Thị trường chứng khoán thế giới đã bị sốc khi Trung Quốc phá giá đồng nhân dân tệ. Nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, một cuộc chiến về tỷ giá đã được khai hỏa khi hàng loạt đồng ngoại tệ mạnh cũng giảm giá theo.

Từ sự biến động này, thị trường chứng khoán Mỹ đã có một tuần giảm sâu nhất trong 4 năm qua. Hơn 5.000 tỷ USD đã “nháo nhào” tháo chạy khỏi thị trường chứng khoán toàn cầu. Kinh tế toàn cầu đang tăng chậm lại, đồng USD đang mạnh lên.

Bên cạnh tỷ giá đồng nhân dân tệ ảnh hưởng xấu đến xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc, thì ảnh hưởng thứ hai là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã thất hứa với nhân dân, bỏ cam kết chỉ điều chỉnh 2% tỷ giá trong năm 2015 để điều chỉnh lên mức 3%. Theo đó, tỷ giá đồng USD đã tăng lên so với VNĐ, điều này đồng nghĩa với việc xuất khẩu của Việt Nam được hỗ trợ.

Tỷ trọng xuất khẩu dầu thô của Việt Nam chiếm 10,2% nguồn thu ngân sách (93 nghìn tỷ đồng). Việc dầu thô giảm giá 1 USD/thùng đồng nghĩa với việc Việt Nam mất 1.000 tỷ đồng. Theo dự báo, nguồn thu ngân sách năm nay sẽ hụt khoảng 14 - 33 nghìn tỷ đồng (nếu giá dầu thô ở mức 40 USD/thùng). Trong khi quy mô thiệt hại của nền kinh tế từ 2,4 - 4,2 tỷ USD do giá dầu thô giảm mà Việt Nam lại phải tăng sản lượng khai thác.

Dễ dàng nhận thấy bất cập lớn trong cấu trúc kinh tế vĩ mô: Nguồn thu ngân sách của Việt Nam dựa vào xuất khẩu và nguồn thu khai thác tài nguyên. Đây là phạm trù kinh tế phụ thuộc nhiều vào biến động kinh tế quốc tế. Do vậy, muốn có một cấu trúc kinh tế vĩ mô ổn định thì phải điều chỉnh nguồn thu để ít phụ thuộc vào xuất khẩu và nguồn thu khai thác tài nguyên. Nói chung, là phải cơ cấu lại kịp thời nguồn thu ngân sách để đảm bảo tính ổn định và bền vững.

Việt Nam đã ký kết nhiều hiệp định thương mại, hiệp định thương mại tự do, hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU... và đang đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Mục tiêu của TPP là xóa bỏ các loại thuế và rào cản hàng hóa, dịch vụ xuất nhập khẩu giữa 12 nước thành viên (Mỹ, Nhật Bản, Australia, Brunei, New Zealand, Việt Nam...). Ngoài ra, TPP còn thống nhất nhiều luật lệ quy tắc chung giữa các nước như sở hữu trí tuệ, chất lượng sản phẩm... Đáng quan tâm rằng, đây là nhóm nhiều nước có nền công nghệ cao, có năng suất lao động hàng đầu của thế giới. Khi chưa được thông thương về TPP, nhưng qua các hiệp định khác mà 7 tháng đầu năm nay đã có 46.000 tấn thịt gà Mỹ chủ yếu là gà giá rẻ đã được nhập vào Việt Nam. “Nghi án gà kém chất lượng” đã được làm sáng tỏ: Hạn sử dụng còn 7 tháng chứ không cận đát và lượng kháng sinh trong thịt cũng trong mức cho phép.

Trong gần 12 tháng qua, Việt Nam là thị trường thứ 2 của Úc về xuất khẩu bò sống. 309.505 con đã nhập về Việt Nam, 70% thịt bò tiêu thụ ở TP HCM là thịt bò Úc. Câu chuyện thứ nhất là gà Mỹ “đá” gà ta, câu chuyện thứ hai là bò Úc “húc” bò Việt. Cả hai sự “tấn công” đều làm “chết” chăn nuôi Việt Nam. Nếu Việt Nam không có những chính sách khuyến nông kịp thời thì 90 triệu dân của một nước nông nghiệp giàu tiềm năng lợi thế lại phải dùng thực phẩm nhập khẩu, kể cả thực phẩm tận bên kia bán cầu.

Những con sóng lớn đang dồn dập vỗ vào con thuyền bé. Không thể muộn hơn nữa, chúng ta cần phải xác định càng ít phụ thuộc vào nguồn thu xuất khẩu nguyên liệu càng tốt, tăng cường điều chỉnh, thúc đẩy sản xuất trong nước, hạn chế nhập siêu... là những giải pháp cấp bách để con thuyền kinh tế Việt Nam có thể bị chòng chành nhưng không bị chìm khi bơi ra biển lớn.

Thế Lữ