Bộ đội hải quân múa hát cùng bà con dân tộc Stiêng. Ảnh: Mai Thắng

Kỷ niệm không quên

Cái tên già làng K-Nư tài giỏi, dũng cảm chẳng biết từ khi nào đã trở thành thân thuộc trong bà con dân bản Tà Lài. Có lẽ vì thế mà khi chúng tôi hỏi đường đến nhà ông, trẻ con người lớn đều biết và nhiệt tình chỉ dẫn tận nơi.

Căn nhà sàn nhỏ thấp nằm giữa bản Tà Lài. Già làng K-Nư đang đan sọt, miệng ngậm tẩu thuốc, nheo mắt nhìn rồi cười khà khà: Chào bộ đội Cụ Hồ. Có việc gì tìm đến già đây?

Sau khi nghe chúng tôi bày tỏ nguyện vọng được kể về chuyện cướp ngục cứu chiến sĩ cách mạng năm 1945, già làng K-Nư cười sang sảng: 68 năm rồi mà ta vẫn nhớ như in.

Nắm chặt tay chúng tôi, ông nhìn xa xăm ra cánh rừng phía trước như nhớ lại cái thời trai trẻ liều lĩnh cùng nhóm thanh niên trong bản Tà Lài lội rừng, vượt suối cứu chiến sĩ cách mạng giữá đêm tối mịt mùng.

Già làng K-Nư say sưa kể cho bộ đội nghe về một giai đoạn hào hùng mình đã trải qua. Ảnh: Mai Thắng

Ngày ấy, tháng 6/1945, phong trào kháng chiến chống thực dân Pháp lan rộng khắp đất nước, dâng lên mạnh mẽ. Các cơ sở cách mạng của ta vẫn hoạt động bí mật, chuẩn bị cơ hội Tổng Khỏi nghĩa.

Tà Lài lúc đó là bản làng nhỏ. Bà con dân tộc Stiêng, Mạ, Tày, Ka tu quây quần đoàn kết chung sống bên nhau. Trong 1 buổi chiều gió rừng thổi mạnh, K-Nư nhìn thấy những tên lính Pháp mặc áo vàng quần cộc, chĩa súng lưỡi lê sáng loáng, áp giải chiến sĩ cách mạng của ta đến nhà lao Tà Lài. Lúc ấy, K-Nư chẳng hiểu gì, bèn chạy về nhà hỏi già làng K-Nang, được già làng cho biết: “Đó là những cán bộ chiến sĩ cộng sản bị lính Pháp bắt đem giam cầm ở nhà lao Tà Lài. Con có cách nào cứu họ thoát ra được không?

Suy nghĩ hồi lâu, K-Nư trả lời: “Thưa già làng, cái bụng con đã căm lính Pháp từ lâu. Nhất định con sẽ cứu chiến sĩ cộng sản thoát ngục”.

Năm 1945, K-Nư 23 tuổi, chạy nhanh và bắn giỏi nhất bản. Con gái Stiêng trong bản Tà Lài gọi K-Nư là “báo rừng”. Vì thế mà khi nói đến chuyện phá ngục cứu chiến sĩ cách mạng, K-Nư xông xáo lắm. K-Nư tập hợp 1 “đội quân” trong bản, bàn kế hoạch cướp ngục giải vây.

Vào 1 đêm cuối tháng 6 năm 1945, mưa như trút nước. Cả Tà Lài ầm ầm tiếng mưa rừng. K-Nư và 5 thanh niên trong bản bí mật đi cướp ngục cứu 8 chiến sĩ cách mạng của ta. Giữa đêm tối mịt mùng, K-Nư và 5 thanh niên bò ép sát hàng rào ngục giam và chia làm 2 tốp. Lợi dụng tiếng gầm gào của gió mưa, K-Nư dùng kìm tự chế bằng giao quắm trèo cắt dây thép gai. Một tốp khác vòng phía cổng trước nhà lao sẵn sàng nghi binh lừa địch nhỡ khi bị lộ.

Hơn 3 giờ đồng hồ căng thẳng ngâm mình trong mưa và bị vắt rừng cắn, K-Nư và đồng đội đã phá khóa ngục giam, giải cứu 8 chiến sĩ cách mạng, đưa về bà con dân bản an toàn và bàn giao cho Trung ương Cục miền Nam. Trong 8 chiến sĩ cộng sản ấy, có đồng chí Dương Quang Đông và Trần Văn Giàu là cán bộ cấp cao của Trung ương Cục miền Nam lúc bấy giờ. Sau khi thoát ngục, ông Dương Quang Đông và Trần Văn Giàu tiếp tục lãnh đạo phong trào đấu tranh cách mạng Tổng Khởi nghĩa tháng 8 năm 1954 thành công, sau đó tham gia hoạt động cách mạng trong Xứ ủy Nam Kỳ cho đến ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng.

Nhờ cách mạng bụng ta no ấm

 Sau 68 năm, kể từ ngày chàng thanh niên chạy nhanh như… báo rừng phá ngục cứu chiến sĩ cách mạng của Đảng, giờ đã là vị già làng hơn 90 tuổi.

Theo dòng chảy của thời gian, bản làng Tà Lài đã nhiều thay đổi. Những chiến hào của giặc Pháp ngày nào giờ đã là vườn cây ăn quả xum xuê. Khu ngục tù giam cầm chiến sĩ cách mạng của Đảng năm xưa bây giờ chỉ là dấu tích. “Đội quân phá ngục” năm ấy giờ đã già, người mất, người còn. Nhưng, những ký ức về trận phá ngục vẫn khắc sâu trong bụng già làng K-Nư và nó đã trở thành truyền thống cách mạng, niềm tự hào cho các dân tộc của bản làng Tà Lài.

Nhắc đến kỷ niệm cướp ngục cứu người, già làng K-Lư cười sang sảng: “Cái bụng của ta thích bộ đội lắm. Ngày ấy, bà con ở đây khổ lắm. Không có củ mì để ăn, lại phải đi phu, đi lính cho Pháp. Cả bản ta ai cũng nghèo mà bụng căm cái thằng mũi lõ. Tà Lài bây giờ đã là xã anh hùng rồi. Bà con bớt khổ rồi. Cả bản đều thương cách mạng và ưng cái bụng cách mạng lắm”.

Bước sang tuổi 92, nhưng già làng K-Nư vẫn minh mẫn. Có lẽ chất “báo rừng” vẫn nguyên vẹn trong ông. Tuổi già, ông chẳng cần nhà cao cửa rộng, chỉ cần chiếc chòi lá đủ che nắng che mưa là đủ. Trong căn chòi lá ấy, vật dụng quí giá nhất của ông là vài chiếc ché sành, cái chiêng đồng, tù và, nỏ bắn thú rừng. Nhìn lên mái nhà, ông bảo: “Được thế này là nhờ cách mạng cả đấy. Cái bụng ta ưng lắm rồi. Ta chỉ mong bộ đội lên thăm bà con dân bản là vui lắm đấy”.

Chia tay già làng K-Nư và bà con trở về xuôi mà lòng tôi rộn rã niềm vui. Vui vì cuộc sống bà con các dân tộc Tà Lài đã thay da, đổi thịt khoác lên mình màu áo mới. Cái đọng mãi trong tôi là hình ảnh chàng thanh niên K-Nư ngày nào chỉ huy đội quân dũng cảm vượt rừng giữa mịt mùng đêm tối, cướp ngục cứu chiến sĩ cách mạng đã bước sang tuổi 92 và có 52 năm tuổi Đảng mà vẫn khỏe mạnh và nhanh như “báo rừng”. Nắm chặt tay tôi ông bảo: “Cái bụng ta thương bộ đội lắm, cả bản này ai cũng thế. Gần 70 năm rồi, mảnh đất này từng là nơi hứng bom đạn của quân thù. Nay đất lành, có rừng tươi xanh, có chim muông hót lượn, có bà con vui vầy đoàn kết chung sống bên nhau, cái bụng ta có niềm vui nào hơn thế”.

Mai Thắng