Anh Sang đang kiểm tra màu sắc của hoa Đào

Bóng cha, bóng nắng cuộc đời

Anh nói như vậy khi dẫn tôi đi thăm thung lũng hoa đào giữa những ngày đầu lập Xuân. Với anh, mọi thành công, mọi  nụ hoa tươi thắm, lạ kỳ mà anh đang sở hữu đều in đậm dấu ấn của người cha kính yêu, như bóng nắng soi rọi khắp vườn hoa. Vừa dẫn chúng tôi khắp thửa vườn rộng 6.000m², anh vừa say sưa giới thiệu với chúng tôi loại cây này, loại cây nọ - và chúng tôi thật sự bị “choáng” trước những tác phẩm “thần kỳ” do bàn tay tài hoa và sự kiên trì lao động của cha và anh tạo ra. Từ các chủng loại hoa đào, cho đến bưởi 3 miền, chanh khổng lồ… Có những cây thật “kỳ lạ”: Gốc là hồng Đà Lạt, khúc giữa là cây hồng trứng (Pháp) nhưng ngọn, cành đang trĩu quả là cây hồng đào Fuju (Úc), anh bảo loại quả này có giá 60.000 đồng/kg (mỗi kg chỉ khoảng 4 quả) nhưng không đủ cung cấp cho thị trường.

Thung lũng hoa đào hình thành gần 20 năm, khi bố anh, nghệ nhân Mười Lời được mời ra Hà Nội báo cáo điển hình nông dân giỏi. Lần ấy, ông đã bị cuốn hút trước vẻ đẹp quyến rũ của đào Nhật Tân, và ông quyết định đi xin hơn 300 mầm hoa về miệt mài nghiên cứu, ghép với gốc anh đào Đà Lạt. Hai cha con mày mò, chiết ghép ròng rã hơn hai năm, kết quả thành công hơn mong đợi! Mùa Xuân 1997, lần đầu tiên Đà Lạt có hoa đào giống mới: Hồng đào, Bích đào và Liễu đào. Báo chí hồi đó xưng tụng nghệ nhân Mười Lời là “người bắc nhịp cầu Đà Lạt - Hà Nội bằng nghệ thuật ghép cây hoa đào”.

Anh kể: Ngay khi mình được sinh ra là đã được gắn bó với từng luống rau, cành hoa ở Đà Lạt. Sau giờ học ở trường, tôi thường được cha mẹ cho theo ra vườn tiếp xúc với việc làm nhà nông Đà Lạt. Lớn lên đến tuổi trưởng thành, tốt nghiệp phổ thông trung học rồi đại học, Sang được cha dẫn lên thung lũng hoa đào ở lại ngày đêm cùng phụ giúp cha nghiên cứu chiết ghép hoa đào. Dụng cụ chiết ghép thật đơn giản với cây dao nhỏ bằng hợp kim không rỉ sét, mấy cuộn ni lông nhựa sạch trắng, mấy cuộn dây buộc... Cộng với lòng yêu thích đất vườn, yêu thích thực vật, chịu khó tìm tòi, tôi đã cùng với cha chiết ghép thành công các loài hoa mới đẹp đằm thắm như Hồng đào, Liễu đào, Bích đào.

Theo lời anh, dù biết là anh đã đạt được khả năng làm nghệ nhân chiết ghép hoa đào mà mình đã truyền lại. Nhưng lúc lâm chung vào tuổi bảy tư, cha anh vẫn cố dành những lời khó nhọc cuối cùng để nhắc anh: “Dù thế nào đi nữa cũng phải giữ lại thung lũng hoa đào, bởi nó không chỉ của riêng gia đình, mà còn là thương hiệu chung của đào Đà Lạt, là điểm đến của du lịch Đà Lạt. Các con phải làm sao để thung lũng hoa đào ngày càng có thêm nhiều cây trái mới, quý hiếm, nhân giống ra cho mọi người cùng trồng”.

Hứa và làm theo tâm nguyện của cha, Tết Canh Dần 2010 là Tết đầu tiên Sang tự tay chăm sóc 100 gốc hoa đào nở hoa khắp cành, mang thương hiệu Mười Lời triển lãm bên hồ Xuân Hương trong suốt 10 ngày diễn ra Festival hoa Đà Lạt. Trong suốt 12 tháng của năm 2010, Sang đã ghép mới trên 400 gốc đào. Đặc biệt, anh còn tìm được nhiều giống cây lạ, quý từ rừng Labiang như: Thông 2 lá dẹt (cây cổ sinh), Hoa lồng đèn, Lan tuyết nhung vàng, cũng như ghép thành công các giống đào quý hiếm nguồn gốc từ các nước như Mỹ, Trung Quốc... Trong đó có 8 gốc đào thất thốn quý hiếm đã ra hoa, được khách hàng đặt mua với giá mỗi gốc cả trăm triệu đồng.

Làm xiếc với hoa

Điểm đặc biệt tại thung lũng hoa đào là khách muốn hoa đào nở lúc nào cũng được. Nhờ kỹ thuật ghép chiết điêu luyện, anh Sang có thể “ép” đào nở vào ngay mùa Hè nếu khách đặt hàng thích. “ Thương hiệu hoa đào Mười Lời không chỉ nằm ở sự đa dạng, đặc sắc của các giống đào, mà còn nằm ở chỗ chúng tôi có thể “ép” hoa nở bất cứ thời gian nào, chỉ cần đặt trước 3 tháng, khách hàng sẽ có gốc đào nở đúng thời điểm mong muốn”, anh Sang nói.

Việc thực hiện ghép đào, theo anh tất cả bà con nông dân Đà Lạt ai cũng có thể ghép hoa đào thành công theo kỹ thuật tự nghiên cứu và thực hành của người cha, cố nghệ nhân Mười Lời. Điều quan trọng nhất mà Sang thụ hưởng được phương pháp ghép hoa đào của cha và phổ biến cho nông dân là: Chọn mầm ghép thật tốt, ghép vào thời điểm mùa Đông, ghép vào ngày giờ đúng lúc con nước thủy triều lên, ghép thành công đến đâu là ghi ngay vào sổ theo dõi để tìm ra những kinh nghiệm sát thực nhất.

Nói chuyện với anh, cứ ngỡ anh là người theo học ngành Nông lâm, nhưng thật thú vị là anh từng tốt nghiệp khoa Công nghệ thông tin và khoa Đông phương học của  Đại học KHXH&NV TP. Hồ Chí Minh. Nghề “chơi hoa, ép quả” của anh chỉ là nghề tay trái, còn nghề “tay phải” là làm về công nghệ viễn thông. Tuy là nghề tay trái, nhưng các kiến thức của anh Sang về cây cỏ khiến bất cứ một người được đào tạo bài bản nào cũng phải kính phục. Năm 24 tuổi (1997), anh đã tỉ mẩn xem cha chiết ghép đào “má hồng”, tiếp đó phụ cha chiết ghép được cây Nhật Quỳnh và nhiều loại hoa, trái khác.

Chính sự đam mê nghiên cứu, nắm vững kỹ thuật chiết ghép các loài thực vật của anh và thổ nhưỡng của thung lũng hoa đào là những điểm rất đáng tin cậy để các nhà khoa học ủy thác cho anh thực hiện bao điều kỳ diệu. Cuộc “hôn phối” giữa đào Nhật Tân và đào Đà Lạt (cha anh là người đầu tiên làm) có công sức của tiến sĩ Nguyễn Viết Tùng, Hiệu trưởng Trường Đại học Nông nghiệp I, Hà Nội; Cây hồng Fuju, đào Nestarin (Úc), cây sapôchê Mexico, cây bưởi da xanh ruột đỏ, cây bơ Hass (Úc), quýt, cam, chanh, khế ngọt không hạt của Thái Lan là do tiến sĩ Nguyễn Minh Châu, Viện trưởng Viện Nghiên cứu cây ăn quả miền Nam mang từ nước ngoài về... trực tiếp làm cùng anh. Ngoài những loại cây trái trên, anh còn “làm xiếc” trên nhiều loại hoa khác như: Đào thất thốn (Mỹ), Nhất chi mai, sakura (Nhật), mận Tam Hoa (Sơn La), mơ chùa Hương ghép trên gốc đào Đà Lạt, cây chanh ngọt của Úc ghép trên cây bưởi, cây hồng ăn quả ghép 3 chân, cây bưởi cho ra trái có kích thước, hương vị riêng của 5 miền đất nước (Hà Nội, Huế, Quảng Nam, Biên Hòa, miền Tây)...

Riêng về hoa, ngoài vườn đào hơn 1.000 gốc, anh còn có những khu vườn ươm hồng môn, địa lan. Đặc biệt, anh khoe với chúng tôi loài Quân tử lan có gốc từ Trung Quốc, loại lan này không bao giờ ra hoa vào dịp Tết nhưng anh đã “bắt” nó nở hoa theo ý mình. Riêng với giống hoa Nhật Quỳnh mà cha anh đã làm một cuộc đột biến đến không ngờ vào năm 2009, “ép” Nhật Quỳnh nở vào ban ngày thì nay anh đã phát triển và cho nó nở quanh năm. Nhằm phục vụ Tết Quý Tỵ, anh đang tiếp tục ghép mới trên 900 gốc đào, trong đó ghép thành công 13 giống hoa đào có nguồn gốc từ Mỹ, Trung Quốc, Indonesia...

Bên cạnh hàng loạt gốc đào giá trị cao như; bạch đào, đào bạch tượng, huyết hoa, đào thất thốn anh còn đang ấp ủ đưa ra phục vụ thị trường Tết Quý Tỵ nhiều loại hoa mới, đặc sắc như: Lan vũ nữ, lan Hài, hoa lồng đèn (to bằng cái lồng đèn, màu đỏ thắm), cây bò cạp xanh với hoa trắng tím, cây hoàng liên… có xuất xứ từ rừng Langbiang. Trong đó, đào thất thốn anh tin tưởng sẽ có 4 cây nở đúng dịp Tết. “Sở dĩ gọi là đào thất thốn vì trên mỗi mắt đào chỉ có 7 chiếc lá. Đào thất thốn là loại hoa rất “khó tính”, may mắn lắm thì 4 năm/lần cây mới nở hoa đúng dịp Tết. Để nhân giống đào thất thốn, chỉ có thể ghép cành, ghép rễ, chứ lấy hạt trồng thì không thể lên cây. Hiện nay, nhân giống từ rễ, cứ 10 cây mới thành công được 1 cây vì vậy một bông hoa của đào thất thốn nở đúng Tết có giá không dưới 10 triệu đồng”, anh Sang nói.

Cũng giống như cha, anh Sang không giữ riêng “ngón nghề” nào cho mình. Khi nghiên cứu, nhân giống thành công một loại cây mới, nếu có người yêu thích cây đến học hỏi anh đều ân cần trò chuyện, trao đổi kinh nghiệm để họ về có thể làm được. Trong thời buổi “cái gì lạ, cái gì quý” giữ riêng cho mình thì điều này thật đáng quý.

Anh Tú