Ảnh minh họa

“Bảo vật” trên đất anh hùng

Khởi nghĩa nông dân Yên Thế kéo dài từ 1884 đến 1913, đây là cuộc đấu tranh bền bỉ và kiên cường nhất trong lịch sử chống thực dân Pháp thời kỳ trước khi Đảng Cộng sản ra đời. Ngoài việc sử dụng thông thạo các loại súng trường, súng kíp, thuốc nổ và các loại binh khí như kiếm, đao, cung nỏ… nghĩa quân Đề Thám còn có những thứ vũ khí rất lợi hại như: Thiết phiến (quạt sắt), nhiễu tiêu (roi mềm đi ngựa), thoa (châm cài đầu)… đặc biệt là bài võ sáo. Tương truyền đây là bài võ mà cụ Đề Thám rất say mê và thích thú mỗi khi xem nghĩa quân luyện tập.

Nghĩa quân Yên Thế xưa đã dùng những cây sáo bằng sắt để tập hợp quân sĩ hay làm tín lệnh để báo hiệu. Bài võ sáo “Bóng trăng Phồn Xương” gồm 6 thế tấn (tả cảnh), 13 thuật đặc dị kiếm pháp và 51 chiêu thức cụ thể, chiêu thức cuối cùng là Hợp địch quy nguyên”.

“Bài võ sáo độc đáo, lãng mạn và uyển chuyển có tên “Bóng trăng Phồng Xương”- một sản phẩm đặc trưng của vùng đất Yên Thế lần đầu tiên được đăng đàn tại lễ kỷ niệm 128 năm khởi nghĩa Yên Thế đã làm mê hồn không ít người xem.”

Năm 1991, Sở Thể dục - Thể thao Hà Bắc (cũ) hay tin ở bản Rừng Phe, xã Tam Tiến vùng Yên Thế có người tên Triệu Quốc Úy, truyền nhân cuối cùng của “Bóng trăng Phồn Xương” còn lưu giữ bí kíp về võ sáo nên cử người bái sư để sưu tầm, lưu giữ một giá trị văn hóa độc đáo của dân tộc.

Tuy nhiên, hiện nay số người thể hiện được võ sáo không nhiều, việc bảo tồn, truyền dạy môn võ này là rất cần thiết. Vì vậy việc khôi phục võ sáo và biểu diễn tại lễ hội lần này sẽ góp phần gìn giữ và tôn vinh sản phẩm văn hóa tinh thần độc đáo này.

Gìn giữ cho thế hệ sau

“Cả đời theo nghiệp võ, tôi đã đi biểu diễn khắp nơi nhưng vẫn không thể tả được cảm xúc vui mừng khi trực tiếp nghe ông Lê Trí Dũng, Phó Chủ tịch UBND huyện Yên Thế đặt vấn đề khôi phục lại bài võ sáo ngay trong ngày lễ hội năm nay”, võ sư Quân nói.

Tại lễ hội Yên Thế, bài võ sáo có ba nội dung. Phần một là chương trình biểu diễn của 100 võ sinh Trường tiểu học Phồn Xương với trang phục và cây sáo tái hiện thời nghĩa quân xưa trên nền nhạc bàt hát “Đàn chim Việt” phát ra từ cây sáo khổng lồ “Rồng run”. Phần hai là võ sư Nguyễn Quý Toàn biểu diễn toàn bộ bài “Bóng trăng Phồn Xương” và kết thúc là màn biểu diễn đối kháng võ sáo của các võ sinh. Ông Quân đã tài trợ toàn bộ 100 cây sáo sắt tiêu chuẩn cho các em biểu diễn. Tuy nhiên, theo ông Quân, đây mới chỉ là bước đầu tiên trong quá trình bảo tồn môn võ sáo. “Tôi sẵn sàng truyền dạy cho lớp hậu sinh”, ông Quân cho biết thêm, tới đây các em học sinh được truyền dạy một số căn bản về võ sáo để hình thành ý niệm…

Với cây sáo bằng sắt dài và nặng, người võ sĩ, nghệ sĩ vẫn có thể vừa thổi hồn cho những khúc ca, vừa dùng những chiêu thức Chưởng, Quyền, Cước song hành để chiến đấu trong vận sinh tử thì chắc chắn trên thế giới cũng chẳng có nhiều.

Những người đã dùng sáo làm vũ khí thì thường thổi sáo cũng rất giỏi và có hồn, có khí phách của đạo võ. Bởi vậy, giờ đây ông Quân sở hữu nhiều cây sáo đặc dị (khác thường) mà không đâu có được. Cây sáo thứ nhất có tên tên Giọt mưa thu, dài 1m, nặng 2,8 kg; cây thứ hai có tên Thiên Thai, dài 1,3m, nặng 3,8 kg; cây thứ ba có tên Hòn vọng phu, dài 1,6m, nặng 4kg; cây thứ tư có tên Thích tiêu tương, dài 1,6m, nặng 4kg; cây thứ năm có tên Thăng Long đệ nhất sáo, dài 2,1m, nặng 5,1kg mà mới đây là cây sáo “Rồng run” năng 5kg.

Lần đầu tiên võ sáo được đưa vào biểu diễn trong lễ hội và cũng lần đầu tiên người dân Bắc Giang hy vọng và chờ đợi võ sáo sẽ ngày càng phát triển hơn.

Kim Sa