Nhà lưu niệm Anh hùng Núp - nơi giáo dục thế hệ trẻ về lòng yêu nước. Ảnh: Trung Đức

Các địa phương ở khu vực Tây Nguyên đang có những biện pháp tích cực thực hiện chủ trương này.

Làng Stơr anh hùng

Nói đến những anh hùng đã cống hiến cho sự nghiệp giải phóng đất nước, bảo vệ Tổ quốc, không thể không nhắc đến Anh hùng Núp.

Lịch sử Đảng bộ Gia Lai đã ghi: “Trước cách mạng tháng 8/1945, Anh hùng Núp đã chỉ huy thanh niên làng Stơr tổ chức dân làng chiến đấu chống Pháp xâm lược, gìn giữ núi rừng, buôn làng… Bằng những vũ khí đơn sơ như: Chông tre, bẫy đá, cung tên… đã tiêu diệt hàng trăm tên địch, nêu tấm gương sáng chói cho các dân tộc Tây Nguyên noi theo, đứng lên chống giặc ngoại xâm, gìn giữ quê hương, đất nước.

Từ tháng 9/1950 - 2/1951, quân Pháp đã tổ chức 10 cuộc hành quân đánh lên làng Stơr, có lần (vào tháng 12/1950) chúng đã sử dụng tới một lực lượng gồm 400 quân vây quét, suốt lúa, phá rẫy, đốt làng, quyết phá cho được dấu tích làng Stơr. Dưới sự lãnh đạo của Chi bộ Đảng và Thôn trưởng Đinh Núp, dân làng Stơr đã dựa vào núi rừng hiểm trở, tổ chức đánh bại nhiều cuộc càn quét của địch.

Cuộc đời cách mạng của ông đã trở thành thiên anh hùng ca bất tử. Ông là người Tây Nguyên đầu tiên được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, là người được bạn bè quốc tế mến phục”.

Ngày 23/3/1993, làng Stơr (còn gọi là làng Kông Hoa, một mỹ từ trong tác phẩm “Đất nước đứng lên”) - quê hương Anh hùng Núp, thuộc xã Tơ Tung, huyện Kbang, đã được Bộ Văn hóa - Thông tin cấp bằng Di tích Lịch sử văn hóa: Làng Kháng chiến Stơr. Nơi đây đã được xây dựng một Khu Lưu niệm để du khách hàng ngày đến tham quan, hiểu được quá trình chiến đấu kiên cường của đồng bào Tây Nguyên đối với thực dân xâm lược.

Khu Lưu niệm Anh hùng Núp được xây dựng để tưởng nhớ những chiến công của ông. Ở đây có khá nhiều hình ảnh trực quan về cách đánh quân Pháp của người dân làng Kông Hoa cũng như đồng bào Tây Nguyên. Khu Lưu niệm là nơi cung cấp thông tin về Anh hùng Núp cũng như những chiến công của ông trong suốt thời kì chống Pháp, chống Mỹ. Có thể khẳng định, hình ảnh của ông càng được nhiều người biết đến trong tiểu thuyết “Đất nước đứng lên” của nhà văn Nguyên Ngọc. Ông chính là người đã vận động và lãnh đạo các dân tộc Ba Na, Ja Rai, Ê Đê đứng dậy kháng chiến chống thực dân Pháp.

Tháng 4 này, mỗi người dân Việt Nam đều nhớ đến Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Khi nhắc đến lịch sử đấu tranh cách mạng của tỉnh Gia Lai, ai cũng phải nhớ cái địa danh: Krong. Đó là nơi đứng chân của Tỉnh ủy Gia Lai suốt 20 năm tròn (1955 - 1975), nơi chứng kiến những quyết sách táo bạo cho Gia Lai toàn thắng.

Từ trung tâm huyện Kbang, theo đường Đông Trường Sơn, du khách đi khoảng 50km là đến căn cứ của Tỉnh ủy Gia Lai ở xã Krong. Băng qua một con suối, băng qua mấy cánh đồng là đến nền nhà của trụ sở Tỉnh ủy cũ; còn đó bếp Hoàng Cầm, nhà kho, sân bóng chuyền…  Đó là khu trung tâm, còn nguyên vùng căn cứ thì nằm trên phạm vi rất nhiều xã: Đắk Roong, Kon Pne, Lơ Ku... Từ xã Sơ Ró, huyện Kông Chro, cuối năm 1955, Tỉnh ủy Gia Lai quyết định chuyển căn cứ về đây để tiện cho hoạt động cách mạng vì địa thế phù hợp, có rừng dày đặc bao bọc tứ phía, lại giáp 2 tỉnh Kon Tum và Bình Định. Tại đây, “thiên thời, địa lợi, nhân hòa”, Tỉnh ủy Gia Lai đã hoạt động cho đến ngày giải phóng.

Theo ông Ngô Thành, nguyên Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Gia Lai, người đã gắn bó với vùng đất này từ năm 1964 - 1975: “Vùng Kbang đóng góp rất lớn cho kháng chiến, nhất là bảo vệ an toàn cho cơ quan đầu não của tỉnh”. So với các tỉnh lân cận, không có khu căn cứ nào đứng một chỗ mà vẫn an toàn suốt 20 năm. Giặc Mỹ biết ở đây có một khu căn cứ đầu não của ta, nhưng không làm gì được. B52 rải khắp; gián điệp, biệt kích chưa một lần tập kích thành công. Lòng dân chính là chỗ dựa vững chắc nhất, hễ địch vào là phải thoái lui vì bị đánh trả. Nhiều lần địch đến, du kích địa phương bất chấp tính mạng lập tức dàn trận để lực lượng các cơ quan có thời gian rút về phía sau. Thanh niên xã thì đi bộ đội, làm du kích, phục vụ dân công hỏa tuyến; còn nhân dân trong xã thì ủng hộ bằng lúa thóc, sắn, ngô, trâu bò, rau măng… có gia đình ủng hộ đến 2/3 số lương thực thu được trong một năm.

Ông Đinh Gieng, Bí thư Huyện ủy Kbang, cho hay, từ sau ngày giải phóng, đặc biệt là những năm gần đây, Krong đã có khá nhiều đổi thay. Con đường từ huyện vào xã nay đã được rải nhựa, thông thoáng, ô tô các loại có thể ra vào thoải mái; trường học, trạm y tế, trụ sở xã cũng đã được xây dựng khang trang; điện cũng đã được kéo về tất cả các thôn làng.  Ở góc độ toàn huyện, Kbang là 1 trong 5 huyện của cả nước được Chính phủ chọn là huyện điểm về xây dựng nông thôn mới và được UBND tỉnh Gia Lai chọn 13/13 xã làm điểm xây dựng nông thôn mới của tỉnh. Như vậy, vùng căn cứ địa cách mạng năm xưa sẽ có đủ nguồn lực để “chuyển mình”, sánh vai với các địa phương giàu mạnh trên cả nước.

Nâm Nung - địa chỉ đỏ

Đắk Nông là tỉnh có bề dày truyền thống văn hóa và di tích cách mạng, nằm ở phía Nam Tây Nguyên. Trong đó, Quần thể Di tích Căn cứ kháng chiến Nam Nâm Nung đang được đánh giá là một điểm đến hấp dẫn cho khách du lịch khi đến Đắk Nông. Quần thể Di tích Nam Nâm Nung (thuộc Khu Căn cứ Kháng chiến Nâm Nung) đã được Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận là Di tích Lịch sử Quốc gia vào năm 2005.

Khu Di tích Làng Kháng chiến Stơr - địa điểm giúp du khách hiểu được quá trình chiến đấu kiên cường của đồng bào Tây Nguyên đối với thực dân xâm lược. Ảnh: Trung Đức

Nam Nâm Nung có diện tích hơn 30km², kéo dài từ phía Tây Bắc địa bàn xã Quảng Sơn, huyện Đắk Gl’ong, đến Lâm trường Đắk N’tao và Khu Bảo tồn Thiên nhiên Nâm Nung. Hầu hết rừng ở đây vẫn còn là nguyên sinh. So với Bắc Nâm Nung, động thực vật ở khu vực Nam Nâm Nung có phần phong phú hơn.

Quần thể Khu Di tích này bao gồm Tỉnh ủy và Tỉnh đội Quảng Đức cũ. Khu căn cứ Tỉnh đội nằm ở phía Tây Nam Dình Dứa, dưới chân đồi Yok K’Lé Lay. Vành đai ngoài khu vực Tỉnh ủy hiện tại vẫn còn những vết tích hầm, hào hình chữ Z, bếp Hoàng Cầm và những dấu tích địa dư mà các chiến sĩ trước đây phát rẫy trồng màu (lúa, ngô, khoai, sắn...). Vào bên trong vành đai là trung tâm của Tỉnh đội (1968 - 1971), như một quần thể kết cấu của nhà và hầm nối tiếp nhau.

Từ trên đồi (phía Nam) đi xuống (theo hướng Bắc), khách tham quan sẽ được thấy vết tích hầm của Tỉnh ủy (có độ dài 2,5m, rộng 0,9m) và hầm làm theo kiểu chữ Z để tiện cho việc đi lại - một cửa vào và một cửa ra. Tiếp đó là căn nhà ở và làm việc giai đoạn 1968 - 1969 của đồng chí Bùi Đức Thành (Năm Nhân), và sau đó là đồng chí Nguyễn Văn Thanh, Tỉnh đội Trưởng ở và làm việc giai đoạn 1969 - 1971.

Từ căn cứ Tỉnh đội theo hướng Bắc khoảng 3,5km đường chim bay là tới căn cứ Tỉnh ủy thuộc khu vực suối Đắk Điên Clou, được bao bọc bởi 2 phụ lưu suối Đắk Điên Clou ở phía Bắc và Đông Nam. Khi đến nơi đây, khách tham quan sẽ được thấy nền nhà Tỉnh ủy nằm tựa lưng vào 2 tảng đá lớn phủ đầu rêu xanh bên lề con suối (phụ lưu phía Nam). Trước đây nhà là nơi ở và làm việc của đồng chí Trần Phòng (Bảy Biên), Bí thư Tỉnh ủy Quảng Đức, nền nhà có diện tích 12m², làm bằng gỗ, lợp lá mây hai mái, mặt hướng về phía Bắc.

Nằm về phía Tây Bắc khoảng 30m là căn hầm tự nhiên trong vách đá, phía trên hầm được phủ một tảng đá lớn, có sức chứa 8 - 10 người, mặt hầm hướng về phía Bắc nằm cạnh kề phụ lưu suối Đắk Điên Clou (nhánh phía Bắc) về hướng Đông chừng 50m, khách tham quan sẽ tận mắt nhìn thấy một ngọn thác nhỏ xinh xắn và thơ mộng, có độ cao 3,5 - 4m. Hội trường, nơi tổ chức Đại hội Tỉnh ủy tỉnh Quảng Đức lần thứ nhất (2/9/1969) nằm tựa lưng vào dòng chảy của thác.

Trong khung cảnh núi rừng Nam Nâm Nung hôm nay, ít ai ngờ nơi đây trong kháng chiến chống Mỹ lại là một căn cứ cách mạng nổi tiếng. Đến đây khách tham quan sẽ được tận mắt chứng kiến màu xanh ngút ngàn của núi rừng Tây Nguyên, được đắm mình trong những con suối, ngọn thác với dòng nước trong lành, mát mẻ, lúc này hình ảnh lịch sử như sống lại trước mắt du khách một thời hào hùng oanh liệt, di tích nằm lọt vào thảm rừng nguyên sinh, với những cây cổ thụ như ôm ấp và che chở các dấu tích của một thời lịch sử oai hùng. Nơi đây như một quần thể của sự kết hợp hài hòa giữa thiên nhiên và con người, du khách sẽ được hít thở không khí trong lành, tắm và vui đùa trên dòng thác, một khung cảnh hữu tình đầy chất thơ mà thiên nhiên ban tặng cho con người.

Trung Đức