Hiện vật được phát hiện dưới nền đường Hoàng Gia trong Thành nhà Hồ. Ảnh: Văn Thanh

Ngày 9/1, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thành nhà Hồ cho biết, tại cuộc nghiên cứu khai quật khảo cổ tại đường Hoàng Gia và khu vực hào thành mới đây, các nhà khảo cổ đã phát hiện 3 hiện vật rất kì bí. Các hiện vật này đều được chế tác từ đá vôi xanh có chủng loại tương tự như đá dùng để xây Thành nhà Hồ, mang dáng dấp kiểu quả cân theo (dạng hình thang), có lỗ tròn xuyên qua phần thân phía trên, trọng lượng lên tới hàng tấn.

Công năng sử dụng của loại hiện vật này đang là đề tài thú vị và nhận được nhiều quan điểm đánh giá khác nhau của các nhà nghiên cứu cũng như ý kiến của người dân địa phương.

Theo PGS.TS Tống Trung Tín, Viện Trưởng Viện Khảo cổ học, đây có thể là đối trọng của đòn bẩy bắn đá (súng bắn đá cơ học) được dùng để bắn các viên bi đá phục vụ quân sự của nhà Hồ. Vào cuối thế kỷ 14 - đầu thế kỷ 15, có thể xem đây là loại vũ khí cơ học đóng góp vào công tác phòng thủ của nhà Hồ, công cụ này còn được các triều đại phong kiến về sau sử dụng lại.

Một số nhà nghiên cứu khác cho rằng, đây là đối trọng của ròng rọc kéo đá lên xây Thành. Vào thời điểm cuối thế kỷ 14 - đầu thế kỷ 15, khi kỹ thuật xây dựng chưa phát triển, đa phần dựa vào sức lao động thủ công, việc phát minh ra ròng rọc kéo đá lên cao được xem là sự sáng tạo tài tình của thợ xây dựng. Tùy thuộc vào khối lượng của những khối đá lớn hay nhỏ cần kéo lên để xây, những người thợ có thể dùng kết hợp một hoặc nhiều dụng cụ này để làm đối trọng cho ròng rọc.

Nhiều cụ cao niên ở địa phương cho biết, qua các câu chuyện của cha ông kể lại, đây là một loại công cụ được nhà Hồ sử dụng vào việc cột voi, một trong những loại động vật được nhà Hồ sử dụng phổ biến trong việc vận chuyển đá.

Ông Nguyễn Xuân Toán, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thành nhà Hồ cho biết, những luận điểm lý giải về công năng sử dụng của loại hiện vật này hiện còn là một bí ẩn, cần tiếp tục được nghiên cứu thực nghiệm trong tương lai. Hiện tại, hiện vật này đã được đưa vào trưng bày tại Phòng Trưng bày bổ sung của Khu Di sản Thế giới Thành nhà Hồ phục vụ công tác thăm quan.

Thời gian gần đây, qua công tác khai quật khảo cổ và thống kê, cán bộ Trung tâm Bảo tồn Di sản thành nhà Hồ liên tục phát hiện nhiều công trường khai thác đá cổ xây thành, cũng như hiện vật liên quan đến quá trình tồn tại Thành nhà Hồ. Mới đây, Trung tâm đã phát hiện một chiếc giếng cổ được cho là đã có hàng trăm năm tuổi nằm ở trung tâm làng Xuân Giai (xã Vĩnh Tiến, huyện Vĩnh Lộc).

Văn Thanh