Vào nhà chào con gái trước

12 chiếc xe của đoàn công tác nối đuôi nhau chạy qua các bản người Lào, hai bên đường xanh rì và thẳng tắp cánh đồng thoảng mùi lúa nếp. Một cánh đồng quê yên bình quá đỗi làm nhiều người tự nhiên nhớ da diết quê mình. Nghe nói người Lào có một kiểu rất riêng là xây cổng trước khi xây nhà, cho nên cổng nhà kiểu gì cũng đẹp và kiên cố. Xe dừng bên đường, một chợ nhỏ bán đủ thứ thức ăn cho người bản. Một cụ bà đang ngồi bán gà nướng. Dường như con gà chẻ làm đôi kẹp tre đang nướng vàng còn ngon hơn nữa. Giá như cả đoàn dựng trại ở đây thì hay biết mấy, thêm rượu Lào cất từ nếp thì thịnh soạn với đất trời hoang dã. Gió bạt mạng thổi phong phanh quán tre, bà lúp xúp ngồi thổi lửa làm tôi càng nhớ mẹ… Thì ra, lối sống và văn hóa người Lào có khác gì với người Việt ta đâu.

Không riêng gì vùng Attapeu hay Savanakhet… ở đâu thiên nhiên cũng ưu đãi dân Lào. Bà con chỉ cần làm một vụ lúa đã có cái ăn quanh năm, muốn có cá thì xuống đồng, muốn ăn thịt thì vào rừng.

Trong đêm ở lại Khách sạn Champasak tình cờ tôi làm quen với Đéng, cô gái Lào phục vụ tại khách sạn. Tiếng Anh và tiếng Việt, Nọn đều biết một ít, đủ để hiểu và nói chuyện đơn giản với du khách Việt. Đéng cho biết, bản của cô cũng ở gần thị xã Pakse, ở nhà có cha mẹ và các chị, em. Tôi hỏi đùa:

-Nọn đưa anh về thăm nhà và bản nhé?

-Được thôi. Chiều mai em xin phép về đưa anh đi. Nhưng mà anh phải nhớ, vào nhà phải chào chị em gái trong nhà trước đó, cha mẹ chào sau cũng được. Phong tục người Lào của bản em là vậy.

-Vì sao phải chào con gái trước?

-Em không rõ. Từ xa xưa đã làm như thế…

Chưa kịp hỏi gì thêm thì đã đến giờ phải tiếp tục hành trình. Nọn cầm tay tôi nhắc lại:

-Nhớ chào con gái trước nhé!…

Đêm Vientiane bình yên bất ngờ

Xe bon bon chạy qua không biết bao nhiêu bản người Lào. Đi như thế này mới cảm nhận được hết cái hoang dại của gió thổi rát vào da thịt. Bà con ở đây đi lại và làm việc trong vườn, ngoài đồng qua bao thế hệ như thế rồi. Họ nhẫn nại, lam lũ và nghị lực trong tâm thức đạo đức Phật giáo từ ngàn xưa, một nền nếp hình thành ngay từ tuổi ấy thơ, nên lớn lên ai cũng có nét chung là hiền lành. Có người nói sự hiền lành, tư tưởng Phật ấy phần nào kìm chế đi sự năng động của người Lào trong cơ chế thị trường hiện nay, cũng có lý.

Trong mấy ngày ở Lào, có một người đàn ông đi cùng chúng tôi và sẵn sàng giúp đỡ, hướng dẫn mọi người khi cần thiết. Tôi đã nghĩ rằng, ông là người Việt sống lâu năm trên đất Lào.

-Anh ở Lào lâu chưa?

-Không phải, tôi là Sa Vát người Lào. Đã có thời gian dài tôi làm việc cho Tổng lãnh sự quán tại TP. Hồ Chí Minh, có 3 năm ở TP. Đà Nẵng. Bạn bè tôi ở Việt Nam nhiều lắm.

Ra thế. Ông nói tiếng Việt theo giọng miền Bắc nhỏ nhẹ, lơ lớ nghe hay hay. Chính ông là người giải thích cho tôi về kiến trúc độc đáo “Khải Hoàn Môn” của Lào. Ông cho biết: Người anh trai cùng cha khác mẹ của Hoàng thân Xu Va Nu Vông là Vua Xu Wan Na Phuma khi qua Pháp thấy rằng, tất cả nguyên thủ các nước khi qua đây đều phải qua cổng Khải Hoàn Môn mới được vào thăm Tổng thống. Thấy công trình độc đáo quá nên về bảo các bộ tộc Lào cũng phải tập trung công của xây dựng một Khải Hoàn Môn giống như thế (dân thường gọi Cổng đài Chiến thắng, hoặc Tượng đài Chiến thắng). Công trình nổi tiếng này đặt tại Vientiane, vào năm 1960. Không mấy du khách bỏ lỡ dịp chiêm ngưỡng công trình này khi đến Lào.

Điều ấn tượng trong tôi cũng như nhiều người khi đi dạo phố đêm ở Vientiane là sự bình yên đến khó tin của Vientiane. Ở đâu đó trên thế giới thì tôi chưa biết, chứ thực tế tại đất nước tươi đẹp, hiền hòa này tôi đã tận mắt nhìn thấy, đêm xuống khoảng từ 9 giờ tối trở đi, các gia đình trên phố đều đóng cửa, sinh hoạt gia đình rất ấm cúng và tất cả các loại xe hơi, xe máy đều để ngoài hiên nhà giữa phố xá sáng choang, không cần đề phòng mất mát.

Nét văn hóa đặc trưng này không phải áp dụng cho bất kỳ ai, hay cho bất cứ nơi nào được. Đêm Vientiane bình yên bất ngờ, với cả những du khách thích lang thang phố vắng…

Lê Bá Tuế
Tháng chạp, 2012