Tại 2 tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh đã có 51 câu lạc bộ dân ca ví, giặm với sự tham gia sinh hoạt của hơn 800 nghệ nhân và nhiều cá nhân. Ảnh: Yến Yến

Theo nghiên cứu, dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh gồm 3 thể loại: Ví, giặm và hò. Ngoài 3 thể trên, dân ca Nghệ Tĩnh còn có những điệu hát khác như hát ru, hát xẩm, hát đồng giao, hát sắc bùa, hạt cầu vong cầu đồng, tế lễ, hát báo ân, ngâm thơ, lẩy Kiều, hát ca trù… Tất cả các thể loại cùng tồn tại, cùng song hành với người dân Nghệ Tĩnh và không ngừng phát triển cho đến ngày nay, kết nối tâm hồn con người bằng những câu hò, điệu ví rất đỗi mộc mạc, thân thương.

Các tiết mục dân ca ví, giặm khi lên sân khấu được dàn dựng giống như không gian và môi trường diễn xướng ban đầu của nó. Ảnh: Yến Yến

Điều đặc biệt của dân ca ví, giặm xứ Nghệ là không gian khởi xướng cho tất cả các loại hình này đều xuất phát từ lao động, sản xuất thường ngày. Những chàng trai, cô gái làm việc trên đồng vào những ngày mùa, những buổi gặt đêm… lúc lao động cực nhọc bỗng nghe thấy điệu hò ví, giặm, một câu dân ca được cất lên là quên hết mệt mỏi.

    
Những năm qua, việc bảo tồn và phát huy dân ca, ví, giặm được các cấp, ngành hết sức quan tâm, tạo điều kiện tốt để dân ca, ví, giặm thực sự là món ăn tinh thần của người Nghệ Tĩnh trong thời hiện đại. Các câu lạc bộ dân ca ví, giặm trên địa bàn dân cư xuất hiện ngày càng nhiều và hoạt động có hiệu quả như: Câu lạc bộ dân ca ví, giặm xã Thạch Châu, Thịnh Lộc (Lộc Hà); các câu lạc bộ ở các huyện Cẩm Xuyên, Can Lộc, Hồng Lĩnh, Kỳ Anh (Hà Tĩnh); các câu lạc bộ Hồng Sơn, Ngọc Sơn, Hoàng Trù, Nghi Trung (Nghệ An)…

Anh Nguyễn Công Trình và chị Nguyễn Thị Bích Ngại (Thịnh Lộc, Lộc Hà, Hà Tĩnh) là những người gắn kết với dân ca ví, giặm từ thuở ấu thơ, kết duyên nhau cũng từ câu hò điệu ví. Vợ chồng anh hiện tham gia Câu lạc bộ Ví, giặm Thịnh Lộc. Với niềm đam mê và tình yêu với thể loại dân ca ví, giặm, anh chị em trong đoàn đã tổ chức sinh hoạt thường xuyên, thu hút nhiều người tham gia, trong đó có những người trẻ tuổi. Anh Trình cho biết: Khó nhất là thu hút thế hệ trẻ tham gia bởi có quá nhiều thể loại nhạc sôi động, nhanh nhẹn phù hợp với giới trẻ. Vì vậy, mình phải làm sao để truyền lửa cho các em. Vừa qua, chúng tôi đã lồng ghép các chương trình văn nghệ trong nhà trường và sinh hoạt địa phương, cho các em tiếp xúc với câu hò điệu ví. Bây giờ nhiều em hăng hái tham gia và rất có năng khiếu với loại hình này”.        

Hiện nay, 2 tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh đã có 51 câu lạc bộ dân ca ví, giặm với sự tham gia sinh hoạt của hơn 800 nghệ nhân và nhiều cá nhân. Thông qua các kỳ liên hoan, hội diễn, các câu lạc bộ này cũng đã dần hoàn thiện tổ chức và hoạt động thường xuyên, nổi bật như: Câu lạc bộ Thạch Châu, Cẩm Mỹ, Thạch Thanh, Cương Gián (Hà Tĩnh), Hồng Sơn, Ngọc Sơn, Hoàng Trù, Nghi Trung, Phúc Thành (Nghệ An).

Nhằm giúp các câu lạc bộ hoạt động hiệu quả hơn, thời gian qua, các nghệ sĩ, nhạc sĩ chuyên nghiệp ở Trung tâm Bảo tồn và Phát huy di sản dân ca xứ Nghệ (Nghệ An) và Nhà hát Nghệ thuật truyền thống (Hà Tĩnh) đã trực tiếp xuống cơ sở tham gia truyền dạy.

Riêng tại Hà Tĩnh, trong đợt kiểm kê di sản lập hồ sơ trình UNESCO, Hà Tĩnh hiện có 12 câu lạc bộ dân ca ví, giặm với hơn 500 thành viên, 25 thành viên được Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam phong tặng nghệ nhân dân gian; hàng trăm thôn, làng xã có sinh hoạt dân ca ví, giặm (hiện 2 tỉnh có 259 làng, thôn, xóm, khu dân cư có dân ca ví, giặm được lưu truyền).

Bằng nỗ lực không biết mệt mỏi, với niềm say mê những câu hò, điệu ví, thời gian qua, các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, các nghệ nhân, nghệ sỹ, nhạc sỹ và rất nhiều cá nhân trong cộng đồng dân cư đã vượt lên những khó khăn để cùng nhau góp sức bảo tồn và phát huy giá trị đặc sắc của dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh.     

Yến Yến