Ảnh minh họa

Núi Đá Bia còn gọi là Thạch Bi Sơn, dân gian tương truyền là Núi Ông, thuộc dãy Đại Lãnh, cao 706m so với mực nước biển, nay thuộc địa phận xã Hòa Xuân Nam, huyện Đông Hòa tỉnh Phú Yên. Thạch Bi Sơn có một dấu ấn lịch sử rất lớn, từng đóng vai trò phân ranh giữa hai nước Đại Việt và Chiêm Thành.

Theo tài liệu sử học, sau sự kiện Trà Toàn bỏ tiến cống nhà Lê, thường xâm lấn biên giới phía Nam Đại Việt. Năm 1470, Trà Toàn sai sứ thần sang cầu viện nhà Minh, thân hành đem 10 vạn quân thủy, bộ cùng voi ngựa đến đánh úp Hóa Châu.

Vua Lê Thánh Tông quyết định chinh phạt, Vua bá cáo với dân chúng trong nước biết một cách công khai và rõ ràng về lý do xuất quân, bằng chiếu thư đánh Chiêm. Vua thân chinh cầm 200.000 quân tiến vào đất Chiêm Thành. Đến tháng 3 năm 1471, Kinh đô Đồ Bàn của Chiêm Thành thất thủ. Theo Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, hơn 30.000 người Chiêm bị bắt, trong đó có vua Trà Toàn. 40.000 lính Chiêm Thành đã tử trận. Vua Thánh Tông có ý muốn làm cho Chiêm Thành yếu đi, mới chia đất Chiêm ra làm 3 nước là Chiêm Thành, Hóa Anh, Nam Phan và phong 3 vua.

Nơi dãy Đại Lãnh, có đèo Cả thuộc Quốc lộ 1 chạy qua ngày nay, là ranh giới của  hai nước Đại Việt và Chiêm Thành xưa kia. Tương truyền dân gian, vua Lê Thánh Tông có sai người đục đá khắc bia trên đỉnh núi Thạch Bi với nội dung: “Chiêm Thành quá thử, binh bại quốc vong, An Nam quá thử, tướng tru binh chiết”, nghĩa là: Chiêm Thành qua đây, quân thua nước mất, An Nam qua đây, tướng chết, quân tan. Việc vua Lê Thánh Tông có khắc chữ trên núi Đá Bia hay không nhân dân vẫn xem đó là một huyền thoại, vì hiện nay trên phiến đá bia này không tìm thấy một dòng chữ nào còn lưu lại.

Ngày nay, núi Đá Bia là một thắng cảnh của tỉnh Phú Yên, nơi đây thường tiếp đón những du khách thích khám phá và leo núi. Những con đường dốc đứng đến tức ngực, những lối mòn trơn trợt, khó qua... đoạn đường ở chân núi là tương đối dễ đi, thỉnh thoảng có chiếc cầu bêtông bắc qua suối, nước chảy róc. Hai bên đường cây rừng đủ loại, cánh rừng nguyên sinh với những cây cổ thụ trải dọc theo lối đi, những cây thiên tuế  đang treo mình trong hốc đá… Vượt qua đoạn khó nhất là cổng trời dựng đứng với 280 bậc tam cấp. Hòn đá bia cao 76m sừng sững giửa trời xanh hiện ra trước mắt du khách.

 Đứng trên đỉnh núi Thạch Bi du khách phóng tầm mắt nhìn xuống phía Bắc cánh đồng lúa Tuy Hòa như chiếc khăn thổ cẩm khổng lồ, gần chân đèo bức tranh thủy mạc đầm Hảo Sơn lung linh trong nắng, đèo Cả như dải lụa mềm uốn lượn quanh co. Nhìn về hướng Đông Nam những làng chài nhỏ bé nằm xen bờ cát trắng, nghe sóng biển rì rào.

      Thanh Xuân