Trò chơi dân gian ngày Tết chỉ còn xuất hiện thấp thoáng trong các lễ hội Xuân

Những ngày gần cuối năm, chúng tôi về huyện Thạch Thất, một vùng quê thuần nông, cách trung tâm Hà Nội 25km. Tìm gặp cụ Nguyễn Văn Bình (89 tuổi, xóm Tây Phương, xã Thạch Xá), chúng tôi được nghe kể về Tết xưa còn hoài niệm trong ký ức của cụ.

Cụ Bình nhớ: Mỗi khi Tết đến, Xuân về, có ít tiền mừng tuổi lại chơi trò đánh đáo của trẻ thơ. Đó là trò chơi đơn giản, phổ biến và hấp dẫn vì chỉ cần khoét lỗ nhỏ trên bãi đất, ai ném đồng xu từ vạch quy định mà trúng lỗ thì người đó được ăn và được chơi tiếp. Không trúng thì nhường quyền chơi cho người khác.

Cụ Bình còn nhắc đến trò đánh dồi cũng thú vị không kém đánh đáo. Trò này chỉ cần 3 người chơi với 3 xu, kẻ vạch đứng rồi ném xu vào tường cho bật ra ngoài và ai bật xa hơn thì người đó được 2 xu còn lại.

Lớn tuổi thì cụ chơi tổ tôm hoặc đánh cờ ngoài đình.“Ở đây thì không có đấu vật nhưng thỉnh thoảng có múa rối nước”, vừa nói cụ vừa ngừng lại cố nhớ xem có quên điều gì nữa không… Nhưng rồi, cụ bảo: “Giờ con trẻ không chơi nữa”.

Rời Thạch Thất, chúng tôi xuôi về phía Nam Hà Nội thì tình cờ gặp các ông bà lớn tuổi đang chuyện trò bên chén nước ngoài đình thuộc xã Quất Động, huyện Thường Tín, Hà Nội. Hỏi chuyện Tết xưa, các trò chơi ngày Xuân lại được kể theo mạch ký ức xa xôi. Dường như trong câu chuyện đó, ai cũng như được hoà mình vào những ngày Tết với các trò chơi quen thuộc: Bắt vịt, bịt mắt bắt dê, đánh đu, đấu vật…

Riêng thi vật còn trao giải cày, cuốc, cối xay, có khi cả trâu bò rồi cả ăn đụng thịt lợn Tết. Nhưng đấy là ký ức. “Người trung tuổi phai phôi đi, tuổi trẻ không nhiệt tình nữa thì bỏ thôi”, ông từ trông đình trầm ngâm bên chén nước chè thở dài.

Dù biết thực tế là vậy, nhưng ông Trần Xuân (72 tuổi, thôn Quất Tỉnh, xã Quất Động) vẫn nói với vẻ đầy tiếc nuối: “Không khí cũ vẫn hay hơn dù vật chất kém hơn…”.

Lý giải nhiều trò chơi xưa cũ bị mất dần, cụ Đặng Thị Ất (80 tuổi, thôn Hạ Giáp, xã Quất Động) cho rằng: “Bây giờ các cháu nhỏ đi học, các cháu lớn thì đi làm, có vài ngày Tết ở nhà chứ thời gian đâu mà chơi mấy trò ấy nữa”…

Sang Bắc Ninh, ngay gần đền Đô mới xây dựng sân đấu vật, nhưng theo cụ Nguyễn Thị Ngà (86 tuổi, xóm Thượng, xã Đình Bảng, thị xã Từ Sơn), vào dịp hội đền Đô 14, 15, 16 tháng 3 Âm lịch mới tổ chức vật chứ Tết cũng không tổ chức trò chơi gì.

Liền đó, cụ Nguyễn Thị Văn (80 tuổi) tặc lưỡi: “Thời buổi này nhiều nhà bỏ hẳn gói bánh chưng, mua vài đồng bánh là xong Tết nói gì những trò chơi ấy”.

Liệu một ngày nào các trò chơi dân gian kia sẽ chỉ còn có trong bảo tàng khi mà lễ hội Tết chỉ còn trong sách vở như bây giờ?

H. Loan