Một thợ chép tranh trên đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa

Từ thú chơi nghệ thuật

Chỉ riêng Đại học Mỹ Thuật TP. Hồ Chí Minh hàng năm cũng cho ra lò số lượng họa sĩ không ít. Ngoài một vài tay cọ có tài năng đặc biệt, phần nhiều những họa sĩ trẻ vẫn phải chọn con đường làm nghề tranh chép để mưu sinh và nâng luyện tay nghề. Họ hiện diện hầu hết tại các phố tranh lớn, lớn nổi tiếng tại TP. Hồ Chí Minh như Đồng Khởi, Trần Phú, Nguyễn Huệ, Bùi Viện…

Để có một phòng tranh cũng không quá phức tạp, chỉ cần bỏ tiền, thuê mặt bằng hay tận dụng luôn mặt tiền ngôi nhà của mình rồi tìm vài thợ chép tranh là đã có thể hoạt động.

Khách chơi tranh cũng đa dạng, từ bình dân đến cao cấp. Có người thì thích những bức tranh đơn thuần vì sự cảm thụ nghệ thuật, cũng có người thích chơi những bức tranh đẹp, nổi tiếng của những danh họa thông qua công nghệ sao chép. Vì thế, khi đến các phòng tranh đặt chép, giá cả cũng biến động, và tùy thuộc vào sự phân định của chính những chủ phòng tranh.

Đa phần họa sĩ làm việc tại các phòng tranh này chỉ là người làm công ăn lương, họ có tự trọng nghề nghiệp cao và cũng sống rất vị nghệ thuật. Họa sĩ Nguyễn Hải C, Gallery tranh trên đường Trần Phú chia sẻ: Công việc chép tranh hiện tại của tôi cũng chỉ là kiểu làm việc bán thời gian, kiếm thêm thu nhập, khi nào có khách đặt hàng thì tôi chép. Giá cả cũng tùy vào chất lượng, sự nổi tiếng, và tính ấn tượng của bức tranh mình thể hiện. Thường thì thù lao của họa sĩ chiếm khoảng 30 - 45% giá bức tranh.

Với họa sĩ trẻ Trần Việt Hương, nghề chép tranh đơn thuần chỉ là một chặng đường làm nghệ thuật, khám phá những góc cạnh và nét vẽ tinh túy của các bậc tiền bối. Ra trường năm 2010, cầm cọ chuyên nghiệp mới vỏn vẹn 3 năm, nên với Hương nghề chép tranh vừa là nghề để anh có thêm thu nhập, nuôi ước mơ, vừa là để anh có điều kiện trau đồi, học hỏi những sáng tạo nghệ thuật từ các bậc đàn anh, những họa sĩ danh tiếng.

Hiện ngoài việc giữ chân họa sĩ bán thời gian tại hai cửa hàng tranh trên đường Bùi Viện và Trần Phú, anh còn nhận vẽ tranh theo yêu cầu qua trang facebook của mình.
 
Đến công nghệ kiếm tiền

Hiện nay, nhẩm tính sơ lược toàn TP. Hồ Chí Minh có gần 180 phòng tranh. Trong đó đa phần là phòng tranh chép sơn dầu. Tuy nhiên, sản phẩm tranh chép tại nhiều nơi không thể chấp nhận. Ngoài việc loạn giá, chất lượng tranh chép cũng ngày càng xuống.

Cùng một tranh chép, cùng khổ 40 x 60 cm, như bức Đêm đầy sao của Van Gogh, có thể thấy nhiều giá khác nhau từ 400.000 - 500.000 đến 600.000 - 700.000 đồng, có nơi đến 1,5 triệu đồng. Còn nếu lướt qua các trang web về chép tranh, bạn thậm chí có thể đặt mua tranh Van Gogh chép với giá chỉ 300.000 - 350.000 đồng/bức.

Hay như bức Mona Lisa của Leonardo da Vinci. Bức tranh này được khai thác 100%, được chép theo đủ các cách có thể, miễn là thỏa mong ước tái hiện chân dung và nụ cười bí hiểm của nhân vật. Nhưng khổ nỗi, cái nụ cười, gương mặt và cả bàn tay của nhân vật Mona Lisa lại quá khó thể hiện. Vậy nên có phòng tranh chép được mặt thì mất tay (theo nghĩa bóng), được tay thì mất mặt. Những phòng tranh nào có họa sĩ chép giống thì ra giá vài triệu đồng.

Tuy nhiên, hiện nay một số ít phòng tranh vì lợi nhuận và sự cẩu thả đã kinh doanh nghệ thuật theo kiểu “treo đầu dê, bán thịt chó”, khiến cho không ít khách hàng không phải dân trong nghề mắc lõm.

Theo anh C, nhiều phòng tranh vì cạnh tranh với nhau nên khi có khách hàng đến đặt chép tranh, họ ngại đầu tư công sức nên chỉ cần đem bản mẫu tranh đi photocopy rồi tô màu lên, chỉnh đi chỉnh lại đôi chút là có ngay được một bức tranh hoàn chỉnh hơn hẳn sự kỳ công so với việc chép tay của họa sĩ. Giá cả vì vậy có khi cũng chênh nhau 2 lần…

Chị Nguyễn Thị Phương Nga, chủ phòng tranh trên đường Nguyễn Văn Trỗi cho biết: Những thiết bị photo hoặc máy in bản mẫu tranh giờ đây tối tân đến mức có khi chỉ cần hoàn thành công đoạn in, là bản thô đã có thể trở thành một bức tranh.

Nhưng tất cả những chiêu ấy cũng chưa là gì so với “nghệ thuật tạo hình made in China”. Với công nghệ in tranh trên gỗ ép, họ có thể tạo ra các sản phẩm hàng loạt với độ giống tương đương bản mẫu thật, với giá sản xuất chưa tới 100.000 đồng/bức và họ có thể bán 500.000 - 700.000 đồng/bức.

Tuy nhiên, sau một thời gian ngắn, có khi chỉ 3 - 4 tháng sau khi mua, màu sắc bức tranh đó trở nên lợt lạt đến mức có thể xảy ra tình huống dở khóc dở cười. Từ một bức tranh in với trường phái Hiện thực vụt trở thành tác phẩm theo khuynh hướng “Ấn tượng” hoặc thậm chí “Trừu tượng”, tức không còn nhìn rõ ra một chi tiết nào nữa…

Từ đầu năm đến nay, cái gì cũng lên giá, chỉ có tranh chép là xuống giá. Tranh chép đã và đang bị khai thác cẩu thả đến mức nhiều khách nước ngoài thường đặt loại tranh này cũng ít đi.

Anh Tú