Buổi sáng ở Mèo Vạc. Ảnh: Dương Thanh Tùng

Ngày 7/2/2013, Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân đã ký Quyết định số 310/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch Tổng thể bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị CVĐCTCĐV giai đoạn 2012 - 2020 và tầm nhìn 2030 với các mục tiêu chủ yếu: Bảo tồn, tôn tạo, gìn giữ các giá trị di sản trong CVĐCTCĐV… Khai thác các giá trị di sản trong CVĐCTCĐV thông qua quy hoạch đầu tư để phát triển dưới dạng mô hình kinh tế du lịch, qua đó thu hút người dân tham gia trực tiếp làm du lịch cộng đồng; biến CVĐCTCĐV trở thành khu du lịch quốc gia… Liên kết các giá trị di sản địa chất, văn hóa - lịch sử và đa dạng sinh học trong CVĐCTCĐV phục vụ  nghiên cứu khoa học, giáo dục và gìn giữ các giá trị di sản có ý nghĩa quốc tế và quốc gia.

 Phạm vi và quy mô quy hoạch bao gồm 4 huyện vùng cao núi đá của tỉnh Hà Giang (Đồng Văn, Mèo Vạc, Yên Minh, Quản Bạ) với tổng diện tích là 2.356,8km².

Có thể nói đây là sự kiện được trông đợi nhiều nhất sau gần 4 năm Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu (GGN) chính thức công nhận cao nguyên đá Đồng Văn thuộc tỉnh Hà Giang của Việt Nam là 1 trong số 77  công viên địa chất thế giới (tháng 10/2010). Mối quan ngại lớn của giới chuyên môn là khả năng giữ được danh hiệu CVĐCTC trước các khuyến nghị và tiêu chí của GGN. Cùng với việc trao danh hiệu CVĐCTC cho 4 huỵện Quản Bạ, Yên Minh, Mèo Vạc, Đồng Văn của Hà Giang; GGN đã đưa ra 2 khuyến nghị (bao gồm khuyến nghị khẩn cấp và khuyến nghị phát triển) cùng 6 tiêu chí về quản lý, tham gia của cộng đồng địa phương, phát triển kinh tế, giáo dục, bảo vệ và bảo tồn, mối quan hệ trong mạng lưới toàn cầu.

Phố cổ Đồng Văn. Ảnh: Dương Thanh Tùng

Theo Website dongvan.gov.vn: Bảo vệ tính nguyên bản của kiến trúc truyền thống bản địa là 1 trong 3 khuyến nghị có tính khẩn cấp mà GGN mong muốn tỉnh Hà Giang cần tổ chức thực hiện ngay. Phải bằng các biện pháp, hành động cụ thể để cộng đồng cải thiện nhanh chóng tình trạng phá hủy, xuống cấp các kiến trúc truyền thống tại các điểm di sản, làng bản, nhất là tình trạng xây dựng mới với kiến trúc, vật liệu phi truyền thống trên tinh thần bảo tồn kiến trúc bản địa. Cần tổ chức chương trình giáo dục đặc biệt về kiến trúc truyền thống, truyền thụ kỹ thuật xây dựng truyền thống trong cư dân địa phương. Kiến trúc truyền thống của các làng bản người dân tộc vùng cao nơi đây là những ngôi nhà trình tường (tường đất), hàng rào bao quanh bằng đá xếp không có chất kết dính (của người Mông); nhà sàn bằng gỗ của người Tày, vật liệu làm mái nhà…Tỉnh cần tìm nguồn tài chính để phục chế tính nguyên bản kiến trúc đang bị phá hủy bởi thời gian hoặc sự tác động của con người. Cần bảo vệ cảnh quan di sản, khi các điểm khai khoáng (đá, mỏ kim loại…) ảnh hưởng trực tiếp đến cảnh quan các di sản hiện nay trên khu vực công viên địa chất. Hoạt động khai thác đá thủ công, khai thác khoáng sản thổ phỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ cảnh quan đá vôi, nhất là ở các khu dân cư, ven trục đường quốc lộ, tỉnh lộ, liên huyện, liên xã. Chính quyền địa phương cần quy hoạch vùng khai khoáng hữu hạn và vùng cấm tuyệt đối các hoạt động khai thác, bảo vệ bằng luật định. Cuối cùng là việc cấp giấy phép ra, vào biên giới. Nếu không bỏ được thủ tục đó thì phải có biện pháp đơn giản thủ tục, như cấp giấy phép cùng nơi cấp thủ tục Visa đến ở sân bay, cấp phép trực tiếp tại các khách sạn trên khu vực công viên địa chất.

Trong vòng 4 năm kể từ khi trao danh hiệu CVĐCTCĐV; GGN sẽ tái đánh giá việc thực hiện các khuyến nghị, tiêu chí được đưa ra với tỉnh Hà Giang. Trong trường hợp các khuyến nghị không được đáp ứng, tổ chức này sẽ tiến hành rút lại danh hiệu CVĐCTC.

Thời hạn GGN tái đánh giá kết quả thực hiện các khuyến nghị, tiêu chí mà họ đưa ra đang rất gần. Trao đổi với PV Báo Thanh tra trước thời điểm diễn ra lễ công bố Quy hoạch, TS Nguyễn Lê Huy, Trưởng Ban Quản CVĐCTCĐV, cho biết: Lãnh đạo cùng cơ quan chuyên môn của Hà Giang đã nỗ lực rất lớn để Quy hoạch Tổng thể CVĐCTCĐV được phê duyệt. Quy hoạch đã đáp ứng các khuyến nghị, tiêu chí của GGN. Khả năng bị GGN tước danh hiệu CVĐCTC là không lớn vì trong trường hợp xấu nhất, khi tái đánh giá vào cuối năm 2014, Hà Giang sẽ còn có 2 năm được “ân chuẩn” bằng thẻ vàng (thay vì tước danh hiệu bằng thẻ đỏ). “Trong 2 năm “ân chuẩn” này, Hà Giang đủ sức thực hiện đầy đủ khuyến nghị để được cấp thẻ xanh, duy trì danh hiệu CVĐCTC”, ông Huy nói.

Dương Thanh Tùng