Khu vực cổng ra vào Bến xe khách Trung tâm TP Cần Thơ – nơi sẽ tiên phong hoàn thành việc lắp đặt và vận hành hệ thống thu phí không dừng trước ngày 31/12/2026. Ảnh: Phú Đức

Thu phí không dừng để quản lý bằng dữ liệu

UBND TP Cần Thơ đã ban hành Kế hoạch số 446/KH-UBND về triển khai lộ trình thu phí không dừng tại bến xe, bãi đỗ xe trong đô thị, đánh giá hiệu quả để cải thiện công tác quản lý giao thông.

Điểm đáng chú ý của kế hoạch không chỉ nằm ở việc thay tiền mặt bằng thanh toán điện tử. Giá trị lớn hơn là từng bước chuyển phương thức quản lý từ thủ công sang quản lý dựa trên công nghệ và dữ liệu.

Khi phương tiện ra, vào bến được nhận diện, giao dịch được thực hiện điện tử, hoạt động thu giá dịch vụ có điều kiện được chuẩn hóa hơn. Mỗi lượt phương tiện, mỗi giao dịch thanh toán đều có thể tạo ra dữ liệu phục vụ theo dõi, đối soát và quản lý.

Đây chính là “lớp kiểm soát” mà phương thức thu tiền truyền thống khó tạo ra một cách đồng bộ. Việc giảm giao dịch trực tiếp bằng tiền mặt đồng nghĩa giảm bớt những khâu phụ thuộc vào con người; dữ liệu điện tử cũng tạo điều kiện để cơ quan, đơn vị quản lý kiểm tra dòng tiền, số lượt phương tiện và kết quả thu phí.

Ở góc độ quản lý, thu phí không dừng vì vậy không đơn thuần là câu chuyện phương tiện đi qua barie nhanh hơn. Chuyển đổi số phải hướng tới yêu cầu quan trọng hơn: Nguồn thu được ghi nhận đầy đủ, minh bạch, có dữ liệu để kiểm tra, đối chiếu và hạn chế những khoảng trống có thể dẫn đến thất thoát.

Muốn đạt được mục tiêu này, công nghệ phải vận hành đồng bộ. Kế hoạch của UBND thành phố đặt ra yêu cầu về hạ tầng công nghệ thông tin, mạng internet, thiết bị nhận diện phương tiện, camera, barie tự động và phần mềm quản lý.

Đặc biệt, dữ liệu phải được kết nối, liên thông, chia sẻ và bảo đảm an toàn thông tin. Nếu thiết bị được đầu tư nhưng dữ liệu rời rạc, không thể kiểm tra, đối soát thì chuyển đổi số rất dễ chỉ dừng lại ở thay đổi công cụ thu tiền, chưa tạo được bước chuyển thực chất trong quản trị.

Thu phí không dừng phải gắn với kiểm soát nguồn thu

Theo kế hoạch, Cần Thơ triển khai tại 18 bến xe khách đô thị trên địa bàn. Trong đó, Bến xe khách Trung tâm thành phố Cần Thơ, loại 1, phải hoàn thành trước ngày 31/12/2026. Đơn vị quản lý, khai thác có trách nhiệm chủ động đầu tư, lắp đặt, vận hành và duy trì hệ thống, bảo đảm kết nối, đồng bộ kỹ thuật và an toàn thông tin.

Bến xe khách Sóc Trăng, loại 3, hoàn thành trước ngày 31/12/2027. Các bến còn lại gồm Ô Môn, Vị Thanh, Châu Thành A, Kinh Cùng, Ngã Bảy, Long Mỹ, Trà Men, Long Phú, Đại Ngãi, Kế Sách, Trần Đề, Vĩnh Châu, Thạnh Trị, Ngã Năm, Mỹ Tú và Cù Lao Dung thực hiện theo lộ trình, hoàn thành trước ngày 31/12/2030.

Lộ trình kéo dài đến năm 2030 đặt ra yêu cầu không thể triển khai theo kiểu mỗi nơi một hệ thống, mỗi đơn vị một cách quản lý. Nếu thiếu chuẩn kết nối và cơ chế khai thác dữ liệu thống nhất, lợi thế lớn nhất của chuyển đổi số là khả năng kiểm soát sẽ bị thu hẹp.

Việc lựa chọn Bến xe khách Trung tâm thành phố Cần Thơ triển khai trước vì vậy có ý nghĩa như bước kiểm nghiệm thực tế. Điều cần đánh giá không chỉ là hệ thống có vận hành thông suốt hay không, mà còn phải nhìn vào khả năng quản lý giao dịch, giảm tiền mặt, tạo lập dữ liệu và nâng hiệu quả kiểm soát hoạt động thu phí.

Bến xe Vị Thanh nằm trong nhóm các bến xe thực hiện theo lộ trình dài hạn đến năm 2030 – đòi hỏi sự chuẩn bị căn cơ về hạ tầng, nguồn lực. Ảnh: Phú Đức

Kế hoạch cũng đặt thu phí không dừng trong tổng thể hiện đại hóa quản lý giao thông đô thị. Đối với bãi đỗ xe, thành phố thực hiện theo Đề án phát triển đô thị thông minh giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2040, gắn với hiện đại hóa hạ tầng và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Thành phố dự kiến triển khai Đề án Đầu tư hệ thống bãi đỗ xe thông minh, sử dụng hệ thống thông tin và cảm biến để quản lý đỗ xe sau khi đề án được duyệt.

Khi dữ liệu phương tiện, thời gian ra vào và thanh toán được số hóa, giá trị thu được không chỉ là sự thuận tiện. Một hệ thống dữ liệu đầy đủ còn tạo nền tảng để quản lý giao thông đô thị chặt chẽ hơn và tăng khả năng kiểm soát hoạt động thu phí.

Kế hoạch giao Sở Xây dựng chủ trì hướng dẫn, kiểm tra và đôn đốc; Công an thành phố phối hợp bảo đảm an ninh, trật tự; Sở Khoa học và Công nghệ tham gia về giải pháp công nghệ, kết nối và an toàn thông tin; các xã, phường tổ chức tuyên truyền và bảo đảm trật tự tại khu vực bến xe.

Như vậy, trách nhiệm không kết thúc ở việc lắp camera, barie hay đưa phần mềm vào sử dụng. Điều cần được kiểm tra xuyên suốt là hệ thống có tạo ra dữ liệu chính xác, có kết nối, có thể đối soát và thực sự giúp quản lý nguồn thu hay không.

Chuyển đổi số chỉ có ý nghĩa khi công nghệ trở thành công cụ quản trị. Với thu phí không dừng, đích đến không chỉ là một lần thanh toán nhanh hơn, mà phải là dòng tiền minh bạch hơn, dữ liệu rõ ràng hơn và nguồn thu được kiểm soát chặt chẽ hơn.