Những “điểm nghẽn” không nằm ở một khâu

Kết quả thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế những năm gần đây ngày càng tăng cao nhưng giá trị tài sản phải thu hồi còn lớn. Theo số liệu của Cục Quản lý Thi hành án dân sự (THADS), đến hết tháng 6/2026, số tiền cơ quan THADS đã thụ lý ra quyết định thi hành án nhưng chưa thi hành xong trong các vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương theo dõi, chỉ đạo còn trên 122 nghìn tỷ đồng. Con số này không chỉ phản ánh khối lượng công việc rất lớn của Hệ thống THADS mà còn cho thấy quá trình thu hồi tài sản còn nhiều “điểm nghẽn” đan xen từ thể chế đến thực tiễn.

Trong đó, pháp luật tố tụng hình sự chưa xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong việc truy nguyên nguồn gốc, truy tìm, kê biên tài sản, phong toả tài khoản ngay từ giai đoạn giải quyết tin báo tố giác tội phạm đến điều tra, truy tố, xét xử; chưa có quy định về xử lý sớm vật chứng ngay từ giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử dẫn đến cơ quan THADS phải tốn kém thêm chi phí xử lý vật chứng.

Hơn nữa việc kê biên tài sản trong các giai đoạn tố tụng một số vụ việc mới chỉ bảo đảm tài sản không bị tẩu tán mà chưa làm rõ tình trạng pháp lý của tài sản; tài sản đang trong quá trình tranh chấp dẫn đến kéo dài quá trình tổ chức thi hành án (như việc xử lý 20/28 tài sản Toà án tuyên kê biên trong vụ Phan Văn Anh Vũ).

Khác với các vụ việc THADS thông thường, các vụ việc tham nhũng, kinh tế thuộc diện Ban Chỉ đạo theo dõi, chỉ đạo có số lượng tài sản phải xử lý rất lớn (hàng trăm thậm chí hàng nghìn tài sản), nằm rải rác ở nhiều tỉnh, thành phố trên phạm vi cả nước. Điển hình như vụ Vạn Thịnh Phát, cơ quan THADS phải xử lý trên 1.700 tài sản là bất động sản tại Thành phố Hồ Chí Minh, Tây Ninh, Lâm Đồng, thành phố Huế, Quảng Ninh.

Mặt khác, tài sản kê biên để bảo đảm thi hành án thường rất phức tạp, cơ quan THADS phải mất nhiều thời gian để xác minh, làm rõ hiện trạng và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trước khi đưa ra xử lý, như cổ phiếu, cổ phần, phần vốn góp.

Số lượng bị hại trong một số vụ án đặc biệt lớn, chưa có tiền lệ cũng là một trong những khó khăn, thách thức đối với cơ quan THADS trong việc tổ chức thi hành án. Điển hình như vụ Vạn Thịnh Phát trên 43.000 người bị hại.

Công tác phối hợp trong thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt có lúc, có nơi còn chậm, chưa hiệu quả, nhất là trong phối hợp xác minh làm rõ hiện trạng, tình trạng pháp lý của tài sản để xử lý thu hồi tài sản.

Ngoài ra, trong quá trình xử lý tài sản kê biên để đảm bảo thi hành án, cơ quan THADS còn gặp khó khăn, vướng mắc liên quan đến xác định nghĩa vụ thuế; việc xử lý phần diện tích chung của các căn hộ chung cư nhưng không được kê biên; tài sản là cổ phần của ngân hàng…

Chính những yếu tố trên khiến quá trình tổ chức thi hành án không thể thực hiện ngay sau khi bản án có hiệu lực mà phải tiếp tục xử lý hàng loạt vấn đề pháp lý liên quan.

Thể chế và phối hợp - hai “mắt xích” cần tiếp tục hoàn thiện

Theo báo cáo chuyên đề về kết quả thu hồi tài sản tham nhũng, kinh tế 9 tháng năm 2026, nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm thời gian tới của Cục Quản lý THADS, không ít khó khăn hiện nay trong THADS các vụ án tham nhũng, kinh tế xuất phát từ sự thiếu đồng bộ giữa các quy định pháp luật.

Quy định liên quan đến thu hồi tài sản hiện phân tán trong nhiều luật (Hình sự, Tố tụng Hình sự, Thi hành án dân sự, Phòng, chống tham nhũng, Dân sự...), chưa có khung pháp lý thống nhất, xuyên suốt, bao quát toàn bộ quá trình từ phát hiện, kê biên, phong toả đến xử lý và thi hành án.

Một số quy định về truy tìm, kê biên, phong tỏa, định giá và quản lý tài sản còn thiếu cụ thể, chưa dự liệu hết tình huống phức tạp trong các vụ án tham nhũng, kinh tế. Việc kết nối, chia sẻ thông tin tài sản, tài khoản, đất đai, chứng khoán giữa các cơ quan chức năng còn hạn chế, làm giảm khả năng truy tìm và phong toả kịp thời.

Đặc biệt, phương thức tẩu tán, che giấu và chuyển hoá tài sản ngày càng tinh vi. Hợp tác quốc tế trong truy tìm và thu hồi tài sản còn hạn chế, do thiếu hiệp định song phương, khác biệt pháp luật, quy trình tương trợ tư pháp phức tạp, kéo dài.

Bên cạnh đó, ở một số địa phương, lãnh đạo cơ quan thi hành án chưa chủ động tranh thủ sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền và Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực cấp tỉnh cũng như chưa phối hợp chặt chẽ với các ngành liên quan để đẩy nhanh tiến độ thi hành. Quan điểm xử lý của một số Tòa án đối với các tranh chấp liên quan đến tài sản kê biên chưa thống nhất cũng ảnh hưởng đến tiến độ xử lý tài sản.

Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân trên cho thấy công tác thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế đã có nhiều chuyển biến tích cực, nhưng vẫn còn không ít “nút thắt” cần tiếp tục được tháo gỡ.

Tháo gỡ “điểm nghẽn” từ thể chế đến trách nhiệm thực thi

Thực tiễn trên đòi hỏi cần triển khai đồng bộ các giải pháp từ hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành đến đổi mới phương thức tổ chức thi hành án và tăng cường trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị liên quan.

Trước hết, cần tổ chức thực hiện nghiêm, hiệu quả các nghị quyết, quy định, chỉ thị của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, các nghị quyết, chương trình, kế hoạch công tác của Đảng uỷ Bộ Tư pháp về công tác thu hồi tài sản.

Đồng thời, tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng uỷ, lãnh đạo Bộ Tư pháp đối với công tác tổ chức thi hành án của các cơ quan THADS, nhất là các vụ án lớn thuộc diện theo dõi, chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương.

Đối với Cục Quản lý THADS, tiếp tục đôn đốc, kiểm tra, theo dõi tiến độ xử lý tài sản trong các vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương theo dõi, chỉ đạo. Cùng với đó, rà soát, kiểm tra làm rõ nguyên nhân và có các giải pháp đẩy nhanh tiến độ xử lý các tài sản là quyền sử dụng đất bán đấu giá nhiều lần không thành; phối hợp với các cơ quan tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình tổ chức thi hành án thu hồi tài sản.

Trong khi đó, THADS các tỉnh, thành phố - nơi phát sinh việc xử lý tài sản - cần kiểm soát chặt chẽ việc tổ chức thi hành án, nhất là trong quá trình thẩm định giá, bán đấu giá đối với các vụ việc, thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương theo dõi, chỉ đạo trên địa bàn; bố trí, sắp xếp chấp hành viên có đủ bản lĩnh, năng lực, trình độ, kinh nghiệm và trách nhiệm để tổ chức thi hành các vụ việc.

Chủ động theo dõi, phối hợp với các cơ quan tố tụng ngay từ giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử các vụ án nhằm kịp thời rà soát, nắm bắt tình trạng pháp lý của các vật chứng, tài sản bị tuyên kê biên, phong tỏa, tạm giữ, tạo thuận lợi cho việc tổ chức thi hành ngay khi bản án, quyết định có hiệu lực thi hành.

Tranh thủ tối đa sự lãnh đạo, chỉ đạo của của cấp ủy, chính quyền địa phương, đặc biệt là Ban Chỉ đạo cấp tỉnh về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, Ban chỉ đạo THADS và sự phối hợp của các cơ quan liên quan để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cũng như hỗ trợ trong quá trình các cơ quan THADS tổ chức thi hành các vụ việc.

Khi những “điểm nghẽn” về pháp luật, cơ chế phối hợp và tổ chức thi hành từng bước được tháo gỡ, công tác thu hồi tài sản sẽ đạt hiệu quả cao hơn, góp phần khắc phục tối đa thiệt hại cho Nhà nước. Quan trọng hơn, mỗi tài sản được thu hồi sẽ góp phần củng cố niềm tin của người dân vào hiệu lực thực thi pháp luật và quyết tâm đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.