Thanh tra tỉnh Nghệ An đánh thức phòng ngừa từ những kết quả thanh tra: Ảnh: Văn Thanh

Nhận diện đúng nơi tiềm ẩn nguy cơ

Công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ở Nghệ An đang được triển khai theo hướng chủ động nhận diện nguy cơ, tăng cường kiểm soát quyền lực và nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra. Trọng tâm không chỉ là phát hiện, xử lý sai phạm, mà còn phải làm rõ những kẽ hở trong quản lý để ngăn ngừa tham nhũng ngay từ khi chưa phát sinh hậu quả.

Theo Thanh tra tỉnh Nghệ An, nguy cơ tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vẫn có thể phát sinh trong những lĩnh vực quản lý, sử dụng nhiều nguồn lực Nhà nước như đất đai, đầu tư công, tài chính, ngân sách, đấu thầu, mua sắm công và quản lý tài sản công.

Trong 8 tháng đầu năm 2026, các cơ quan tố tụng trên địa bàn Nghệ An đã thụ lý điều tra 8 vụ án với 49 bị can về hành vi tham nhũng. Số liệu này cho thấy công tác phát hiện, xử lý tội phạm tham nhũng tiếp tục được quan tâm, đồng thời đặt ra yêu cầu phải tăng cường hơn nữa các biện pháp phòng ngừa, không để sai phạm kéo dài, tích tụ thành những vụ việc nghiêm trọng.

Thanh tra tỉnh Nghệ An tổ chức bốc thăm ngẫu nhiên xác minh tài sản của người có thu nhập. Ảnh: Văn Thanh

Thanh tra tỉnh Nghệ An cho rằng không nên chỉ khoanh cứng địa bàn phòng, chống tham nhũng, mà cần tập trung vào những nơi có nguy cơ cao - nơi tập trung nhiều nguồn lực, dự án đầu tư, hoạt động thu hồi đất, giải phóng mặt bằng, khai thác tài nguyên, quản lý tài sản công hoặc phát sinh nhiều giao dịch hành chính.

Đặc biệt, trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp với phân cấp phân quyền mạnh mẽ, việc kiểm soát quyền lực phải được vận hành đồng bộ, không để xuất hiện "khoảng trống quản lý". Các giải pháp cốt lõi bao gồm: công khai minh bạch, kiểm soát xung đột lợi ích, xác minh tài sản thu nhập, thanh tra trách nhiệm người đứng đầu và chủ động nắm tình hình qua công tác tiếp công dân, xử lý đơn thư.

Thông qua công tác tiếp công dân, xử lý đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh, cơ quan thanh tra có thể phát hiện những vụ việc tiềm ẩn nguy cơ phức tạp, từ đó theo dõi, phân tích, dự báo và tổ chức thanh tra khi xuất hiện dấu hiệu rủi ro.

Thanh tra có trọng tâm, không dàn trải

Đổi mới phương pháp theo hướng trọng tâm, trọng điểm, 8 tháng đầu năm 2026, Thanh tra tỉnh đã thực hiện 75 cuộc thanh tra (trong đó có 23 cuộc đột xuất), phát hiện sai phạm kinh tế hơn 35 tỷ đồng và thu hồi đạt khoảng 85%.

Ông Nguyễn Tùng Sơn, Phó Chánh Thanh tra tỉnh Nghệ An, cho biết: quan điểm xuyên suốt là phòng ngừa đi trước, kiểm tra từ sớm, từ xa. Năm 2025, kết quả đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng của tỉnh đạt 88,7 điểm (tăng 4,4 điểm so với 2024).

Thời gian tới, Thanh tra tỉnh Nghệ An xác định 4 nhiệm vụ trọng tâm: nâng cao chất lượng công tác phòng ngừa; thực chất hóa việc đánh giá phòng, chống tham nhũng; đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ phân tích, cảnh báo rủi ro; đồng thời tạo chuyển biến tích cực trong quản lý Nhà nước, củng cố niềm tin của nhân dân, doanh nghiệp và xây dựng bộ máy trong sạch, liêm chính, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.

Đặc biệt, trong các cuộc thanh tra thời gian tới, Thanh tra tỉnh Nghệ An tiếp tục tập trung vào những lĩnh vực nhạy cảm như quản lý, sử dụng nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy; các dự án chậm tiến độ, dự án tồn đọng, kéo dài; đất đai, tài nguyên, khoáng sản; đầu tư xây dựng, đấu thầu, mua sắm công; tài chính, ngân sách và quản lý tài sản công.

Hằng tháng, các Chi bộ thuộc Đảng bộ Thanh tra tỉnh Nghệ An đều thực hiện sinh hoạt đều đặn để trao đổi công tác nghiệp vụ, chuyên môn gắn với thực hiện nhiệm vụ thanh tra và giải quyết công việc. Ảnh: Văn Thanh

Thanh tra tỉnh nhấn mạnh, hiệu quả thanh tra không chỉ được đánh giá bằng số cuộc thanh tra, số tiền sai phạm được phát hiện hay số tiền thu hồi. Quan trọng hơn là phải chỉ ra được sai phạm bắt nguồn từ đâu, trách nhiệm thuộc về ai, vì sao sai phạm xảy ra và cần sửa đổi, bổ sung cơ chế quản lý nào để ngăn ngừa tái diễn.

Do đó, việc thực hiện kết luận thanh tra, xử lý trách nhiệm và thu hồi tài sản phải được xem là một bộ phận quan trọng của kết quả phòng, chống tham nhũng. Nếu kết luận thanh tra không được thực hiện nghiêm túc, những tồn tại, sai phạm có nguy cơ tiếp tục lặp lại, làm giảm hiệu quả quản lý Nhà nước.

Siết trách nhiệm người đứng đầu, tăng phối hợp xử lý

Thực tiễn cho thấy sai phạm thường phát sinh từ việc chi sai định mức, quyết toán khống, vi phạm quản lý đất đai hay nghiệm thu không đúng thực tế. Trong đó, vai trò của người đứng đầu là then chốt. Người đứng đầu phải trực tiếp chỉ đạo phòng ngừa, chịu trách nhiệm trực tiếp hoặc liên đới nếu để xảy ra vi phạm, coi đây là tiêu chí đánh giá, xếp loại cán bộ.

Trong công tác phòng, chống tham nhũng, vai trò của người đứng đầu được xác định là đặc biệt quan trọng. Người đứng đầu phải gương mẫu, trực tiếp tổ chức thực hiện các biện pháp phòng ngừa, tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm trong phạm vi quản lý.

Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Võ Trọng Hải dự sinh hoạt chi bộ thường kỳ với Thanh tra tỉnh Nghệ An. Ảnh: Văn Thanh

Trách nhiệm này cần được gắn với đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ, thi đua, khen thưởng, quy hoạch, bổ nhiệm và xếp loại cán bộ. Trường hợp để xảy ra sai phạm, người đứng đầu phải chịu trách nhiệm trực tiếp hoặc liên đới tùy theo tính chất, mức độ, nguyên nhân và điều kiện dẫn đến vi phạm.

Bên cạnh đó, Thanh tra tỉnh Nghệ An chú trọng phối hợp với Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy, Công an, Viện Kiểm sát, Tòa án và Sở Nội vụ trong trao đổi, chia sẻ thông tin, xử lý vụ việc. Khi phát hiện dấu hiệu tội phạm, hồ sơ được chuyển cơ quan điều tra theo thẩm quyền, bảo đảm nguyên tắc không có vùng cấm, không có ngoại lệ.

Bài 2: Đưa kết luận thanh tra từ “trên giấy” vào thực tiễn