(Thanh tra)- Theo The Financial Times, cuộc khủng hoảng tiền tệ ở Iran đang khiến những người dân bình thường phải chịu mức chi phí sinh hoạt tăng cao; trong khi đó, các công tố viên nước này cáo buộc các doanh nghiệp tham nhũng đã lợi dụng cuộc khủng hoảng để kiếm tiền làm giàu cho bản thân.
Doanh nhân móc ngoặc với chính trị gia để cùng hưởng lợi
Trong một vụ việc, tên của người đã chết được sử dụng để nhập khẩu 10.500 điện thoại di động bằng ngoại tệ được ban hành theo tỷ giá chính thức của Iran một cách hết sức thuận lợi. Hay trường hợp khác, một công nhân được thuê để mua 38.000 đồng vàng từ Ngân hàng Trung ương Iran với mức giá thấp hơn giá thị trường.
Đây chỉ là hai ví dụ điển hình cho những vụ việc mà các công tố viên của Iran đã đưa ra xét xử, hàng chục doanh nhân đã bị cáo buộc "lũng đoạn kinh tế".
Vụ án đầu tiên được bắt đầu xét xử vào ngày 26/8, 3 nhà nhập khẩu điện thoại di động phải ra hầu tòa. Các phiên điều trần được phát sóng trực tiếp trên kênh truyền hình nhà nước Iran lần đầu tiên kể từ 2 thập kỷ trở lại đây. Điều này nhằm xoa dịu phần nào sự giận dữ của công chúng đối với việc giải quyết tham nhũng của Chính phủ, trong bối cảnh nhiều người dân Iran tin rằng tham nhũng là vấn đề đặc hữu trong mối quan hệ giữa các lãnh đạo cấp cao và giới kinh doanh.
Các doanh nhân chưa được công khai danh tính, bị cáo buộc đã lợi dụng sự trượt giá của đồng rial (tiền Iran) và sự thiếu hụt ngoại tệ, tiến hành các cuộc lừa đảo có liên quan đến các giao dịch ngoại hối và nhập khẩu ô tô, điện thoại di động.
Tổng thống Hassan Rouhani khi vận động tái tranh cử hồi năm ngoái đã cam kết xóa bỏ tham nhũng. Theo các nhà phân tích, cuộc chiến chống tham nhũng của ông Hassan Rouhani đã có một số hành động tích cực. Tuy nhiên, sau khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân với Iran hồi tháng 5 và ký lệnh tái trừng phạt với nền kinh tế nước này, Iran lại ghi nhận thêm nhiều vụ tham nhũng.
Nhiều người dân Iran tỏ ra e ngại việc các doanh nhân kết nối với chính trị gia nhằm lợi dụng cuộc khủng hoảng để làm giàu cho bản thân.
Sự bất mãn của công chúng trong tháng này đã thúc đẩy một chiến dịch chống tham nhũng được lan tỏa rộng rãi trên các phương tiện truyền thông xã hội, yêu cầu tăng cường sự giám sát đối với cuộc sống của giới thượng lưu - nhiều người trong đó bị nghi ngờ sử dụng các đặc quyền, đặc lợi để tích lũy khối tài sản khổng lồ.
Bất mãn gia tăng
Chiến dịch đã ngay lập tức nhận được phản hồi từ Bộ trưởng Ngoại giao Mohammad Javad Zarif và nhiều quan chức cấp cao khác. Đây là một dấu hiệu rõ ràng cho thấy, các chính trị gia Iran ngày càng nhận thức được sự giận dữ đang gia tăng của người dân Iran.
Tuy nhiên, một số người dân Iran cho rằng, sức ảnh hưởng của các phiên tòa (cho truyền hình trực tiếp) có thể bị giới hạn bởi mức độ tham nhũng quá phổ biến. Hossein Raghfar, một nhà kinh tế học nói: "Không có bộ phận nào trong hệ thống cầm quyền miễn nhiễm với tham nhũng. Vấn nạn này đã bao phủ mọi lĩnh vực, từ các cơ quan tư pháp cho đến Quốc hội và Chính phủ... Chống tham nhũng không thể thành công trong hoàn cảnh hiện tại, nhưng sự giận dữ của công chúng đang đặt áp lực không thể tránh khỏi lên các nhà hoạch định chính sách trong việc đối phó với tham nhũng".
Nhiều trường hợp tham nhũng gần đây có dính líu đến các vụ lừa đảo bị cáo buộc liên quan đến các biện pháp của Chính phủ nhằm hạn chế việc phân bổ ngoại tệ và ổn định đồng rial. Các nhà nhập khẩu phải liên hệ với Ngân hàng Trung ương để tiếp cận đồng euro nếu họ muốn nhập khẩu hàng hóa. Các lĩnh vực được ưu tiên là thực phẩm và dược phẩm.
Ngân hàng Trung ương Iran đã tìm các cách để duy trì tỷ giá hối đoái ở mức 42.000 với đồng đô la, trong khi trên thị trường mở, tiền tệ đã giảm mạnh khoảng 60% trong năm nay. Điều này có nghĩa, các nhà nhập khẩu nhận euro theo tỷ giá hối đoái chính thức có thể đạt được lợi nhuận khổng lồ khi bán hàng nhập khẩu với mức giá không chính thức trên thị trường nội địa.
Ngân hàng Trung ương cũng đã bán ra hàng tỉ đô la tiền vàng trong một nỗ lực nhằm kiềm chế giá tăng vọt khi người dân Iran vì sợ đồng tiền mất giá mà quay sang mua lại kim loại quý. Tuy nhiên, quyết định này lại gây tranh cãi. Các nhà phân tích cho rằng, đây là một phần nguyên nhân dẫn đến quyết định sa thải Thống đốc Ngân hàng hồi tháng trước.
Các giải pháp của Chính phủ đã có tác động không đáng kể trong việc giảm khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày của người dân bình thường của Iran. Thêm vào đó, những bức xúc về vấn đề kinh tế, cùng với khiếu nại, tố cáo tham nhũng đã thúc đẩy một làn sóng các cuộc biểu tình trên khắp đường phố Iran trong tháng 8 vừa qua. Nhiều người biểu tình lên tiếng phản đối Chính phủ.
Đối với một số người Iran, các vụ bê bối tham nhũng đã khiến họ tăng cường nhận thức rằng, các biện pháp trừng phạt đang làm tổn thương những người dân bình thường chứ không phải những người thuộc giới thượng lưu. "Các quan chức nói rằng các biện pháp trừng phạt không ảnh hưởng đến nền kinh tế. Họ không cảm thấy bị tác động bởi con cái họ sống ở nước ngoài và tiền lương của họ vô cùng lớn”, Ahad, một công nhân nhà máy kính ngoại thành Tehran nói.
Ayatollah Ali Khamenei, lãnh tụ tối cao của ¬Iran, trong bài phát biểu gần đây đã kêu gọi ngành Tư pháp Iran cần giải quyết tham nhũng. Những lo ngại về tham nhũng trở nên trầm trọng hơn khi các đảng phái đối lập sử dụng các cáo buộc tham nhũng để đấu đá lẫn nhau. Thậm chí, một nhà phân tích phải thốt lên rằng: “Cuộc đấu tranh quyền lực quá căng thẳng đến nỗi cuộc chiến chống tham nhũng được dựng lên là để loại bỏ lẫn nhau".
Hoài Phương
