(Thanh tra) - Trong một bức thư gửi tới bốn ủy ban quốc hội vào tháng 5 năm nay, Thứ trưởng Quốc phòng đặc trách Chính sách John Rood thông báo rằng ông "đã xác nhận rằng Chính phủ Ukraine đã có những hành động đáng kể để cải cách thể chế quốc phòng cho các mục đích giảm tham nhũng [và] tăng trách nhiệm của các cá nhân."
Đầu tuần này, Tổng thống Trump đã viện dẫn mối quan ngại về tham nhũng là lý do căn bản để ông chặn đứng các hỗ trợ về an ninh cho Ukraine. Nhưng trong một bức thư gửi tới bốn ủy ban của Quốc hội vào tháng 5 năm nay, Thứ trưởng Quốc phòng đặc trách Chính sách John Rood thông báo rằng ông "đã xác nhận rằng Chính phủ Ukraine đã có những hành động đáng kể để cải cách thể chế quốc phòng cho các mục đích giảm tham nhũng và tăng trách nhiệm của các cá nhân."
Chứng nhận này của ông Rood là điều kiện quyết định việc Mỹ có chi 250 triệu USD hỗ trợ về an ninh cho Ukraine hay không. Khoản viện trợ đó đã bị Nhà Trắng chặn lại cho đến tận ngày 11 tháng 9. Khoản viện trợ này phải được sử dụng hết trước ngày 30 tháng 9, thời điểm kết thúc năm tài chính 2019.
Trong một cuộc họp báo vào thứ Tư, kết thúc chuyến thăm ba ngày tới Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, ông Trump đã lặp lại những lo ngại của mình về vấn đề tham nhũng là lý do để giữ lại 391 triệu USD tiền hỗ trợ an ninh cho Ukraine.
"Chúng tôi muốn đảm bảo rằng đất nước đó ngay thẳng và liêm khiết", ông Trump nói về Ukraine. "Bàn về tham nhũng là việc vô cùng hệ trọng. Nếu bạn không bàn về tham nhũng, tại sao bạn lại đưa tiền cho một quốc gia mà bạn nghĩ là tham nhũng?".
Bộ Quốc phòng tuyên bố vào giữa tháng 6 rằng họ sẽ gửi 250 triệu USD để hỗ trợ an ninh cho Ukraine. Tuy nhiên, Nhà Trắng đã chặn nguồn viện trợ đó vào tháng 7. Việc này xảy ra trước khi ông Trump gọi điện cho Tổng thống mới đắc cử gần đây của Ukraine - ông Volodymyr Zelenskiy.
Theo ghi chú về cuộc gọi do Nhà Trắng công bố hôm thứ Tư, ông Trump đã yêu cầu ông Zelenskiy "xem xét" các báo cáo mà cựu Phó Tổng thống Hoa Kỳ, ông Joe Biden, "đi khắp nơi khoe khoang" rằng mình đã ngăn Chính phủ Ukraine điều tra các hoạt động của con trai mình tại quốc gia này.
Ông Trump đã phủ nhận việc "ép" ông Zelenskiy thực hiện một cuộc điều tra như vậy bằng cách từ chối hỗ trợ quân sự cho Ukraine. Khoản viện trợ đó đã được “nhả ra” vào ngày 11 tháng 9 sau khi cả Đảng Dân chủ lẫn Đảng Cộng hòa đều hết sức tức giận khi nghe báo cáo rằng số tiền này đã bị giữ lại.
Một số đảng viên Đảng Cộng hòa đang lên tiếng bảo vệ cuộc nói chuyện của ông Trump với người đồng cấp Ukraine. "Tôi nghĩ việc cho rằng cuộc điện thoại này Tổng thống Hoa Kỳ đang đe dọa sẽ từ chối viện trợ cho Ukraine trừ khi Ukraine thực hiện yêu cầu của mình", Thượng nghị sĩ Lindsey Graham nói "đơn giản là quá vô lý."
Một lí do khác mà ông Trump đã đưa ra để giải thích cho hành động hoãn viện trợ cho Ukraine vì cho rằng các đồng minh châu Âu không đóng góp đủ cho khoản viện trợ đó. "Châu Âu và các quốc gia khác [phải] đóng góp cho Ukraine," ông trả lời phóng viên tại Hoa Kỳ vào thứ Ba. "Bởi vì những đồng minh châu Âu không làm việc đó. Chỉ có Hoa Kỳ làm thôi. Chúng tôi đang phải đóng góp phần lớn cho khoản tiền viện trợ này."
Tám đại sứ quán châu Âu tại Washington liên lạc với NPR hôm thứ Tư đã báo cáo rằng chính quyền Trump trong mùa hè vừa qua không hề có bất kỳ một nỗ lực nào để tăng khoản đóng góp của họ cho Ukraine. "Không có một chút nỗ lực nào cả", một quan chức cấp cao Đại sứ quán Đức tại Hoa Kỳ cho biết. "Trong những cuộc họp gần đây của chúng tôi với chính quyền ông Trump, chủ đề này không hề được nhắc tới."
Các nhà ngoại giao châu Âu nhanh chóng chỉ ra rằng họ đã đóng góp cho Ukraine nhiều hơn so với những gì ông Trump tuyên bố. "Hỗ trợ song phương của chúng tôi cho Ukraine đạt mức 1,4 tỷ USD, tức là gần bằng với Hoa Kỳ rồi," một cán bộ làm việc tại Đại sứ quán Đức cho biết. Hoa Kỳ đã giải ngân gần 1,5 tỷ USD kể từ năm 2014 để hỗ trợ an ninh cho Ukraine, trong khi Liên minh châu Âu đã hỗ trợ khoảng 15 tỷ USD, chủ yếu dưới dạng các khoản vay.
Các ủy ban thuộc Hạ viện đang bắt đầu các cuộc điều tra luận tội gần như là chắc chắn sẽ điều tra thêm về lý do ông Trump hoãn khoản viện trợ cho Ukraine trong khi muốn thực hiện một cuộc điều tra về đối thủ tiềm năng thuộc Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử năm tới.
Trần Minh Tuấn (Theo NPR)
