(Thanh tra)- Peru đang quay cuồng với loạt bê bối tham nhũng ở cấp quyền lực cao nhất. Theo kết quả điều tra, 94% người dân cho rằng mức độ tham nhũng là "rất cao" hoặc "cao". Trong bối cảnh này, Tổng thống Martín Vizcarra sau khi nhậm chức đã đề xuất một cuộc trưng cầu dân ý về cải cách tư pháp, với mục đích xóa bỏ tham nhũng.
Quay cuồng với bê bối tham nhũng cấp cao
Quốc gia Nam Mỹ này vừa trải qua 1 năm với nhiều biến động. Từ việc cựu Tổng thống Alberto Fujimori đang chịu bản án 25 năm tù vì tội tham nhũng và vi phạm nhân quyền được ân xá, sau đó bị đưa trở lại vào tù hồi tháng 10 vừa qua khi Tòa án hủy bỏ quyết định ân xá; cho tới việc ông Pedro Pablo Kuczynski, vị Tổng thống đã ra lệnh ân xá, đã phải từ chức sau đó 3 tháng vì dính líu tới hoạt động tham nhũng của Công ty Xây dựng Odebrecht (Brazil).
Tiếp đến, chính trị gia Keiko Fujimori (con gái của ông Fujimori, lãnh đạo đảng đối lập Peru) trong 1 tháng trở lại đây đã bị bắt giam 2 lần vì các cáo buộc liên quan tham nhũng.
Đầu tháng 10/2018, bà Keiko Fujimori đã bị bắt giữ liên quan đến cuộc điều tra cáo buộc rửa tiền. Bà đã được thả sau 1 tuần. Tại vụ án chấn động Mỹ Latinh này, Công ty Odebrecht đã thừa nhận trả 788 triệu USD tiền hối lộ cho các chính trị gia trong khu vực để đổi lấy các hợp đồng công trình sinh lợi.
Các công tố viên Peru cho biết, các cựu Tổng thống Pedro Pablo Kuczynski, Alan Garcia và Alejandro Toledo đều đã nhận đóng góp bất hợp pháp để đổi lấy cam kết người khổng lồ xây dựng của Brazil giành chiến thắng trong các cuộc đấu thầu tại địa phương.
Tiếp đó, ngày 31/10/2018, bà Keiko bị buộc phải trở lại nhà tù khi các công tố viên cáo buộc rằng, bà đứng đầu một đường dây tội phạm nhận khoảng 1,2 triệu USD tiền tài trợ bất hợp pháp từ Odebrecht.
Phát biểu nhân Ngày Độc lập của Peru (28/7/2018), Tổng thống Vizcarra cho rằng "hệ thống điều hành tư pháp đã sụp đổ". Hệ thống Tư pháp của Peru năm qua bị vướng vào các bê bối tham nhũng. Một số thẩm phán đã bị bắt giữ vì hành vi nghe lén điện thoại, trong khi một số khác bị kết tội nhận hối lộ để gây ảnh hưởng thuận lợi cho kẻ phạm tội.
Người dân Peru sẽ quyết định những gì vào đầu tháng 12 tới?
Trong bối cảnh "hệ thống điều hành tư pháp đã sụp đổ", Tổng thống Peru Martin Vizcarra tuyên bố nước này sẽ tiến hành trưng cầu ý dân về các cải cách tư pháp nhằm xóa bỏ nạn tham nhũng bị xem là có hệ thống tại một trong những nền kinh tế có triển vọng nhất khu vực Mỹ Latinh này.
Việc bỏ phiếu trưng cầu dân ý sẽ được diễn ra vào ngày 9/12 tới, được thực hiện bắt buộc đối với công dân tuổi từ 18 - 70. Nếu không bỏ phiếu, công dân sẽ bị phạt hành chính từ 6 - 25 USD, tùy thuộc vào điều kiện thu nhập của khu vực nơi cử tri sinh sống. Như vậy, có hơn 24 triệu người dân Peru đủ điều kiện bỏ phiếu vào ngày Chủ nhật đó.
Tại đây, cử tri Peru sẽ bỏ phiếu cho 4 câu hỏi, xoay quanh 3 vấn đề về: Hệ thống tư pháp, các chiến dịch chính trị và cơ quan lập pháp.
1. Cải cách việc lựa chọn thẩm phán
Hiện tại, Hội đồng Thẩm phán Quốc gia có quyền bầu chọn, phê chuẩn và sa thải các thẩm phán, công tố viên ở Peru. Nội dung cải cách thứ nhất sẽ cho phép người dân bỏ phiếu cho các cán bộ được chỉ định bởi một cơ quan có tên: Hội đồng Tư pháp Quốc gia. Cử tri cũng sẽ bầu ra các thành viên cho Hội đồng mới - những người này sẽ có thời gian làm việc một nhiệm kỳ là 5 năm.
Các nhà phân tích cho rằng, việc cải cách này có khả năng mang lại những thay đổi đáng kể.
2. Tăng minh bạch tài chính các chiến dịch chính trị
Nội dung cải cách thứ hai này sẽ ngăn cấm các nhóm chính trị nhận được các khoản đóng góp từ những kẻ phạm tội và từ những nguồn bất hợp pháp, ẩn danh khác.
Không những vậy, những đóng góp có nguồn gốc không rõ ràng sẽ được coi là "từ các nguồn bất hợp pháp". Nếu nội dung này được thông qua, các đảng chính trị cũng sẽ được yêu cầu nộp báo cáo tài chính trong và sau các chiến dịch chính trị.
3. Kết thúc việc tái tranh cử liên tiếp cho các nhà lập pháp
Nội dung cải cách này nếu được thông qua dù không mang lại nhiều sự thay đổi khi hiện nay, tỷ lệ tái đắc cử trong Quốc hội chỉ ở mức 33%; tuy nhiên, động thái này mang lại nhiều ý nghĩa biểu tượng, vì có tới 2/3 người dân Peru cho rằng, cơ quan lập pháp là đơn vị tham nhũng nhiều nhất.
Các nhà lập pháp được bầu vào nhiệm kỳ 5 năm cùng thời điểm với Tổng thống; nhiệm kỳ hiện tại sẽ kết thúc vào năm 2021. Biện pháp cải cách sẽ chỉ cho phép một nhà lập pháp tái tranh cử sau 1 nhiệm kỳ đứng ngoài cuộc, tương tự như các giới hạn về tái tranh cử liên tiếp đối với vị trí Tổng thống.
4. Thành lập Thượng viện
Peru hiện chỉ có một cơ quan lập pháp là Quốc hội với 130 ghế, trong đó đảng Lực lượng Nhân dân (Popular Force) giữ 62 ghế, nhưng nắm phần lớn ảnh hưởng thông qua các liên minh. Bà Keiko Fujimori duy trì ảnh hưởng đáng kể với tư cách chủ tịch đảng đối lập, chống lại nhiều chương trình nghị sự của cả 2 Tổng thống Kuczynski và Vizcarra.
Cuộc trưng cầu dân ý lần này đề nghị thành lập một Thượng viện 50 thành viên. Cơ quan lập pháp của Peru trước đây cũng đã có một Thượng viện cho tới năm 1992, khi Tổng thống Alberto Fujimori giải tán Quốc hội.
Trong 4 giải pháp được đưa ra, đây là vấn đề duy nhất có vẻ sẽ khó được thông qua. Trong một thăm dò của Ipsos vào cuối tháng 10, trong khi 3 cải cách đầu tiên nhận được sự ủng hộ của 2/3 số người được hỏi thì chỉ 35% cho biết sẽ bỏ phiếu ủng hộ cho nội dung cải cách thứ 4.
Hoài Phương
