Tuy nhiên, tiêu chuẩn nhập khẩu nông sản vào thị trường tỷ dân ngày càng khắt khe đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao chất lượng và phát triển chuỗi giá trị bền vững.

Việt Nam có nhiều cơ hội và tiềm năng xuất khẩu các sản phẩm rau củ quả sang Trung Quốc. Ảnh minh họa: VNeconomy

Hơn 20 loại rau quả xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ngành rau quả Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực trong công tác mở cửa thị trường, đặc biệt là với Trung Quốc. Hai nước đã ký nhiều nghị định thư cho các sản phẩm như sầu riêng, măng cụt, mít, chuối, dừa, chanh leo, khoai lang, thạch đen và sầu riêng đông lạnh.

Bên cạnh đó, hai bên đang tiếp tục đàm phán để hoàn thiện điều kiện xuất khẩu đối với nhiều loại trái cây khác như nhãn, chôm chôm, xoài và nhóm cây có múi.

Hiện, Việt Nam có hơn 20 loại rau quả được phép xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc. Điều này không chỉ tạo đầu ra ổn định, lâu dài cho nông dân Việt Nam mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng đối với các loại trái cây nhiệt đới chất lượng cao của người tiêu dùng Trung Quốc.

Ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, Trung Quốc đang tăng cường quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và các tiêu chuẩn kiểm dịch thực vật. Điều này đòi hỏi ngành rau quả Việt Nam phải chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa trên sản lượng sang mô hình phát triển dựa trên chất lượng và tính bền vững.

Theo ông Mạnh, ngành nông nghiệp cần thay đổi tư duy từ “sản xuất những gì mình có” sang “sản xuất những gì thị trường cần”. Đây là điều kiện tiên quyết để nâng cao giá trị nông sản và mở rộng thị phần tại thị trường Trung Quốc cũng như các thị trường quốc tế khác.

Trung Quốc hiện là thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam. Đặc biệt, trong quý I/2026, xuất khẩu nông sản và thực phẩm của Việt Nam sang Trung Quốc tăng 37,4%, cao hơn 6 lần mức tăng trưởng xuất khẩu chung (5,9%), trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu nông sản.

Trong khi đó, Việt Nam tiếp tục duy trì vị thế là nhà cung cấp rau quả lớn thứ hai của Trung Quốc, chiếm 22,55% thị phần. Năm 2025, xuất khẩu rau quả sang thị trường này đạt 5,5 tỷ USD, chiếm 64% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam.

Trong đó, sầu riêng là ngành hàng tăng trưởng nổi bật nhất. Riêng mặt hàng sầu riêng đạt sản lượng xuất khẩu 941.000 tấn, với giá trị hơn 3,4 tỷ USD.

Số liệu cho thấy, trong giai đoạn 2021-2025, Việt Nam đã xuất khẩu hơn 3 triệu tấn sầu riêng tươi và gần 190.000 tấn sầu riêng đông lạnh. Hiện có 28 quốc gia nhập khẩu sầu riêng tươi và hơn 20 quốc gia nhập khẩu sầu riêng đông lạnh của Việt Nam, trong đó Trung Quốc chiếm trên 95% khối lượng xuất khẩu.

Ngoài ra, Việt Nam cũng đã xuất khẩu hơn 3,2 triệu tấn mít, trong đó khoảng 99% sản lượng xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường xuất khẩu nông sản lớn nhất của Việt Nam. Ảnh minh họa: Chí Anh

Nâng cao tiêu chuẩn chất lượng để giữ vững thị trường xuất khẩu

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng cho biết, về thị trường, Trung Quốc tiếp tục là thị trường xuất khẩu nông sản lớn nhất của Việt Nam. Tuy nhiên, đất nước tỷ dân này đang đặt ra những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc nông sản. 

Hiện, Trung Quốc đang liên tục nâng các tiêu chuẩn chất lượng về yêu cầu nhập khẩu, tạo áp lực buộc doanh nghiệp Việt phải thay đổi mô hình sản xuất và kinh doanh.

Liên quan vấn đề này, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho hay, các doanh nghiệp trong nước đang đứng trước thời điểm phải chuyển mình mạnh mẽ. “Nếu trước đây, xuất khẩu chủ yếu dựa vào lợi thế sản lượng và vị trí địa lý thì hiện nay, cần chuyển sang mô hình cạnh tranh bằng chất lượng, độ an toàn và tính minh bạch của sản phẩm”, ông Bình nói.

Trung Quốc liên tục hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật, tăng cường kiểm soát chất lượng, an toàn thực phẩm, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc. Điều đó đồng nghĩa với việc "cửa vào" thị trường tỷ dân vẫn rộng mở, nhưng chỉ dành cho những sản phẩm đáp ứng đầy đủ các quy định và tiêu chuẩn ngày càng cao.

Vì thế, theo các chuyên gia, dư địa tăng trưởng trong thời gian tới không nằm ở việc doanh nghiệp mở rộng sản lượng bằng mọi giá mà ở khả năng nâng cao chất lượng và gia tăng giá trị. Điều đó đòi hỏi sự chuyển dịch từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi, từ xuất khẩu theo nhu cầu ngắn hạn sang đáp ứng các tiêu chuẩn dài hạn của thị trường.