Số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, tính chung 8 tháng đầu năm 2026 xuất khẩu thủy sản đạt 8 tỷ USD, tăng 11,8% so với cùng kỳ năm trước. Mục tiêu cán đích 12 tỷ USD cho cả năm 2026 hoàn toàn khả thi nhờ vào sự dịch chuyển chiến lược này.

Hiện các doanh nghiệp xuất khẩu đẩy mạnh đưa hàng vào các thị trường lân cận tại châu Á. Ảnh minh họa: VOV

Tôm ghi nhận sự bứt phá tại Trung Quốc và các nước châu Á

Trung Quốc, Mỹ và Nhật Bản là những thị trường tiêu thụ hàng thủy sản lớn nhất của Việt Nam, chiếm thị phần lần lượt là 24%, 15,6% và 13,7%.

Trong nhóm 15 thị trường xuất khẩu lớn nhất, giá trị xuất khẩu hàng thủy sản tăng mạnh nhất ở thị trường Brazil với mức tăng 39,1% và giảm mạnh nhất ở thị trường Đức với mức giảm 0,2%.

Đánh giá về số liệu này, bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, nhịp tăng 8 tháng đã chậm lại so với mức 12,8% của 7 tháng đầu năm.

Trong 8 tháng qua, Trung Quốc - Hồng Kông và ASEAN trở thành động lực tăng trưởng chính, trong đó riêng thị trường tỷ dân đóng góp hơn 60% phần tăng trưởng của toàn ngành nhờ nhu cầu lớn về tôm, cá tra và cá biển. Ngược lại, xuất khẩu sang Mỹ và EU đang gặp nhiều thách thức do áp lực thuế thương mại và các yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc.

Về các mặt hàng xuất khẩu, tôm ghi nhận sự bứt phá tại Trung Quốc và các nước châu Á nhưng lại gặp khó tại Mỹ và EU. Trong đó, xuất khẩu tôm sang Mỹ giảm 22% trong tháng 8, còn 70 triệu USD, lũy kế 8 tháng giảm 13,4%.

Còn tại thị trường EU, mặt hàng tôm giảm 18% trong tháng và giảm 2,7% lũy kế. Áp lực thuế cao khiến nhà nhập khẩu thận trọng hơn, trong khi dòng hàng có thể chuyển sang các thị trường châu Á, tạo thêm cạnh tranh giá bán.

Tương tự, cá tra duy trì đà tăng dựa vào nhu cầu từ Trung Quốc, ASEAN và EU - nơi đang thiếu hụt nguồn cung cá thịt trắng tự nhiên, trong khi thị trường Mỹ sụt giảm mạnh.

Xuất khẩu cá ngừ cũng có dấu hiệu chững lại do chi phí nguyên liệu tăng và các rào cản về quy định nguồn gốc tại EU. Ngược lại, mực, bạch tuộc, cua ghẹ và nhuyễn thể hai mảnh vỏ trở thành những điểm sáng chọn lọc nhờ nhu cầu ổn định từ Hàn Quốc và những tín hiệu pháp lý tích cực về tính tương đương của sản phẩm tại thị trường Mỹ.

Tăng trưởng đang chuyển thành cuộc đua về thị trường

Về triển vọng cuối năm, Phó Tổng thư ký VASEP nhận định, từ tháng 9 đến cuối năm, nhu cầu lễ hội và chu kỳ bổ sung tồn kho có thể giữ kim ngạch ở mức cao, nhưng rủi ro chính sách sẽ quyết định cơ cấu tăng trưởng.

Với tôm, đơn hàng Mỹ nhận định có khó khăn; với cá tra, triển vọng tại Mỹ cũng dự báo kém thuận lợi hơn, trong khi EU và Trung Quốc tiếp tục là hai điểm bù quan trọng.

Tương tự, đối với cá ngừ, mực - bạch tuộc và hải sản khai thác khác, thẻ vàng IUU (chống đánh bắt bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định), hệ thống CATCH (chứng nhận đánh bắt điện tử) của EU và yêu cầu truy xuất sâu hơn sẽ hạn chế khả năng tận dụng đơn hàng. Cua ghẹ có tín hiệu thuận lợi hơn, nhưng chi phí tuân thủ vẫn cao.

"Đà tăng quý IV có thể thấp hơn tám tháng đầu năm: tôm tăng chậm, cá tra dựa vào thị trường ngoài Mỹ, cá ngừ khó bứt phá, còn mực, bạch tuộc, cua ghẹ và nhuyễn thể là các điểm sáng chọn lọc. Tăng trưởng đang chuyển thành cuộc đua về thị trường, hồ sơ và sức chịu đựng trước chi phí thương mại", bà Lê Hằng đánh giá.

Dù vậy, mục tiêu xuất khẩu toàn ngành vượt 12 tỷ USD trong năm 2026 vẫn có tính khả thi cao nếu thị trường Trung Quốc và Hong Kong duy trì sức mua ổn định, bù đắp cho những biến động khó lường từ bờ bên kia Thái Bình Dương.