(Thanh tra) - Nhận diện các hành vi buôn lậu, hàng giả, UBND tỉnh Đồng Tháp cho rằng, thủ đoạn buôn lậu ngày càng tinh vi trên không gian mạng. Vì vậy, việc hoàn thiện hệ thống pháp lý kết hợp ứng dụng công nghệ trong giám sát thị trường đang trở thành yêu cầu cấp thiết.
Thu nộp ngân sách gần 70 tỷ đồng, khởi tố 26 vụ án hình sự
Theo UBND tỉnh Đồng Tháp, công tác chỉ đạo, triển khai thực hiện Nghị quyết số 397 về Kế hoạch hành động của Chính phủ về đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đến năm 2030 đã được triển khai nghiêm túc.
Cùng với đẩy mạnh tuyên truyền phòng ngừa, các cơ quan chức năng Đồng Tháp phát hiện 1.862 vụ vi phạm và đã xử lý 1.819 vụ; xử phạt hành chính 1.793 vụ, thu nộp ngân sách nhà nước đạt trên 69,4 tỷ đồng.
Đáng chú ý, cơ quan chức năng đã khởi tố 26 vụ với 26 đối tượng liên quan đến tàng trữ, vận chuyển thuốc lá lậu; sản xuất, buôn bán thực phẩm giả; mua bán trái phép hóa đơn; vi phạm khai thác tài nguyên và vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới.
Về hàng giả và xâm phạm sở hữu trí tuệ, lực lượng chức năng đã kiểm tra 1.313 vụ, xử lý 894 vụ vi phạm, phạt tiền hơn 9,12 tỷ đồng.
Trong lĩnh vực thương mại điện tử, đã kiểm tra 189 vụ, xử lý 182 vụ vi phạm, phạt tiền hơn 1,54 tỷ đồng, tịch thu và tiêu hủy lượng hàng hóa vi phạm trị giá trên 1,53 tỷ đồng.
Những "điểm nghẽn" thể chế và hạ tầng dữ liệu
Mặc dù đạt kết quả tích cực, UBND tỉnh Đồng Tháp cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế, vướng mắc đang cản trở hiệu quả công tác đấu tranh triệt để.
Đó là khó khăn trong giám định và xác minh hàng giả. Việc phân biệt thật - giả trong nhiều trường hợp đòi hỏi chuyên môn sâu, phải trưng cầu giám định hoặc xác nhận từ chủ sở hữu quyền, trong khi thời gian chờ kết quả kiểm nghiệm kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến thời hạn xử lý vi phạm hành chính.
Việc chồng chéo và thiếu dữ liệu dùng chung cũng là một cản trở. Sự kết nối, chia sẻ thông tin, dữ liệu về đối tượng vi phạm giữa các lực lượng chức năng còn hạn chế; chưa có quy định hệ thống cơ sở dữ liệu chung phục vụ công tác quản lý, dẫn đến nguy cơ trùng lắp kế hoạch kiểm tra hoặc bị động trong phát hiện.
Bên cạnh đó là sự bất cập giữa quy định kiểm tra trực tuyến và công khai dữ liệu chất lượng. Nghị định số 217/2025 ưu tiên kiểm tra chuyên ngành trực tuyến, từ xa dựa trên dữ liệu điện tử.
Tuy nhiên, cổng thông tin dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn chất lượng (như nqi.gov.vn theo Nghị định số 22/2026) hiện mới chỉ công khai tên và số hiệu tiêu chuẩn cơ sở mà chưa công khai các chỉ tiêu chất lượng chi tiết, gây rất nhiều khó khăn cho cơ quan thanh tra, quản lý thị trường trong việc thẩm tra, phát hiện vi phạm từ sớm, từ xa.
Những rào cản trên càng đặt ra nhiều thách thức, nhất là khi xuất hiện nhiều phương thức vi phạm mới trên tuyến biên giới và không gian mạng.
Tỉnh Đồng Tháp có địa hình sông rạch chằng chịt, tuyến biên giới trải dài qua các địa bàn trọng điểm như Hồng Ngự, Thường Lạc, Tân Hồng, Thường Phước, Tân Hội Cơ, Tân Thành cùng bờ biển dài khoảng 32 km dọc các xã ven biển.
Đây là những địa bàn thường bị các đối tượng lợi dụng để vận chuyển trái phép các mặt hàng thiết yếu như xăng dầu, khoáng sản, phân bón, thực phẩm, thức ăn chăn nuôi giả, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ và thuốc lá ngoại nhập lậu.
Đáng chú ý, tình hình vi phạm hiện nay không chỉ diễn ra theo phương thức truyền thống mà đã chuyển dịch mạnh mẽ sang môi trường mạng và thương mại điện tử (TMĐT). Các đối tượng lợi dụng mạng xã hội (Zalo, Facebook), thuê hoặc mượn tài khoản ảo, sử dụng dịch vụ chuyển phát nhanh, đăng ký kinh doanh một nơi nhưng kho hàng và điểm giao nhận lại đặt ở nơi khác nhằm đối phó với lực lượng chức năng, gây rất nhiều khó khăn cho công tác kiểm tra, truy xuất nguồn gốc.
Hoàn thiện hành lang pháp lý và bứt phá ứng dụng công nghệ
Để nâng cao năng lực quản lý thị trường trong tình hình mới, UBND tỉnh Đồng Tháp đề xuất khắc phục triệt để các khoảng trống pháp lý.
Trong đó, Đồng Tháp kiến nghị quy định cụ thể hàng hóa có ít nhất một trong các chỉ tiêu chất lượng hoặc đặc tính kỹ thuật cơ bản quyết định giá trị sử dụng; công dụng chỉ đạt từ 70% trở xuống so với mức tối thiểu quy định tại quy chuẩn kỹ thuật hoặc tiêu chuẩn chất lượng đã đăng ký/công bố/ghi trên nhãn thì được xác định là hàng giả (không bao gồm sai số đo).
Địa phương cũng đề nghị tiếp tục rà soát toàn bộ các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, không để các đối tượng lợi dụng kẽ hở pháp lý để hoạt động.
Bên cạnh đó, Đồng Tháp đề nghị công khai dữ liệu chất lượng sản phẩm trên nền tảng số; bổ sung trách nhiệm của các bộ, ngành và chính quyền các cấp trong việc công khai đầy đủ dữ liệu cấp phép, tiếp nhận công bố, danh mục hàng hóa cùng chi tiết các chỉ tiêu chất lượng đăng ký trên các cổng thông tin điện tử.
Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong việc thu thập, phân tích thông tin dữ liệu mạng; chủ động phát hiện các địa điểm kho hàng ẩn nấp, tài khoản ảo và chuỗi cung ứng hàng lậu trên nền tảng số để xử lý tận gốc cũng là kiến nghị của tỉnh Đồng Tháp.
