Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, việc sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ môi trường không chỉ khắc phục những “điểm nghẽn” pháp lý phát sinh sau 5 năm thực thi, mà quan trọng hơn là hiện thực hóa Kết luận 75-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.

Bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới. Ảnh: Quý Đức

Không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần

Sau 5 năm triển khai thực hiện, thực tiễn hiện nay, kinh tế - xã hội của đất nước và quốc tế đã có những chuyển biến sâu sắc. Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV, và Kết quả Hội nghị Trung ương 3 vừa qua đã khẳng định rõ mô hình phát triển của Việt Nam, xây dựng quốc gia biển mạnh, tăng trưởng 2 con số nhưng phải lấy “Bảo vệ môi trường là trung tâm”; không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần.

Đặc biệt, phát triển kinh tế phải gắn kết chặt chẽ, hài hòa với bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và cam kết giảm phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành, thực tiễn triển khai Luật Bảo vệ môi trường cũng bộc lộ một số “điểm nghẽn” pháp lý. Cơ quan chủ trì soạn thảo đã đưa ra 4 nhóm chính sách mới dựa trên một số định hướng lớn mang tính đột phá, chuyển tư duy từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, từ “kiểm soát, áp đặt” sang “kiến tạo phát triển bền vững”.

Do đó, đòi hỏi phải có các cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; cũng như phải coi quản lý chất lượng môi trường không khí tại các đô thị là một nhiệm vụ đặc biệt cấp bách.

Vì thế, khẳng định việc sửa luật cần đưa ra quy định để bảo vệ môi trường bền vững hơn, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, đặc biệt là các quy định để doanh nghiệp, người dân dễ dàng ứng phó với biến đổi khí hậu, giảm ô nhiễm khí thải, phân loại rác thải.

Đồng thời, khi sửa luật, các nội dung liên quan đến: Phân loại rác thải, xả nước thải để bảo vệ môi trường; thị trường carbon ở Việt Nam thích ứng với quy định của thế giới; ứng dụng công nghệ số vào quản lý môi trường... đều được chú trọng để phù hợp với thực tiễn hiện nay.

Ngoài ra, cùng với cơ chế, hỗ trợ cho doanh nghiệp tham gia vào phân loại, xử lý rác thải, có thể nghiên cứu giao cho địa phương thu gom, phân loại rác thải để hiệu quả hơn. Song song, đổi mới tư duy quản lý chất thải, phát triển kinh tế tuần hoàn và hoàn thiện công cụ kinh tế; bảo đảm thể chế hóa quan điểm chiến lược của Đảng nhằm bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới.

Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính

Đề cập về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, dự thảo luật được xây dựng theo hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh và giảm khối lượng công việc hành chính phát sinh trong quá trình thực hiện.

Bộ trưởng khẳng định, việc triển khai thi hành luật không làm phát sinh tổ chức mới hoặc bổ sung biên chế, nhân lực chuyên trách. Luật được triển khai thi hành trên cơ sở bộ máy quản lý và nhân lực hiện có từ Trung ương đến địa phương.

“Nguồn nhân lực thực hiện các nhiệm vụ và giải quyết thủ tục hành chính theo quy định của luật là đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức hiện đang thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về môi trường, biến đổi khí hậu và các lĩnh vực có liên quan. Nguồn nhân lực hiện có cơ bản đáp ứng yêu cầu triển khai thi hành luật sau khi được ban hành”, tư lệnh ngành Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh.

Đóng góp ý kiến về các công cụ kinh tế và mô hình phát triển xanh, PGS.TS Lưu Đức Hải - Phó Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam (VIASEE) nhìn nhận, các chủ trương của Đảng và Nhà nước thời gian qua đã đặt ra định hướng rất rõ ràng về phát triển khu công nghiệp sinh thái, kinh tế tuần hoàn và kinh tế xanh. Tuy nhiên trên thực tế, tính đến nay cả nước vẫn chưa có một khu công nghiệp sinh thái nào được chứng nhận chính thức.

Vì thế, theo ông Hải, việc định lượng hóa tiêu chuẩn xanh không chỉ giúp minh bạch hóa chính sách ưu đãi mà còn ngăn chặn tình trạng “tẩy xanh”, tạo động lực thực chất cho các doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ.

Ở góc độ về công cụ tài chính môi trường, TS Tống Xuân Chinh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Sữa Việt Nam ghi nhận, việc bổ sung quy định về sàn giao dịch và thị trường carbon trong nước là bước tiến rất lớn. Dự thảo luật cần phân định rõ ràng giữa “hạn ngạch phát thải” (quyền phát thải bắt buộc) và “tín chỉ carbon” để có chế độ quản lý tài sản phù hợp.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho hay, dự thảo luật sửa đổi sẽ tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, tháo gỡ căn bản các điểm nghẽn về thể chế theo hướng chuyển mạnh tư duy từ quản lý sang kiến tạo, phát triển; từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý bằng thủ tục hành chính sang quản trị môi trường hiện đại dựa trên khoa học công nghệ và dữ liệu sống...

Việc cắt giảm các điều kiện thủ tục hành chính phải thực chất, tạo thuận lợi hơn cho các hoạt động đầu tư kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp nhưng không vì thế mà buông lỏng vai trò quản lý Nhà nước; không hạ thấp các tiêu chuẩn bảo vệ môi trường và phải tăng cường công tác hậu kiểm một cách thực chất, hiệu quả.