Dự án đất nền khu dân cư SH-LAND của Công ty Cổ phần Sơn Hải là 1 trong số 22 dự án nằm trong kết luận của Thanh tra tỉnh Gia Lai. Ảnh: Song Việt

Ngày 23/6/2026, Thanh tra tỉnh Gia Lai ban hành Thông báo số 58/TB-TTT về Kết luận thanh tra số 16/KL-TTT đối với các dự án có khó khăn, vướng mắc, tồn đọng kéo dài trên địa bàn tỉnh. Kết quả cho thấy, trong số 22 dự án được thanh tra, có 2 dự án đã chấm dứt hoạt động; 20 dự án không còn vướng mắc về pháp lý, nhưng tới 16 dự án vẫn chậm tiến độ. Những "nút thắt" từ mặt bằng, quy hoạch, nghĩa vụ tài chính và hạ tầng lưới điện dần được tháo gỡ, song việc đưa dự án vào thực tế vẫn là bài toán nan giải.

Theo kết luận thanh tra, Gia Lai hiện có 27 dự án được cập nhật trên Hệ thống cơ sở dữ liệu Ban Chỉ đạo 751 thuộc diện gặp khó khăn, vướng mắc, tồn đọng kéo dài. Đoàn thanh tra đã kiểm tra, xác minh thực tế 22 dự án. Trong đó, 2 dự án (nguồn vốn ngoài ngân sách) đã phải chấm dứt hoạt động đầu tư từ tháng 6/2025. Đối với 20 dự án còn lại, dù đã không còn vướng mắc về mặt pháp lý, nhưng có tới 16 dự án vẫn chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài do chưa được điều chỉnh tiến độ thực hiện và chủ trương đầu tư theo quy định.

Gia Lai còn 22 dự án gặp vướng mắc, tồn đọng kéo dài. Ảnh: Song Việt

Mặt bằng là điểm nghẽn lớn nhất

Điểm chung lớn nhất của các dự án bị tồn đọng kéo dài ở Gia Lai là vướng mắc trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng (GPMB) – nguyên nhân chính khiến nhiều dự án bị ách tắc hàng năm, thậm chí hàng thập kỷ.

Dự án Hạ tầng kỹ thuật khu vực Trung đoàn Vận tải 655 là điển hình. Công tác GPMB gặp khó khăn do các hộ gia đình sử dụng đất có nguồn gốc lấn chiếm nên không được bồi thường về đất, khiến dự án tồn đọng kéo dài từ năm 2017 đến năm 2026 – tức 9 năm ách tắc.

Sự việc kéo dài ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống các hộ gia đình, tác động tiêu cực đến chỉnh trang đô thị và quản lý sử dụng đất. Trách nhiệm chính thuộc về Trung tâm Phát triển quỹ đất và Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh (cũ). Kết luận thanh tra cũng nêu rõ: "trong phạm vi giới hạn qua công tác thanh tra chưa phát hiện dấu hiệu tham nhũng, lãng phí, tiêu cực".

Dự án Hạ tầng kỹ thuật khu dân cư HH1 và HH2 cũng rơi vào tình cảnh tương tự. Dự án chậm tiến độ so với phê duyệt ban đầu (2015-2017) đến mức UBND tỉnh Gia Lai đã phải ban hành 04 quyết định gia hạn, kéo dài đến năm 2026 – chậm tới 9 năm.

Nguyên nhân chính xuất phát từ sự thiếu nhất quán trong việc xác nhận nguồn gốc đất của UBND phường Trần Quang Diệu (cũ) giữa năm 2014 và 2018, làm sai lệch căn cứ pháp lý lập phương án bồi thường, dẫn đến người dân khởi kiện kéo dài, bản án bị tòa án tuyên hủy một phần.

Dự án Khu đô thị Long Vân cũng vướng mắc trong GPMB, đặc biệt liên quan di dời tài sản, bàn giao mặt bằng của Công ty Cổ phần Tập đoàn Phúc Lộc và hộ ông Ngô Đình Ky. Trách nhiệm thuộc về Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh do chưa kịp thời tham mưu xử lý dứt điểm tồn tại.

Đến tháng 5/2026, mặt bằng các dự án này cơ bản đã được xử lý. Tại dự án 655, các hộ dân đã đồng ý ký nhận tiền bồi thường và bàn giao mặt bằng. Tại dự án HH1 và HH2, các hộ vướng mắc đã được vận động thành công hoặc cưỡng chế theo quy định. Dự án Long Vân cũng đã bàn giao mặt bằng để chủ đầu tư triển khai.

Mặt bằng là vướng mắc lớn nhất khiến cho nhiều dự án ở Gia Lai tồn đọng, kéo dài. Ảnh: Song Việt

Nhiều nút thắt phát sinh khi triển khai các dự án

Bên cạnh mặt bằng, nhiều dự án bị ách tắc do quy hoạch chưa được phê duyệt hoặc chưa đồng bộ. Điển hình là Dự án Khu đô thị Long Vân 4 và Long Vân 3. Đồ án Quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 do nhà đầu tư lập chưa nhận được sự đồng thuận của 90 hộ (Long Vân 4) và 102 hộ (Long Vân 3) sinh sống trong ranh giới dự án.

Việc tiếp thu giải trình còn chưa phù hợp, chưa đạt yêu cầu về phương án quy hoạch khu tái định cư, khiến đồ án chưa được Sở Xây dựng thẩm định, trình UBND tỉnh Gia Lai phê duyệt.

Hậu quả là dự án không thể thực hiện các thủ tục về đầu tư, đất đai, xây dựng, bồi thường, GPMB – vốn được quy định phải hoàn thành từ quý 1/2021 đến quý 4/2024. Kết luận thanh tra khẳng định trách nhiệm thuộc về nhà đầu tư.

Dự án Khu dân cư đường Lý Tự Trọng (nối dài) và vùng phụ cận cũng gặp khó do các cấp độ quy hoạch xây dựng được phê duyệt chưa đồng bộ.

Một số dự án tồn đọng do nhà đầu tư chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính. Dự án Khu đô thị mới Nhơn Bình là điển hình: nhà đầu tư chưa ký quỹ bảo đảm thực hiện dự án theo Nghị định 31/2021/NĐ-CP, đồng thời còn nợ ngân sách Nhà nước hơn 11,4 tỷ đồng. Dự án Xây dựng Suối Hội Phú (đoạn 3) cũng có tình trạng tương tự.

Dự án Khu đô thị phía Nam Quốc lộ 19 bị đánh giá chậm tiến độ so với hồ sơ đề xuất, hợp đồng và tiến độ đã được chấp thuận, tiềm ẩn nguy cơ lãng phí đất đai và nguồn lực xã hội.

Đối với các dự án năng lượng tái tạo, vướng mắc lớn nhất nằm ở khả năng giải tỏa công suất của hệ thống lưới điện. Dự án Nhà máy điện mặt trời Krông Pa 2, Chư Ngọc - Evnlicogi 16 (giai đoạn 2) và Trang Đức đều chịu ảnh hưởng bởi tình trạng đầy tải của lưới điện 110kV khu vực Krông Pa - Ayun Pa.

Các công trình lưới điện truyền tải 220kV và TBA 220kV Krông Pa theo Quy hoạch điện VII (đáng lẽ vận hành năm 2021) đến nay vẫn chưa triển khai. Dự án Nhà máy điện mặt trời Phú Thiện còn vướng về thông số dự án, khả năng giải tỏa công suất và thủ tục giao, thuê đất chưa hoàn tất.

Gia Lai phải gánh nhiều hệ lụy do các dự án tồn đọng, kéo dài. Ảnh minh họa: Song Việt

Hệ lụy từ tồn đọng kéo dài

Tình trạng tồn đọng kéo dài đã gây ra nhiều hệ lụy. Thứ nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống các hộ gia đình bị thu hồi đất. Thứ hai, các dự án hạ tầng ách tắc khiến đô thị không thể hoàn thiện đồng bộ, ảnh hưởng hiệu quả sử dụng đất và nguồn lực phát triển. Thứ ba, phát sinh khiếu kiện kéo dài, gây mất niềm tin của nhà đầu tư và người dân.

Đến tháng 6/2025, có 2 dự án đã phải chấm dứt hoạt động: Khu đô thị NĐT-1 và NĐT-2 Tây đường Quốc lộ 19 (mới). UBND tỉnh Gia Lai đã hủy bỏ các quyết định phê duyệt kết quả đánh giá năng lực nhà đầu tư và chấp thuận chủ trương đầu tư do "lý do bất khả kháng". Các dự án này chỉ được khởi động lại khi có nhà đầu tư mới – bài học về đánh giá năng lực nhà đầu tư ngay từ đầu.

Kỳ 2: Siết giám sát, dự án tiếp tục chậm có thể bị thu hồi