Cựu Giám đốc Điều hành Đại học Bách khoa New York Alain Kaloyeros (phải ảnh) rời Tòa án Liên bang ở New York, ngày 9/7/2018. Ảnh: THE NEW YORK TIMES

Đó là nhận định của The New York Times, Mỹ, sau phiên xét xử vụ gian lận liên quan đến kế hoạch đấu thầu tại dự án phát triển kinh tế có tên Buffalo Billion do Thống đốc bang New York Andrew Cuomo làm Chủ tịch Dự án.

Tại Tòa án Liên bang ngày 12/7, cựu Giám đốc Điều hành Đại học Bách khoa New York (SUNY Polytechnic Institute) Alain Kaloyeros, nhà phát triển thành phố Buffalo (New York) Louis Ciminelli và các nhà phát triển khu vực thành phố Syracuse Steven Aiello, Joseph Gerardi đã bị kết án về tội gian lận và thông đồng trong kế hoạch đấu thầu tại dự án Buffalo Billion.

Những kẻ có tội bị kết án cho thấy hệ thống đã hành động, nhưng vẫn chưa đáp ứng được lời kêu gọi mạnh mẽ của người dân về việc cải cách thể chế trong chính quyền bang New York.

"Nếu bạn là một nhà lập pháp của bang, hoặc là thống đốc hay ứng cử viên tổng chưởng lý trong cuộc bầu cử vào tháng 11 tới, "hệ thống hành động" có thể là câu trả lời để giải thích cho các cử tri, tại sao New York tiếp tục từ chối cải cách thể chế - những cải cách mà lẽ ra đã có thể ngăn chặn được các tội phạm dẫn đến phiên tòa ngày 12/7 vừa qua", New York Times bình luận, đồng thời đưa ra các vấn đề xung quanh cuộc chiến chống tham nhũng tại New York qua cái nhìn cụ thể từ vụ đấu thầu dự án Buffalo Billion, trước thềm cuộc bầu cử các vị trí chính quyền bang.

Vấn đề thứ nhất, có phải chỉ những người sai phạm gây hậu quả là bị kết tội? Không phải vậy.

Phiên xét xử tham nhũng gần đây nhất liên quan đến gian lận đấu thầu để giành hợp đồng cho các nhà đầu tư được ưu ái. Trong vụ này, ai là người bị hại? Những công ty dự thầu hợp pháp đã bị đánh trượt ra sao? Các nhân viên có năng lực của họ sẽ như thế nào trong vụ việc này? Và những người nộp thuế, họ phải chi trả tiền cho một hệ thống gian lận, dẫn tới những nhà đầu tư có năng lực kém hơn lại trúng thầu, với mức chi phí cao hơn, là kết quả của hệ thống đặt giá thầu thiếu công bằng và dẫn tới chi phí cho các cuộc điều tra, phiên tòa tham nhũng “đắt tiền”.

Doanh nghiệp, các nhà đầu tư bị thiệt hại từ những quyết định đầu tư được thực hiện nằm ngoài tầm kiểm soát của họ sẽ ra sao? Rất nhiều người phải chịu trách nhiệm cho những sai phạm này, không phải chỉ 4 người có mặt trong phòng xử án cuối tuần qua.

Thứ hai, có phải những cá nhân nêu trên bị bắt, bị kết án và các vấn đề liên quan đến sai phạm của họ như thế đã được giải quyết xong? Không phải vậy.

Những tội danh mà họ phạm phải là kết quả của sự thiếu giám sát, thiếu minh bạch trong quá trình đấu thầu và trong việc trao các hợp đồng nhà nước.

Nếu các cơ quan lập pháp không thực hiện cải cách, hệ thống vẫn cho phép những tội phạm này tiếp tục xảy ra.

Thứ ba, những nhà cầm quyền không bị bắt và không có tội trong vụ án này. Thống đốc Andrew Cuomo, người lãnh đạo dự án lại tuyên bố ông không hề hay biết điều gì đang xảy ra ngay trước mắt mình. Nếu đây là những lời nói dối, ông đang làm phức tạp thêm vụ việc; còn nếu ông đang nói sự thật, đồng nghĩa với việc ông đang ngủ quên trên chiếc ghế lãnh đạo của mình. Và, dù thế nào, vụ việc này cũng gây tổn hại đến uy tín của Thống đốc và uy tín của chính quyền bang mà ông đã được chọn làm ứng viên.

Thứ tư, nếu không có giải pháp nào được đưa ra thực hiện thì tình hình không thể tốt hơn. Các nhà lập pháp và thống đốc có thể làm được và cần phải thực thi các giải pháp để bảo đảm những sai phạm như trên không thể xảy ra một lần nữa.

Các giải pháp có thể là: Khôi phục quyền hạn cho văn phòng kiểm soát nhà nước trong việc phê duyệt các hợp đồng nhà nước, cấm các khoản hỗ trợ cho chiến dịch tranh cử từ các công ty đấu thầu các hợp đồng nhà nước và thiết lập một cơ sở dữ liệu trực tuyến công khai các thông tin về hồ sơ dự thầu...

Những giải pháp này có thể khôi phục sự liêm chính, tăng trách nhiệm giải trình và minh bạch hệ thống, từ đó giúp giảm bớt tham nhũng loại này.

Điều quan trọng vẫn nằm ở chỗ nhà cầm quyền có thực thi các giải pháp hay không. Tờ New York Times nhận định: "Tham nhũng ở New York là vấn đề có thể giải quyết được. Nếu các quan chức hiện tại không hành động, các cử tri nên xem xét việc ai sẽ là các ứng cử viên cho vị trí này".

Hoài Phương