Trụ sở Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Ảnh: PV

Chia sẻ với phóng viên về kết quả thực hiện kế hoạch thanh tra năm 2026 của Thanh tra UBCKNN, bà Phạm Thị Thanh Hương, Chánh Thanh tra UBCKNN cho biết, năm 2026, đơn vị sẽ triển khai 18 cuộc thanh tra chính thức (tại 12 công ty đại chúng và 6 công ty chứng khoán) và 4 cuộc thanh tra dự phòng chia đều cho hai nhóm đối tượng này.

Theo bà Hương, tính đến nay, đơn vị đã tổ chức triển khai 5 cuộc thanh tra (đạt gần 30% kế hoạch năm). Các cuộc thanh tra tập trung đánh giá việc chấp hành pháp luật về chào bán, phát hành chứng khoán, phát hành trái phiếu doanh nghiệp; công bố thông tin và việc sử dụng nguồn tiền thu được từ các đợt phát hành.

Với các công ty chứng khoán, trọng tâm thanh tra là việc chấp hành pháp luật trong hoạt động nghiệp vụ môi giới và cung cấp các dịch vụ liên quan đến môi giới.

"Với tiến độ hiện tại, kế hoạch thanh tra năm 2026 cơ bản đảm bảo lộ trình đề ra. Chúng tôi đang bám sát kế hoạch, tăng cường phối hợp liên ngành và tập trung tối đa nguồn lực để đẩy nhanh tiến độ trong những tháng còn lại, quyết tâm hoàn thành đúng hạn, bảo đảm chất lượng", Chánh Thanh tra UBCKNN khẳng định.

Nói về kết quả thực hiện 16 kết luận thanh tra được Thanh tra UBCKNN ban hành trong năm 2025, bà Phạm Thị Thanh Hương cho biết, qua công tác thanh tra đã phát hiện một số tồn tại, hạn chế, vi phạm.

Thanh tra UBCKNN đã kiến nghị với tinh thần xuyên suốt là xử lý nghiêm minh, đúng quy định pháp luật đối với bất kỳ sai phạm nào được phát hiện.

“Các kết luận thanh tra được ban hành trong năm 2025 đã được các đơn vị nghiêm túc thực hiện và có báo cáo gửi Thanh tra UBCKNN. Qua rà soát, đối chiếu cho thấy, các đơn vị được thanh tra đã thực hiện đúng, đầy đủ theo quy định pháp luật đối với các kiến nghị được nêu trong các kết luận thanh tra”, theo Chánh Thanh tra UBCKNN.

Bà Phạm Thị Thanh Hương, Chánh Thanh tra UBCKNN. Ảnh: PV

Cũng theo bà Hương, việc xử phạt qua thanh tra chỉ là phần ngọn, điều quan trọng hơn là tìm ra nguyên nhân để phòng ngừa. Qua thực tiễn xử lý vi phạm thời gian qua, Thanh tra UBCKNN đã chỉ rõ hai nhóm nguyên nhân chủ yếu.

Đầu tiên là ý thức của chủ thể tham gia thị trường. Theo Thanh tra UBCKNN, một bộ phận nhà đầu tư và tổ chức, đặc biệt là những gương mặt mới, còn thiếu hiểu biết sâu sắc về pháp luật chứng khoán, dẫn đến việc thực hiện nghĩa vụ không đầy đủ hoặc sai lệch.

Đáng lo ngại hơn, vẫn có những đối tượng cố tình lợi dụng kẽ hở để trục lợi thông qua các hành vi nghiêm trọng như thao túng thị trường, sử dụng thông tin nội bộ hay công bố thông tin sai sự thật nhằm thao túng thị trường chứng khoán.

Thứ hai là lỗ hổng trong quản trị nội bộ. Nhiều doanh nghiệp mở rộng quy mô nhưng hệ thống kiểm soát nội bộ và quản lý rủi ro lại chưa theo kịp. Thêm vào đó, trong các giai đoạn chuyển tiếp giữa quy định pháp luật cũ và mới, việc cập nhật thông tin chậm trễ cũng vô tình đẩy doanh nghiệp vào thế vi phạm.

Để giải quyết tận gốc những vấn đề trên, theo bà Phạm Thị Thanh Hương, UBCKNN đã và đang triển khai đồng bộ một hệ thống giải pháp mang tính chiến lược và dài hơi như: Chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình giám sát 2 cấp (Sở giao dịch chứng khoán, UBCKNN) sang 3 cấp (bổ sung vai trò giám sát giao dịch của công ty chứng khoán đối với khách hàng).

Lãnh đạo Thanh tra UBCKNN nhận định, việc giám sát từ sớm, từ xa này giúp phát hiện nhanh các dấu hiệu bất thường trên thị trường.

Cùng với đó, hệ thống pháp luật ngày càng được hoàn thiện với các khung hình phạt hành chính mang tính răn đe tăng cao (phạt tiền lên đến 10 lần khoản thu trái pháp luật đối với tổ chức vi phạm nghiêm trọng như thao túng giá). Chế tài hình sự cũng được áp dụng nghiêm khắc theo Bộ luật Hình sự đối với 4 tội danh lớn về chứng khoán.

Phổ biến giáo dục pháp luật, xây dựng văn hóa tuân thủ cho doanh nghiệp; đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng thanh tra cho đội ngũ cán bộ thanh tra, kiểm tra, giám sát... cũng là các giải pháp được bà Hương đề cập.