Theo dõi Báo Thanh tra trên
Tác giả: Vũ Anh Thư, Phó Trưởng phòng Thanh tra, Phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực - Thanh tra TPHCM
Thứ sáu, 20/11/2026 - 06:25
(Thanh tra) - Thu hồi tài sản Nhà nước bị chiếm đoạt, sử dụng trái pháp luật hoặc bị thất thoát là thước đo hàng đầu về hiệu lực, hiệu quả của hoạt động thanh tra và công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Từ thực tiễn tại TPHCM - đầu tàu kinh tế và là siêu đô thị của cả nước - việc nhận diện thẳng thắn các "điểm nghẽn" thể chế cùng rào cản thực thi sẽ gợi mở những giải pháp đột phá nhằm nâng cao tỷ lệ thu hồi tài sản sau thanh tra trong tình hình mới.
Hoạt động thanh tra không chỉ dừng lại ở việc phát hiện sai phạm, mà mục tiêu quan trọng hàng đầu là phục hồi, thu hồi triệt để tài sản cho Nhà nước. Tuy nhiên, bức tranh thực tiễn công tác thanh tra tại TP. Hồ Chí Minh từ năm 2021 đến nay đang phác họa một nghịch lý: Vi phạm phát hiện thì lớn, nhưng tỷ lệ thu hồi trực tiếp về ngân sách lại vô cùng khiêm tốn.
Cụ thể: Năm 2021, toàn ngành Thanh tra TPHCM phát hiện vi phạm 700,34 tỷ đồng nhưng chỉ kiến nghị thu hồi về ngân sách Nhà nước (NSNN) chỉ vỏn vẹn 14,67 tỷ đồng (đạt 2%). Dù các năm tiếp theo tỷ lệ này có nhích lên (năm 2022 đạt 9,5%; năm 2023 đạt 18,4%; năm 2024 có bước nhảy vọt đạt 55,5%), thì bước sang 9 tháng đầu năm 2026, con số này lại chững lại khi mới thu hồi được 26,076 tỷ đồng trên tổng số 166,280 tỷ đồng phải thu (đạt 16%).
Bên cạnh đó, tỷ trọng "kiến nghị xử lý khác về kinh tế" chiếm ưu thế. Do tài sản vi phạm khi bị phát hiện thường không còn nguyên trạng, đối tượng thanh tra không còn khả năng khắc phục hoặc vướng cơ chế xử lý tài chính, cơ quan thanh tra buộc phải lựa chọn hình thức xử lý gián tiếp (như giảm trừ thanh quyết toán, rà soát dự toán, giảm chi ngân sách). Tỷ lệ xử lý khác này chiếm tới 98% năm 2021 và 90,5% năm 2022.

Đáng ngại hơn, kết quả đôn đốc, xử lý sau thanh tra chưa thực sự dứt điểm khi tỷ lệ hoàn thành 100% nội dung đôn đốc giai đoạn 2021-2023 chỉ dao động từ 34,18% đến 44,05%. Nhiều tài sản đứng trước nguy cơ bị tẩu tán hoặc không thể thu hồi do vướng pháp lý từ đối tượng. Điển hình như tại Dự án Khu nhà ở Tân An Huy (huyện Nhà Bè trước đây), đối tượng nợ thuế chậm nộp lên tới gần 150 tỷ đồng, nhưng đại diện pháp luật đã qua đời từ năm 2017 khiến vụ việc rơi vào cảnh "bế tắc" kéo dài.
Phân tích, nghiên cứu chuyên sâu về thực tiễn TPHCM chỉ ra rằng, nguyên nhân của tỷ lệ thu hồi chưa đạt kỳ vọng bắt nguồn từ cả khoảng trống pháp lý lẫn khâu tổ chức thực hiện.
Thứ nhất, giới hạn về công cụ pháp lý và thẩm quyền. Pháp luật về thanh tra thiếu biện pháp ngăn chặn tẩu tán tài sản kịp thời. Luật Thanh tra năm 2025 và Nghị định số 216/2025/NĐ-CP đã có bước tiến lớn khi cho phép ra quyết định thu hồi tài sản không phải đợi kết luận thanh tra. Tuy nhiên, cơ quan thanh tra hiện chỉ có thẩm quyền thu hồi trực tiếp đối với tài sản là tiền nộp vào tài khoản tạm giữ; các tài sản khác (bất động sản, động sản, giấy tờ có giá) đều phải yêu cầu hoặc kiến nghị cơ quan chuyên ngành xử lý.
Lực lượng thanh tra chưa có thẩm quyền kê biên tài sản. Trong giai đoạn thanh tra, nếu phát hiện dấu hiệu tẩu tán tài sản, cơ quan thanh tra chưa được giao quyền kê biên tài sản vi phạm. Biện pháp phong tỏa tài khoản ngân hàng chưa bao quát được các hình thức tẩu tán tài sản dưới dạng bất động sản, tiền mặt hay động sản.
Bên cạnh đó, còn vướng mắc về thời hạn tạm giữ. Biện pháp tạm giữ tài sản hiện chưa được quy định cụ thể về thời hạn tối đa, dẫn đến sự tùy nghi hoặc lúng túng trong thực tiễn áp dụng.
Thứ hai, còn bất cập trong công tác đôn đốc và năng lực nghiệp vụ. Đôn đốc sau thanh tra có nơi còn mang tính hình thức. Việc kiểm tra chủ yếu dựa trên báo cáo tự tổng hợp của đối tượng, thiếu các biện pháp cưỡng chế hoặc chế tài đủ mạnh đối với trường hợp chây ỳ.
Trong khi đó, việc xác minh tài chính - đất đai, định giá tài sản phức tạp đòi hỏi chuyên môn cao, nhưng năng lực của một bộ phận thanh tra viên vẫn chưa đáp ứng kịp yêu cầu.
Để nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản Nhà nước bị thất thoát, chiếm đoạt qua hoạt động thanh tra, cần thực hiện đồng bộ hệ thống giải pháp từ hoàn thiện thể chế đến đổi mới tổ chức thực thi.
Về nhóm giải pháp hoàn thiện thể chế, chính sách, trước hết, cần chính thức đưa "tài chính công" vào đối tượng thu hồi. Cần bổ sung quy định tại khoản 2, Điều 64 Nghị định 216/2025/NĐ-CP xác định rõ các khoản thu tài chính công (thuế, phí, lệ phí, các khoản thu vượt quy định) là đối tượng thu hồi trực tiếp của cơ quan thanh tra về tài khoản tạm giữ hoặc nộp NSNN.
Thứ 2, cần bổ sung thẩm quyền kê biên tài sản ngay trong giai đoạn thanh tra. Cụ thể, cần bổ sung Điều 48a vào Luật Thanh tra năm 2025, cho phép người ra quyết định thanh tra ra quyết định kê biên phần tài sản Nhà nước bị chiếm đoạt, chiếm giữ, sử dụng trái pháp luật khi có căn cứ đối tượng cố tình tẩu tán.
Thứ 3, cần quy định rõ thời hạn tạm giữ tài sản. Nên bổ sung khoản 4, Điều 47 Luật Thanh tra năm 2025 theo hướng quyết định tạm giữ hết hiệu lực khi kết thúc thanh tra trực tiếp; trường hợp cần kéo dài không được vượt quá thời hạn ban hành kết luận thanh tra.
Thứ 4, cần thống nhất thẩm quyền thu hồi không chờ kết luận thanh tra. Từ góc độ thể chế, cần sửa đổi Điều 49 Luật Thanh tra năm 2025 để cơ quan có thẩm quyền cũng được ra quyết định thu hồi ngay theo yêu cầu, kiến nghị của người ra quyết định thanh tra; đồng thời trao quyền cho trưởng đoàn thanh tra ra quyết định thu hồi trong trường hợp khẩn cấp có nguy cơ tẩu tán tài sản.
Thứ 5, cần ban hành thông tư hướng dẫn chuyên ngành. Thanh tra Chính phủ cần sớm ban hành thông tư hướng dẫn chi tiết quy trình, phương thức thu hồi, quản lý và xử lý tài sản tạm giữ, cũng như cơ chế phối hợp liên ngành.

Về nhóm giải pháp đổi mới tổ chức thực hiện, cần siết chặt công tác xử lý sau thanh tra; Đưa kết quả thu hồi tài sản sau thanh tra thành tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ hàng năm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị quản lý đối tượng thanh tra. Cần công khai minh bạch các kết luận thanh tra và danh sách đơn vị, cá nhân chậm chấp hành trên cổng thông tin điện tử, tích hợp để chấm điểm KPI hoặc chấm điểm điểm của lãnh đạo bộ, ngành, địa phương tại Bộ Chỉ số đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Cần giải pháp đặc thù cho TPHCM
Một là, ủy quyền quyết định thanh tra đột xuất cho Chánh Thanh tra TPHCM: Vận dụng khoản 4, Điều 9 Nghị quyết số 98/2023/QH15, Chủ tịch UBND TPHCM thực hiện ủy quyền cho Chánh Thanh tra TP quyết định tiến hành thanh tra đột xuất. Cơ chế này giúp rút ngắn tối đa thời gian phản ứng, kịp thời phong tỏa, xác minh khi xuất hiện dấu hiệu tẩu tán tài sản quy mô lớn tại siêu đô thị.
Hai là, nâng tỷ lệ trích lại kinh phí thu hồi sau thanh tra: Đề xuất áp dụng cơ chế tài chính đặc thù cho Thanh tra TPHCM, nâng tỷ lệ trích lại từ các khoản tiền thu hồi nộp NSNN (theo Nghị quyết số 37/2023/UBTVQH15) thêm 5% đối với mỗi số nộp tăng thêm 10 tỷ đồng/năm. Nguồn kinh phí này dùng bù đắp chi phí nghiệp vụ định giá, giám định kỹ thuật cao và tạo động lực kinh tế khuyến khích lực lượng thanh tra đẩy mạnh đôn đốc thu hồi.
Và câu chuyện thời sự nhất mà Thanh tra Chính phủ vừa triển khai Bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả thực hiện trách nhiệm giải trình trong thực hiện nhiệm vụ, công vụ thuộc lĩnh vực quản lý Nhà nước; mỗi bộ, ngành, địa phương cần xây dựng Bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả thực hiện trách nhiệm giải trình trong thực hiện các kết luận thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, việc thực thi các bản án. Đã đến lúc không thể coi đó là câu chuyện ai sai đi mà sửa; cần phải coi việc khắc phục các tồn tại, vi phạm là trách nhiệm kế thừa đương nhiên khi tiếp nhận chức vụ, thực thi công vụ của cán bộ, công chức, viên chức. Không thể để tình trạng đùn đẩy, chuyền bóng trách nhiệm hay ban hành các văn bản đưa đi đẩy lại kéo dài mãi tình trạng không thực hiện cũng không rõ trách nhiệm thuộc về ai.
Bên cạnh đó, cần chỉ đích danh “6 rõ” gồm rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ kết quả trong trách nhiệm tổ chức thực thi các kết luận thanh tra. Phương châm "6 rõ" trong phân công nhiệm vụ đã và đang được xác định là một giải pháp mang tính đột phá trong đổi mới phương thức lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành. Đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật quản lý, mà là vấn đề chính trị - tổ chức rất căn bản, trực tiếp liên quan đến kỷ luật, kỷ cương của Đảng, hiệu lực quản lý của Nhà nước và niềm tin của Nhân dân nói chung, trong đó có pháp luật về thanh tra.
Mặc khác, cần đẩy mạnh chuyển đổi số và liên thông dữ liệu. Xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung liên thông giữa thanh tra, ngân hàng, cơ quan thuế, nông nghiệp & môi trường để chủ động theo dõi dòng tiền, biến động bất động sản, ngăn chặn việc hợp thức hóa tài sản do vi phạm mà có.
Ý kiến bình luận:
Hiện chưa có bình luận nào, hãy trở thành người đầu tiên bình luận cho bài biết này!
(Thanh tra) - Thu hồi tài sản Nhà nước bị chiếm đoạt, sử dụng trái pháp luật hoặc bị thất thoát là thước đo hàng đầu về hiệu lực, hiệu quả của hoạt động thanh tra và công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Từ thực tiễn tại TPHCM - đầu tàu kinh tế và là siêu đô thị của cả nước - việc nhận diện thẳng thắn các "điểm nghẽn" thể chế cùng rào cản thực thi sẽ gợi mở những giải pháp đột phá nhằm nâng cao tỷ lệ thu hồi tài sản sau thanh tra trong tình hình mới.
Tác giả: Vũ Anh Thư, Phó Trưởng phòng Thanh tra, Phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực - Thanh tra TPHCM
(Thanh tra) - Hai luật mới về tiếp cận thông tin và trợ giúp pháp lý được Sở Tư pháp thành phố Hải Phòng triển khai với nhiều nội dung mới được phổ biến, hướng dẫn nhằm nâng cao nhận thức, kỹ năng thực hiện pháp luật, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin và dịch vụ trợ giúp pháp lý của người dân.
Thanh Hoa
Đăng Tân
H.T
Thanh Lương
Tác giả: Vũ Anh Thư, Phó Trưởng phòng Thanh tra, Phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực - Thanh tra TPHCM
Chu Tuấn - Thế Bình - Trần Vương
Thành Nam
Thu Thảo
Trí Vũ
Bùi Bình
Nhóm PV
Thanh Hoa
T.Vân
T.Vân
Thanh Hoa